Кіріспе

Конрад II Италиялық, сондай-ақ Конрад (III) (12 ақпан 1074 – 27 шілде 1101) – Төменгі Лотарингия герцогы (1076–1087), Германия королі (1087–1098) және Италия королі (1093–1098). Ол Киелі Рим императоры Генрих IV және Берта Савойяның екінші ұлы, сондай-ақ олардың ересек жасқа жеткен үлкен ұлы болды, оның ағасы Генрих 1071 жылдың тамыз айында дүниеге келіп, сол айдың ішінде қайтыс болды. Конрадтың Лотарингия мен Германиядағы билігі формалды болды. Ол өмірінің көп бөлігін Италияда өткізді және ол жерде патшалық титулымен қатар, іс жүзінде де патша болды.

Балалық шақ

Конрад 1074 жылдың 12 ақпанында Херсфельд аббаттығында дүниеге келді, оның әкесі саксондық көтеріліске қарсы күресіп жатқанда. Ол үш күннен кейін аббаттықта крещениеден өтті. Генрих сакстарға қарсы жеңіске жеткен соң, 1075 жылғы Рождество күні Госларда жиын өткізіп, Конрадты өзінің мұрагері деп мойындаған ант қабылдады. 1076 жылдың 22 ақпанында Төменгі Лотарингияның герцогы Годфри IV қайтыс болғаннан кейін Генрих, марқұм герцогтың таңдаған мұрагері, оның жүрегі туысы Годфри Буйонды тағайындаудан бас тарды, орнына екі жасар ұлын Төменгі Лотарингияның герцогы етіп жариялады. Ол марқұм герцогтың жекжаттысы Альберт III Намурды ұлының вице-герцогы (vicedux) етіп тағайындады, ол күнделікті басқару функцияларын орындауға тиіс болды. Сонымен қатар, ол Антверпен маршын Годфри Буйонға беруге рұқсат берді. Конрадтың өз герцогтығынан толықтай қатысуы герцогтік биліктің әлсіреуіне себеп болды немесе оған көмектесті. 1082 жылы Конрад Италияда болғанда Лиеж епархиясында Құдай тыныштығы енгізілді. Конрад 1076 жылғы Рождествоны ата-анасымен бірге Безансонда өткізді. Келесі жылы (1077) ол әкесімен бірге Альп таулары арқылы Каноссаға аттанды, себебі Германияда Генрихтің ұлын сеніп тапсыратын ешкім болмады. Конрад 1079 жылы алғашқы патшалық жарлығына қол қойды. Генрих Германияға оралғанда, Конрад Италияда империялық партияға кепіл ретінде әрекет ету үшін қалды. Ол Милан архиепискобы Тедальд пен Пьяченца епискобы Денис күтіміне берілді, екеуі де діннен шығарылған және Папа Григорий VII-нің қарсыластары еді. 1080 жылғы қазан айында Конрад лагерьде болды, солтүстік Италиядан келген күштер Мантуя маңында Тоскана маркграфинясы Матильданың әскерін жеңді. 1080 жылғы желтоқсанда Генрихке қарсы Швабияның марқұм Рудольф патшалығын қолдаған саксондық ақсүйектер Мерзебургтың Бруно сөзімен айтқанда, «өздерінің патшалықтарының [Саксонияның] жағдайы туралы» пікір алмасу үшін жиналды. Генрих саксондарға елшілер жіберіп, ұлы Конрадты патша ретінде қабылдауларын сұрады, ал оларға өзі Саксонияға ешқашан кірмейтінін уәделеді. (Конрадтың Германияға оралған болуы мүмкін.) Нортхаймдық Оттон саксондардың атынан сөйлеп, «ұлы да, әке де керек емес» деді, себебі ол «жаман бұқадан туған жаман буынды жиі көрген». 1081 жылы Генрих Италияға кірді, онда ол ұлын Апулия герцогы Роберт Гискардтың қызына үйлендіруге тырысты. Ол Робертке Фермо маршын да ұсынды, бірақ герцог Апулия үшін құрмет көрсетуден бас тартқандықтан, некеге келісуге болмады. Генрих Конрадты тағы да Италияда (1081 жылғы шілдеде) қалдырды, бұл жолы ол «провинцияны оның орнына күзету үшін» дін қызметкерлерінің қамқорлығына тапсырды, Annales Brunwilarenses және Annales Patherbrunnenses мәлімдегендей.

Салиан патшасы

1087 жылы Конрад Германияға қайтып келді. 30 мамырда ол Кельн архиепископы Сигевиннің қолынан Аахенде патша болып кигізілді. Annales Weissenburgenses мәліметінше, салтанатқа Альберт Намурлық, Годфрид Буйондық және герцог Магнус Саксондық қатысты. Конрадтың Төменгі Лотарингия герцогы (dux Lothariorum) ретінде соңғы рет еске алынуы оның таққа отырғызылуынан аз бұрын Аахенде шығарылған хаттамада кездеседі, содан кейін Генрих оның орнына Годфрид Буйонды герцог етіп тағайындады. 1088 жылдың қаңтарында Конрад Италияға оралды, Иврея епископы Огерий оның канцлері және кеңесшісі болды. Италияға оралғаннан кейін көп ұзамай анасы қайтыс болды. Бертаның қазасы Конрад пен әкесі арасындағы жарылысқа себеп болған болуы мүмкін. Италияда Конрад 1090 жылдың көктемінде әкесі келгенге дейін Тоскананың Матильдасына қарсы тұруға сәттілік таба алмады. 1091 жылы ол әкесінің жанында, "ең жақын ұлы" ретінде болды. 1091 жылдың 19 желтоқсанында Конрадтың әжесі, Турин маргравинясы Аделаида қайтыс болды. Ол өзінің он жасар шөбересі Питерді, Питердің әкесі, Монбельяр графы Фредерик 1091 жылдың 29 маусымында қайтыс болғаннан кейін мұрагер етіп тағайындаған еді. Алайда Генрих Конрадты заңды мұрагер деп жариялап, оған марканы басқаруды тапсырды. Осы уақытта оңтүстік округтерді Вастоның Бонифаций I басып алды, ал Генрих Асти округін сайланған епископ Оддоға сыйлады. 1092 жыл бойы Конрад императорлық билікті орнату үшін Турин маркасында жорықтар жүргізді.

Көтеріліс

1093 жылы Матильда мен оның күйеуі Велф V қолдауымен, Солтүстік Италияның патарендік көзқарастағы қалалары (Кремона, Лоди, Милан және Пьяченца) Конрадты әкесіне қарсы бүлікке көтерді. Экехард Аураның сөзіне қарағанда, оны бүлікке "әкесінің министрлерінің бірі, сондай-ақ Конрад есімді адам" итермеледі. Бұл, Джеффри Малатерраның мәлімдемесіне сәйкес, жас патшаның Сицилия королі Роджер II-ге елші ретінде жіберген граф Конрадтың өзі болуы мүмкін. Экехард Конрадтың ниеттерін жағымды бағалап, оны "толыққанды католик, апостолдық таққа ең адал, үкімет пен соғыстан гөрі дінге бейім, батылдығы мен қайраттылығы жетерлік, бірақ спорттан гөрі оқумен уақытын өткізуді ұнататын" адам ретінде сипаттайды. Конрадқа жағымды көзқарас білдірген басқа да дереккөздер – "Annales sancti Disibodi" және "Casus monasterii Petrishusensis". Конрадқа қарсы тұрған дереккөздердің қатарында "Annales Augustani" және Генрих IV-тің анонимді өмірбаяны "Vita Heinrici IV" бар, онда Конрад Тосканалық Матильданың қолындағы қуыршақ ретінде бейнеленген. Бернольд Сент-Блазиен Генрихтің Конрадтың бүлігінен қатты ашуланып, өзін-өзі өлтіруге тырысқанын жазған, бірақ бұл Киелі кітаптағы Саул патшаның өзін-өзі өлтіруіне сілтеме жасайтын гипербола болуы мүмкін. Наурыздың ортасында Конрад әкесінің алдауымен тұтқындалды, бірақ көп ұзамай қашып кетті. Шілде айының соңында Матильда, Велф және олардың одақтастары оны патша етіп сайлады және Милан архиепископы Ансельм III оны таққа отырғызды. Тарихшы Ландульф-младшийдің айтуынша, ол темір тәж сақталған Монцада да таққа отырғызылды. Конрадтың таққа отырғызылуынан кейін Ансельм қайтыс болды, ал жаңа патша 6 желтоқсан күні 1093 жылы өзінің мұрагері Арнульф III-ті тағайындады, бірақ таққа отырғызу рәсіміне келген көптеген епископтар Арнульфтің симониялық инвеститурасына қатысудан бас тартты. Конрадпен келіссөздер жүргізу үшін келген папаның өкілі Арнульфті бірден қызметтен шеттету туралы шешім қабылдады. Айыптау Арнульфтің Конрадқа өзінің инвеститурасын алу үшін тиісінше қызмет көрсеткені немесе ол тым мойынсұнғыш болғаны, яғни simony ab obsequio қылмысын жасағаны болуы мүмкін. 1094 жылы Конрад билігінің шыңына жетті, оның әкесі Марграф Генрих пен Патриарх Удалрик Верона маршында тұрып, Италияға кіре алмады. Оның антипапасы Клемент III, 1080 жылы Бриксен синодында сайланған, онымен бірге саяхаттап жүрген, тіпті Генрих Папа Урбан II-мен келіссөздер жүргізе алуы үшін отставкаға кетуге дайын екенін ұсынды. Сол дәуірде жазылған "Altercatio inter Urbanum et Clementum" атты трактат екі папаның талаптарын сот арқылы шешуге болатынын дәлелдейді.

Паптың патшаға қарсы

1095 жылдың наурыз айында Конрад Пьяченца соборына қатысып, әкесінің келіншегі Евпраксияның Генрих IV-нің Николаиттер сектасының мүшесі екендігі, оргияларға қатысқаны және Конрадқа Евпраксияны ұсынғаны туралы айыптауларын растады. Оның әкесіне қарсы бұрылуының себебі осы болды деді. Собордан кейін, 10 сәуірде Кремонада Папа II Урбанға адалдық серт берді және папаның страторы (жаяулы) болды, яғни папаның жылқысын жетектеп, Константин I дәстүр бойынша көрсеткен құрметтің символдық белгісін жасады. Стратордың міндеті тоғызыншы ғасырдан бері папа үшін орындалмаған еді және Конрад үшін арнайы қайта жаңғыртылды. 15 сәуірде Кремонадағы екінші кездесуде Конрад папаға "қорғау" немесе "адалдық" серті берді, Урбанға "өмір, денсаулық және Рим папалығын" кепілдік берді. Мұндай серт император болып сайланатын патшалар үшін қалыпты жағдай еді, бірақ Конрад одан да әрі барып, діни билікпен инвестициядан бас тартуға уәде берді. Урбан өз кезегінде Конрадқа "патшалыққа және империя тәжін алуға кеңес беруге және көмектесуге" уәде берді, бұл оның патшалықты бақылауға алғаннан кейін болашақта оны тәжге кигізу уәдесі болуы мүмкін. Осы әрекеттерімен Конрад өзін бүлікшіл ұлынан папалық қолдаумен патшаға қарсы күресушіге және реформа қозғалысының жақтауына айналдырды. Сол жылы папа мен Тоскананың Матильдасы Конрадтың Сицилия графы Роже I-нің қызы Констанциямен (Матильда деп те аталады) үйленуіне көмектесті. Констанция Троина епископы Роберт II-нің сүйемелдеуімен үлкен флотпен және "көптеген құнды сыйлықтармен" Пизаға келді. Той 1095 жылы Пизада өтті. Сол жылы Тоскананың Матильдасы Велф V-тен ажырасты, оның ашулы әкесі Велф IV адалдығын өзгертті және 1096 жылы император оған Бавария герцогтігін қайтарды. 1097 жылы маркграф Адалберт II Аццо қайтыс болды, оның кең аумақтары ұлдары арасында дау тудырды. Фульк пен Хью Конрадты қолдады, ал Велф IV императордың жағына шықты. Патриарх Удалрик пен герцог Генрих Каринтияның көмегімен Велф Италияға басып кіріп, мұраға құқығын қорғады. Бұл Конрадты Тоскананың Матильдасына толық тәуелді қылды.

Қолдаудан айрылу

Миландық Ансельм IV епископтығының басында Конрад Ломбардиядағы папалықтардың қолдауынан айырылды. Бірде ол Патарияның жетекшілерінің бірі Лютпрандтан: «Сен Патариндердің ұстазы болғандықтан, патшаға тамақ сыйламаған, патшалық құқықтарға ие епископтар мен дін қызметкерлері туралы не ойлайсың?» – деп сұрады. Матильданың қолдауысыз Конрад Патарияны қолдаушыға айналды. Тарихшы Ландульф Кіші Конрадты Брешияның сайланған епископы Аримано да Гавардоға да, Ансельм IV-ке де инвиститурадан бас тартқаны үшін мақтады. 1098 жылдың сәуірінде немесе мамырында Майнц қаласында өткен мәжілісте Конрадтың әкесі оны ресми түрде қызметтен шеттетуге және оның орнына кіші ұлы Генрих V-ті сайлауға бұйрық берді. 1106 жылғы хатында Генрих V Генрих V-тің сайлануына көптеген адамдар қарсы болғанын және «екі бауыр арасында азамат соғысы басталып, мемлекетке зор апат келмесін деп қорқынышты» екенін мойындады. Осыдан кейін Конрад Италиядағы саяси оқиғаларға ықпал ете алмады. Урбан немесе оның ізбасарымен байланыс болғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ, сондай-ақ оның қарындасының құдайы оған қызының қалың малын баска қолдау көрсеткені де белгісіз. Ол 1101 жылдың 27 шілдесінде Флоренцияда жиырма жеті жасында қызбадан күтпеген жерден қайтыс болды. Улану туралы хабарлар тарады. Ол Флоренциядағы Санта Репаратада жерленді, қазір Санта-Мария-дель-Фиоре оның орнына салынған. Оның жерлеу рәсімінде кереметтер болды деген әңгімелер жүрді. Экехард Аураның сөзіне қарағанда, Конрадтың денесінде «қолда крест белгісі» пайда болды, бұл оның рухта крусадашы болғанын көрсетеді. Экехард сондай-ақ Конрад әкесіне қарсы ешқандай жала сөзді көтере алмағанын және оны әрдайым мырза және император деп атағанын айтады.