Кіріспе
Синтаксистік механизм
Топикализация – сөйлемнің немесе баяндаманың алдына шығару арқылы сөз тіркесін сөйлемнің немесе баяндаманың тақырыбы ретінде белгілейтін синтаксистік механизм (қалыпты орналасудан оң жаққа қарағанда). Бұл анықтауыштардың, сөздердің және етістіктердің сөйлемнің басына жылжуын қамтиды. Топикализация көбінесе үзіліске алып келеді, сондықтан ол белгілі үзіліс түрлерінің бірі болып табылады, ал қалғандары – сұрау сөздерін алға жылжыту, сөздерді араластыру және қосымша орналастыру. Топикализация құралымды тексеру ретінде де қолданылады; топикализацияланатын сөз тіркесі құралым деп есептеледі. Ағылшын тілінде аргументтерді топикализациялау сирек кездеседі, ал жағдайлық толықтырулар жиі топикализацияланады. Көптеген тілдер топикализацияға мүмкіндік береді, ал кейбір тілдерде топикализация ағылшын тілінен гөрі жиірек және/немесе аз көзге түседі. Ағылшын тіліндегі топикализация прагматика саласында да зерттелген.
Теориялық талдаулар
Топикализацияның теориялық талдауы, ішінара қабылданған сөйлем құрылымы теориясына байланысты, өте әртүрлі болуы мүмкін. Егер көптеген сөз тіркесі грамматикасымен байланысты қабатты құрылымдарды қарастырсақ, топикализацияның барлық жағдайлары үзіліске алып келеді. Егер, керісінше, тәуелділік грамматикасындағыдай, азырақ қабатты құрылымдар қарастырылса, топикализацияның көп жағдайы үзіліс емес, керісінше, инверсия болып табылады. Бұл мәселе алдымен VP-ның шекті компоненті жоқ жазық құрылымдарды қолдану арқылы көрсетіледі (яғни, бүкіл сөйлем үлкен VP мәртебесіне ие). Сонымен қатар, құралымдық және тәуелділікке негізделген талдаулар ұсынылады. Мысалдың өзі Йоданың даналығынан алынған (Анакинге айтқан сөзі), және бұл тұрғыдан күмәнді болып көрінуі мүмкін. Дегенмен, ол толыққанды түсінікті: жоғарғы екі сурет VP-ның шекті компоненті жоқ жазық құралымдық құрылымдарды пайдалана отырып талдауды көрсетеді, ал төменгі екі сурет тәуелділікке негізделген, мұнда тәуелділік VP-ның шекті компоненттерінің болуын жоққа шығарады. Бұл мысалдардың ерекшелігі – топикализация үзіліске алып келмейді, себебі суреттерде қиылысатын сызықтар жоқ. Бұл осы жағдайларды тек инверсия тұрғысынан талдауға болады дегенді білдіреді. Топикализацияланған тіркес жай ғана өзінің бас сөзіне қарама-қарсы жаққа "ауысады". Жүгіністі қарастырылған жазық суреттердің орнына, көптеген құралымдық грамматикалар шекті VP құрауышын қамтитын қабатты құрылымдарды ұсынады. Бұл қабатты құрылымдар топикализацияны қозғалыс немесе көшіру арқылы қарастыруы мүмкін, келесі екі суретте көрсетілгендей: а. сурет канондық сөз тәртібін қайтадан көрсетеді, ал b. сурет қозғалыс немесе көшіру талдауы деп аталатын нәрсені көрсетеді. Топикализацияланған тіркес алдымен канондық орнында жасалады, бірақ содан кейін сөйлемнің басына көшіріледі, ал түпнұсқа жойылады. Үзілістердің қозғалыс талдауы – инверсия тұрғысынан түсіндірілмейтін топикализация жағдайларын шешудің бір жолы. Басқаша түсіндіру – ерекшеліктердің берілуі. Топикализацияланған тіркес сөйлемнің басына көшірілмейді немесе көшірілмейді, керісінше, ол сол жерде "негізгі" деңгейде жасалады. Қозғалыс орнына ерекшеліктер беріледі. Топикализацияланған тіркес пен оның басқарушысы арасында белгілі бір байланыс орнатылады. Бұл байланыс – топикализацияланған тіркес туралы ақпарат басқарушыға берілетін жол. Мысал ретінде Йоданың даналығы тағы да қолданылады, толық сөйлем: «Болашақты сезінгенде сақ болу керексің, Анакин». Қызыл түстегі түйіндер ерекшеліктердің берілу жолын көрсетеді. Топикализацияланған тіркес туралы ерекшеліктер (=ақпарат) ағаш құрылымы арқылы (және төмен) оңға қарай сол тіркестің басқарушысына беріледі. Бұл жол екі талдауда да кездеседі, яғни сол жақтағы құралымдық талдауда және оң жақтағы тәуелділікке негізделген талдауда. Топикализация ұзақ қашықтықта жүзеге асуы мүмкін болғандықтан, ерекшеліктердің берілуі де ұзақ қашықтықта болуы керек. Соңғы мысал тәуелділікке негізделген талдауды көрсетеді, онда ерекшеліктердің берілу жолы өте ұзын: топикализацияланған «мұндай әбес нәрсе» туралы ақпарат қызылмен белгіленген жолмен топикализацияланған тіркестің басқарушысы «айту» арқылы төменге беріледі. Қызыл түстегі түйіндерге сәйкес келетін сөздер catena (латынша «тізбек», көпше түрі catenae) құрайды. Содан кейін топикализация теориясы осы тізбектердің сипатын зерттеу арқылы құрылады.
The upper two trees show the analysis using flat constituency based structures that lack a finite VP constituent, and the lower two trees are dependency based, whereby dependency inherently rejects the existence of finite VP constituents. The noteworthy aspect of these examples is that topicalization does not result in a discontinuity, since there are no crossing lines in the trees. What this means is that such cases can be analyzed purely in terms of inversion. The topicalized expression simply "inverts" to the other side of its head. Instead of the flat trees just examined, most constituency grammars posit more layered structures that include a finite VP constituent. These more layered structures are likely to address topicalization in terms of movement or copying, as illustrated with the following two trees:
Tree a. shows the canonical word order again, and tree b. illustrates what is known as the movement or copying analysis. The topicalized expression is first generated in its canonical position but is then copied to the front of the sentence, the original then being deleted. The movement analysis of discontinuities is one possible way to address those instances of topicalization that cannot be explained in terms of inversion. An alternative explanation is feature passing. One assumes that the topicalized expression is not moved or copied to the clause initial position, but rather it is "base" generated there. Instead of movement, there is feature passing, however. A link of a sort is established between the topicalized expression and its governor. The link is the path along which information about the topicalized expression is passed to the governor of that expression. A piece of Yoda wisdom is again used for illustration, the full sentence being Careful you must be when sensing the future, Anakin:
The nodes in red mark the path of feature passing. Features (=information) about the topicalized expression are passed rightward through (and down) the tree structure to the governor of that expression. This path is present in both analyses, i. e. in the constituency based a analysis on the left and in the dependency based b analysis on the right. Since topicalization can occur over long distances, feature passing must also occur over long distances. The final example shows a dependency based analysis of a sentence where the feature passing path is quite long:
Information about the topicalized such nonsense is passed along the path marked in red down to the governor of the topicalized expression spouting. The words corresponding to the nodes in red form a catena (Latin for 'chain', plural catenae). A theory of topicalization is then built up in part by examining the nature of these catenae for feature passing.