Кіріспе

Өзін-өзі жариялаған облыс (1990–1991)

Сербияның Кражина автономиялық облысы немесе САО Крајина (САО Крајина) – қазіргі Хорватияның (бұрын Югославияның құрамында болған) ішінде өзін-өзі жариялаған серб автономиялық аймағы (облысы) болды. Аймақ, негізінен, 1990 жылдың қазанында автономия жариялаған Хорватия Республикасының серб муниципалитеттерінен тұрды. Алғашқыда САО Книнска Крајина (САО Книнска Крајина) ретінде құрылды, бірақ серб халқы көп қоныстанған қосымша аумақтар енгізілгеннен кейін аты қарапайым САО Крајина деп өзгертілді. 1991 жылы САО Крајина өзін Серб Крајинасы Республикасы деп жариялады, содан кейін Хорватиядағы тағы екі серб САО-сы – САО Батыс Славония және САО Шығыс Славония, Баранья және Батыс Сырым – оның құрамына кірді.

Тарих

1990 жылы Хорватияда көппартиялық сайлаудан кейін этникалық шиеленістер күшейді. Хорватия президенті Франьо Туджман Хорватияның Югославиядан бөлінуін жоспарлап отырды. Осыған байланысты серб басшылары Книн қаласының төңірегінде автономиялық аймақ құрды. Алғашқыда бұл SAO Книнская Кражина деп аталды, бірақ Солтүстік Далмация және Лика муниципалитеттерінің қауымдастығына қосылғаннан кейін 1990 жылдың желтоқсанында SAO Кражина деп қайта аталды. 1990 жылдың желтоқсанында SAO Книнская Кражина Солтүстік Далмация және Лика муниципалитеттерінің қауымдастығын қамтыды. Ол Серб автономиялық муниципалитеттерінің қауымдастығымен бірікті және көп ұзамай өз мемлекеттік институттарын, соның ішінде Серб Ұлттық Кеңесін, аймақтың парламентін құра бастады. Бастапқыда Франьо Туджманның Хорватияның демократиялық және орталықсыздандыру реформаларынан кейін Югославия құрамында ұлттық мемлекет болуы күтілген. Бұл мүмкін болмағандықтан, олар Хорватиядан тәуелсіздік алғысы келді, бірақ Белград бастамасымен ұсынылған шағын Югославия құрамында қалуды қалады. 1991 жылдың 28 ақпанында SAO Кражина ресми түрде жарияланды. Ол Хорватия Югославиядан тәуелсіздік алса, Хорватиядан бөлінуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 1991 жылдың 16 наурызында Серб Ұлттық Кеңесі Кражинаның Хорватиядан тәуелсіздігін жариялады. 1991 жылдың 12 мамырында референдум өтті, онда 99 пайыздан астам дауыс Сербиямен бірігуді қолдады. Содан кейін Кражина жиналысы "SAO Кражина аумағы Сербия Республикасының біріккен аумағының құрамдас бөлігі болып табылады" деп жариялады. Ұйымдастырушылар Милан Мартич ұсынған заңсыз қару-жарақпен қаруланды. Көп ұзамай Кражина сербтері мен хорват билігі арасында қақтығыс басталды. Словения мен Хорватия тәуелсіздік алғаннан кейін, сербтер Югослав Халық Армиясының (ЮНА) көмегімен бақылаудағы аумақты кеңейтіп, ақырында SAO Шығыс Славония, Баранья және Батыс Сирмия және SAO Батыс Славонияны қамтыды. Хорватияның Тәуелсіздік соғысының осы кезеңінде сербтер бақылаған аумақ Хорватияның үштен бір бөлігін құрады. 1991 жылдың 19 желтоқсанында екі SAO – Милан Бабич (SAO Кражинаның президенті) және Горан Хаджич (SAO Шығыс Славония, Баранья және Батыс Сирмияның президенті) бастамасымен Сербия Республикасы деп аталатын бір серб мемлекеті жарияланды. 1990 жылдың 21 желтоқсанында Книн, Бенковац, Войник, Обровац, Грачац, Двор және Костажница муниципалитеттері "Крайинаның серб автономиялық аймағының Ережесін" қабылдады. Ол Серб автономиялық муниципалитеттерінің қауымдастығымен бірікті және көп ұзамай өз мемлекеттік институттарын, соның ішінде Серб Ұлттық Кеңесін, аймақтың парламентін құра бастады. 1992 жылдың ақпан айында билік тәуелсіздік жариялады. Бұл өзін-өзі жариялаған SAO Кражина 1995 жылдың 5 тамызынан кейін таратылды, осы кезде хорват қарулы күштері оның аумақтарын Хорватияға қайта қосты.