Алқыной: Екінші ғасыр грек философы және Платонизм туралы нұсқаулық

Кіріспе

2 ғасырдағы грек философы Алкинос (грекше: Ἀλκίνοος Alkinoos) – Орта платоникалық философ. Ол шамамен 2-ші ғасырда өмір сүрген, бірақ оның өмірі туралы ештеңе белгілі емес. Ол «Платониканың нұсқаулығы» атты кітабының авторы, бұл кітап Орта платонизмнің қысқаша мазмұны және мұғалімдерге арналған оқулық ретінде жазылған. Кейбір ғалымдар оны 2-ші ғасырдағы Орта платоник Альбинуспен қате жіберген.

Жазбалар

Алкино Платонның "Платондық нұсқаулық" (Ἐπιτομὴ τῶν Πλάτωνος δογμάτων, сондай-ақ Διδασκαλικὸς τῶν Πλάτωνος δογμάτων; De doctrina Platonis) деп аталатын еңбегінің авторы, Орта платоникалық кезеңнен (шамамен б.з.б. 90 – б.з. 250) сақталған аз ғана жұмыстардың бірі. Кітапта логикадан физикаға, этикаға дейінгі тақырыптарды қамтыған 36 тарау бар. Бұл кітап Платонизмді оқып жүрген студенттерге емес, оның оқытушыларына арналған нұсқаулық ретінде жазылған деп есептеледі. Трактат Corpus Aristotelicum-ге тән эзотерикалық стильде жазылған және ол көбінесе Платонның еңбектерінде көрініс тапқан, Перипатетика және Стоик мектептері сияқты басқа философиялық мектептерден алынған танымал түсініктерді пайдаланады. Алкиноның нұсқаулығы біздің заманымыздың 2-ші ғасырының ортасына датыланады. Алкино әлемді және оны жандыратын жанын мәңгілік деп санады. Бұл әлемнің жаны Құдай тарапынан жаратылмаған, бірақ, Алькиноның айтуынша, терең ұйқыдан оятылып, Өзіне бұрылған, "сол арқылы зиялы нәрселерге қарап, құдайлық санадан формалар мен идеяларды қабылдауы үшін". Идеялар тікелей Құдайдың санасынан туындаған және біздің санамыздың ең жоғары нысаны болған; материяның "формасы", сезімтал заттардың түрлері өзіндік болмысқа ие. Ол бұрынғы платониктерден идеяларды жалпы заңдармен шектеу арқылы ерекшеленді: Құдайдың жасанды немесе табиғи емес нәрселер, жеке тұлғалар немесе ерекшеліктер, немесе кез келген салыстырмалы нәрселер туралы идеяны ұстанатынына сену жөнсіз көрінді. Ол Платон мен Аристотельдің идеялар туралы көзқарастарын үйлестіруге тырысқан сияқты, оларды заттардың формаларынан – eidos-тан ажыратқан, ол ажырамас деп санайды: бұл көзқарас мәңгілік және материяның өзінен туғандығы туралы іліммен байланысты болып көрінеді. Идеялардың бастапқы көзі – Құдайды Ол қандай екенін толық білу мүмкін емес: біз Оны жоққа шығару және салыстыру арқылы ғана әлсіз түсінік аламыз: Оның мәні біздің сөзбен немесе түсінікпен білдіру қабілетімізден асып түседі. Оның төменінде барлық тірі нәрселердің жаратылуын бақылайтын және адамдармен байланыс құратын жандар (даймондар) бар. Адам жаны түрлі қайта туулардан өтеді, осылайша ол төменгі деңгейдегі жандармен байланысады, соңында тазаланып, Құдайға қабылданды. Оның жүйесі Платон мен Аристотельдің синтезі ретінде түсіндіріледі, ал кейбір элементтері Шығыстан алынған, және бәлкім, Орта платонизмді тудырған жанданумен бірге Пифагор жүйесін зерттеуден алынған.

Alcinous is the author of work called The Handbook of Platonism (Ἐπιτομὴ τῶν Πλάτωνος δογμάτων, also Διδασκαλικὸς τῶν Πλάτωνος δογμάτων; De doctrina Platonis), one of the few surviving works from the Middle Platonist period (c. 90 BC – 250 AD). The book contains 36 chapters which cover topics ranging from logic to physics to ethics. It is thought to have been intended as a manual, not for students of Platonism, but for its teachers. The treatise is written in the esoteric manner typical of the Corpus Aristotelicum, and it often appropriates popular concepts from other philosophical schools—in particular the Peripatetic and Stoic schools—which could be seen as having been prefigured in the works of Plato. Alcinous's handbook has been dated to the middle of the 2nd century AD. Alcinous held the world and its animating soul to be eternal. This soul of the universe was not created by God, but, to use the image of Alcinous, it was awakened by him as from a profound sleep, and turned towards himself, "that it might look out upon intellectual things and receive forms and ideas from the divine mind." The idea proceeded immediately from the mind of God, and were the highest object of our intellect; the "form" of matter, the types of sensible things, having a real being in themselves. He differed from the earlier Platonists in confining the ideas to general laws: it seemed an unworthy notion that God could conceive an idea of things artificial or unnatural, or of individuals or particulars, or of any thing relative. He seems to have aimed at harmonizing the views of Plato and Aristotle on the ideas, as he distinguished them from the eidos, forms of things, which he allowed were inseparable: a view which seems necessarily connected with the doctrine of the eternity and self existence of matter. God, the first fountain of the ideas, could not be known as he is: it is but a faint notion of him we obtain from negations and analogies: his nature is equally beyond our power of expression or conception. Below him are a series of beings (daimones) who superintend the production of all living things, and hold intercourse with men. The human soul passes through various transmigrations, thus connecting the series with the lower classes of being, until it is finally purified and rendered acceptable to God. His system is understood as a synthesis of Plato and Aristotle, with some elements borrowed from the East, and perhaps derived from a study of the Pythagorean system, which experienced a revival of sorts concomitant to that which produced Middle Platonism.