Кіріспе

Сыртқы бекіту түрі (медициналық құрылғы)

Медицинада Илизаров аппараты – ортопедиялық хирургияда қолдың немесе аяқтың зақымдалған сүйектерін ұзарту немесе қайта қалыпқа келтіру үшін қолданылатын сыртқы бекіту аппаратының бір түрі. Ол күрделі және ашық сүйек сынықтарын емдеу үшін мүшелерді сақтау тәсілі ретінде, сондай-ақ хирургиялық жолмен емдеуге келмейтін жұқтырылған сүйек сынықтарын емдеу үшін қолданылады. Илизаров аппараты аяқтың бұрыштық деформациясын түзетеді, науқастың аяқтарының ұзындығындағы айырмашылықтарды жояды және остеопатиялық бірігудің болмауын (союын) емдейді. Науқастың сыртқы бекіту аппаратын қысқарту емес, ұзарту арқылы доктор Илизаров сүйек сынығының орнында және айналасында фиброкартиляждық каллустың пайда болуын байқады, осылайша сүйек және жұмсақ тіндердің регенерациясына алып келетін, жаңа сүйектің қалыптасуымен аяқталатын дистракциялық остеогенез құбылысын ашты.

Құрылғы

Илизаров аппараты – модульдік құрылымдағы арнайы сыртқы бекіткіш, ол тұрғылтмайтын болаттан немесе титаннан жасалған сақиналардан тұрады. Бұл сақиналар сау сүйекке Киршнер сымдары және ауыр калибрлі тот баспайтын болаттан жасалған тіректермен бекітіледі, ал реттелетін гайкалармен және олар арқылы қосымша сақиналармен және өткізгіш таяқшалармен орнынан бекітіледі. Аппараттың дөңгелек құрылысы, таяқшалары және Киршнер сымдарының бақыланатын тартылысы зақымдалған мүшені қозғалмайтын күйде ұстап, жазылуына жағдай жасайды. Илизаров аппаратының механикалық функциялары кернеу (тарту күші) принципіне негізделген, онда зақымдалған мүшеге бақыланатын механикалық кернеу қолдану арқылы сынған сүйектер бекітіледі, соның нәтижесінде сүйек және жұмсақ тіндердің қайта өсуі (дистракциялық остеогенез) сенімді және қайталанатын түрде жүзеге асырылады. Бұған қоса, аппаратты қолдану арқылы сыртқы бекіту зақымдалған мүшеге емдеудің бастапқы кезеңінде жүктеме түсіруге мүмкіндік береді. Мүшеге орнатылғаннан кейін, аппараттың жоғарғы сақиналары таяқшалар арқылы механикалық күшті төменгі сақинаға жеткізеді, осылайша сынған сүйектің орнын айналып өтеді, нәтижесінде Илизаров аппараты зақымдалған мүшені бекітеді және жараға түсетін механикалық стрессті азайтады, бұл науқасқа мүшені қозғауға мүмкіндік береді. Ортаңғы сақиналар тірек таяқшаларын нығайтады және сүйек сынықтарын орнында ұстап тұрып, қозғалмайтын мүшені қолдайды. Сүйек сынығының орнын айналып өту арқылы жоғарғы және төменгі сақиналар сынған жерден жоғарыдағы сау сүйектен сынған жерден төмендегі сау сүйекке механикалық күшті жеткізе отырып, маңызды жүктемені көтереді.

Сүйек жұмыстары

Илизаров аппараты деформацияланған сүйектерді остеогенез процесі арқылы – сүйек тіндерін жаңартпалы өршіту арқылы түзетуге мүмкіндік береді. Алғашқы операция кезінде жараланған сүйек сынып, аппарат науқастың аяғына бекітіледі; сынық қозғалмай тұрақтанғаннан кейін сүйек тіндері өсе бастайды және ақырында жаңа сүйекпен сынықтың орнын жауып тастайды. Остеогенез процесінде сүйек өседі, ал дәрігер Илизаров аппаратының таяқшаларын кеңейтеді, аппараттың екі шетіндегі сақиналар арасындағы кеңістікті арттырады. Сақиналар сынық орнының қарама-қарсы жақтарына орнатылғандықтан, күніне төрт рет жасалатын түзетулер сауығып жатқан сынықты күніне шамамен бір миллиметрге ажыратады; уақыт өте келе миллиметрлік түзетулер зақымдалған аяқтың сүйегін ұзаратуға көмектеседі. Емдеудің сүйекті ұзарту кезеңі аяқталғаннан кейін, Илизаров аппараты остеопатиялық консолидация кезеңіне дейін – жаңа өскен сүйек тіндерінің сүйекке айналуы үшін орналасады. Науқас таяқшалардың көмегімен зақымдалған аяғына салмақ түсіре алады; толық жазылғаннан кейін науқасқа екінші операция жасалып, Илизаров аппараты түзетілген аяқтан алынып тасталады. Илизаров хирургиялық емдеуінің нәтижесінде аяқ-қол бұрынғыдан едәуір ұзын болады. Егер тізе сүйегі ұзартылса, емделген сүйектің жаңа ұзындығына бейімделу үшін Ахилл сіңірінің ұзындығын ұзарту үшін қосымша операция жасалады. Илизаров емдеуінің терапиялық артықшылығы – науқас сүйектің жазылуын күтіп тұрғанда физикалық белсенділікпен айналыса алады. Илизаров аппараты сонымен қатар ұзын сүйектегі құрылымдық ақауларды емдеу және жою үшін қолданылады, сүйектің бір бөлігін тасымалдау арқылы, сонымен бірге сүйекті ұзарту және жаңарту арқылы ақауды азайтуға және біртұтас сүйекті құруға мүмкіндік береді. Илизаров аппаратын орнату үшін минималды инвазивті хирургиялық операция қажет, бірақ ол қабыну, бұлшықеттің зақымдануы және зардап шеккен буынның қысқаруы сияқты медициналық асқынуларсыз емес.