Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі
Түрлер қорабы
|сурет = Parkia speciosa.JPG
|сурет түсіндірмесі = Бұршақтар
|мәртебесі = LC
|мәртебесі жүйесі = IUCN3.1
|мәртебесі дереккөзі =
|туыс = Parkia
|түрі = speciosa
|авторы = Hassk.
|синонимдер =
|синонимдер дереккөзі =

Ботаникалық сипаттама

Петей ағашы шамамен 30 метрге дейін өседі. Оның ұзын сабақтарының ұшында шампийон пішінді жиналған гүлдер пайда болады. Гүлдер нәрлі шырыш бөліп шығарады, ол жартастарды және басқа да тозаңдаушыларды тартады. Жемістері жеті-сегізден тұратын ұзын, қисайған, көлденең қабықшалар түрінде пайда болады. Бұл қабықшалар піскенде, олардың ішінде петей бұршақтары немесе тұқымдары болады.

Дастархан дайындау

Паркияның басқа түрлерінің бұршақтары (мысалы, Паркия javanica және Паркия singularis) Индонезияда, Малайзияда, Сингапурда, Брунейде, Лаоста, Таиландтың оңтүстігінде, Мьянмада және Үндістанның солтүстік-шығысында, әсіресе Ассам, Нагаланд, Манипур, Мизорам және Трипура штаттарында (көбінесе Типраса халқы қолданады) тағамдық ингредиент ретінде кең таралған. Олар қауындармен немесе тұқымдары пластик қаптарда сатылады. Қауындар жабайы өсетін ормандардан немесе егілген ағаштардан жиналады: олар банкаларда немесе консервіленген түрде экспортталады, тұздалған немесе мұздатылған күйде сатылады. Бұл көкөніс Индонезияда, Малайзияда және Сингапурда «петай», «пете» деп аталады. Сауда орындарында, өндіріс орнына қарай, Паркия түрлері «Вакерек», «Петай» деп, ал Ассам тілінде «Гачхуа ури», Мейтей тілінде «Йонгчак», Таду тілінде «Йонгла» деп белгіленуі мүмкін. Оларды сарымсақ, перец, кептірілген креветка немесе креветка пастасы сияқты күшті дәмді тағамдармен бірге қолданғанда ең жақсы нәтиже беріледі, мысалы, «самбал петай» дайындағанда. Жастайында бұршақтардың тұқымдары әлі жетілмегендіктен, олар жалпақ болады және сәл бұралған, ашық жасыл, көлдік түсті ленталар сияқты ілініп тұрады. Осы кезеңде оларды шикі, қуырылған немесе тұздалған күйде жеуге болады. Жас, жұмсақ, дамымаған тұқымдары бар бұршақтарды тұтас күйінде қуырылған тағамдарға қосуға болады. Тұқымдар да кептіріліп, кейін қолдану үшін дәмдеуішпен қосылады. Кептірілгеннен кейін тұқымдар қара түске айналады. Петай бұршағы немесе тұқымы кең бұршаққа ұқсайды. Піскен кең бұршақтар сияқты, оларды да пісіру алдында қабығынан тазалау қажет болуы мүмкін. Петай өте күшті иіскеңдігі үшін «иіссіз бұршақ» деген лақап атын алған. Оның иісі ауызда және денеде ұзақ сақталады. Аспаржа сияқты, оның құрамында зәрдің күшті иісін тудыратын белгілі бір аминқышқылдары бар, бұл әсер тамақтанғаннан кейін екі күнге дейін сезілуі мүмкін. Басқа бұршақтар сияқты, олардың күрделі көмірсулары да ішек газының күшті иісіне себеп болуы мүмкін.

Индонезия

Индонезияда петай Ява мен Суматраның таулы аймақтарында, әсіресе сундалықтар, минангкабау және аралдың әртүрлі мәдениеттеріндегі көптеген адамдар арасында кең таралған. Сундалық асханасында петайды самбалмен бірге лалабтың құрамында, қуырылған немесе грильде дайындап жеуге болады. Сонымен қатар, оны қуырып, онкоммен қосып да дайындауға болады. Ява мен Суматрада оны саюр лоде немесе самбал горенг ати петай (самбал мен петай қосылған қуырылған бұқа немесе тауық бауыры) тағамдарына да қосады. Ешкі еті мен петай қосылған наси горенг камбинг петай – наси горенгтің (қырықылған күріш) танымал түрі. Минангкабау асханасында ол көбінесе ладоның (минанг самбалы) бір бөлігі болып, аям попқа (паданг стиліндегі қуырылған тауық) қосылады.

Үндістан

Манипурда оны йонгчак деп атайды. Ол негізінен Манипур алқабының барлық таулы аймақтарында және басқа да аймақтарында өсіріледі. Бұл жерде кездесетін сорттары Таиланд немесе Малайзиядағы сорттарға қарағанда сәл қаттырақ. Базарда көбінесе таулы аймақтан алынған жабайы тұқымдары сатылады. Солтүстік-Шығыс Үндістандағы фермерлер Паркияның кейбір түрлерін шағын көлемде өсіреді. Үндістанның бас бөлігінде ол сәндік өсімдік, көлеңкелі және шекаралық ағаш ретінде өсіріледі. Бұл бұршақ Трипураның көптеген тағамдарының маңызды құрамына айналды. Манипурда тұқымдары немесе бұршақ толығымен қолданылып, жергілікті дәмділік – Хмарча денг, Эромба (мәнипуридің дәстүрлі шұжығы) немесе Йонгчак синджу (мәнипуридің дәстүрлі салаты) дайындалады. Эромба – Манипурда пісірілген картоп, ашытылған балық, чили және басқа көкөністерден, соның ішінде Паркиядан жасалатын өте танымал тағам. Yongchak singju – Паркияны ұсақ кесіп, қызыл чили пастасымен араластырылған тағы бір сүйікті қосымша. Паркия балық және көкөністерден жасалған түрлі тағамдарға да қолданылады. Солтүстік-Шығыс Үндістандағы Куки тайпасы оны "Джонга" деп атайды. Манипур, Нагаланд және Ассамның Ронгмей тайпасы оны Gachhua uri деп атайды, оны етпен пісіреді немесе салат ретінде дайындайды, ал кейде тұқымдарын құрғақ балықтан жасалған Chattni немесе Gankhiang khui (жергілікті ашытылған құрғақ тұқым) қосып жейді. Ассам, Мизорам, Мегалая, Манипурдың Хмар тайпасы оны Зангта (Zongtra деп айтылады) деп атайды және оны негізінен чили, натрий бикарбонаты, аздаған тұз және "Saum" (ет – sa, ашытылған – um) деп аталатын арнайы ашытылған шошқа етімен дайындайды, оны Zawngṭa râwt дейді. Мизорамда Мизо халқы да оны жақсы көреді және zawngṭah деп атайды. Олар бұршақтың қабығын сыпырып, тұқымдарын да жейді. Оны шикі күйінде қосымша ретінде жейді немесе шұжық жасау үшін қолданады. Оны сонымен қатар чили мен ашытылған шошқа майы – саум (Манипурдағы сату сияқты) қосып, қосымша ретінде де ұсынады. Бұл тағам нага, мизо (Zohnahthlak) және Мизорамдағы мизо, Хмар, Куки, Чин, Зоми сияқты көршілес мемлекеттер мен елдердегі халықтар арасында кең таралған. Манипур, Ассам, Трипура (Трипура халқы оны Wakerec mosedang деп атайды) және Бангладеш Манипурилері оны жергілікті манипури диалектісінде йонгчак немесе вакерек деп атайды және оны ашытылған балық қосылған салат түрінде немесе қайнатылған немесе пісірілген тұқымдарды жеке немесе ашытылған балық қосылған пісірілген көкөністермен араластырып жейді.

Малайзия мен Сингапур

Малайзия мен Сингапурда петайды көбінесе самбалмен бірге береді, немесе құрғатылған креветка, чили бұрыштары, қызыл пияз, белакан (креветка пастасы), соя соусы және креветкамен араластырады. Наси лемек немесе қарапайым күрішпен бірге танымал қосымша тағам – қуырылған құрғақ шабақпен пісірілген петай бұршақтары және қуырылған чили самбалы (самбал тумис).

Тайланд

Таиландта оны саха тау (สะตอ, ) деп атайды, му фат саха тау – шошқа етімен қуырылған иісті бұршақ.