Кіріспе

Жапон дипломаты Сабуро Курусу (来栖 三郎) – жапондық мансапты дипломат. Ол қазірде Жапония императоры Сёваның үкіметі Перл-Харборға шабуылға жасырын дайындалып жатқан кезде, АҚШ-пен бейбітшілік және түсіністікке келуге тырысқан елші ретінде еске алынады. 1939 жылдан 1941 жылдың қараша айына дейін Жапон империясының Германиядағы елшісі болып қызмет еткен ол, 1940 жылдың 27 қыркүйегінде нацистік Германия мен фашистік Италияның сыртқы істер министрлерімен бірге Үшжақты келісімге қол қойды.

Өмірбаян

Курусу 1886 жылы Канагава префектурасында дүниеге келген. 1909 жылы Токио коммерциялық колледжін (қазіргі Хитоцубаси университеті) бітірген. Келесі жылы ол дипломатиялық қызметке кірісті және 1914 жылы алғаш рет Чикагодағы Жапония консулы ретінде АҚШ-қа келді. Чикагода алты жыл қызмет еткен кезінде Курусу Элис Джей Литтлге үйленді. Оның үш баласы болды, ұлы Рёо және қызы Джей екеуі де АҚШ-та дүниеге келді; тағы бір қызы Теруко Пиа 1926 жылы Италияда дүниеге келді. 1947 жылдың тамызында Пиа Жапониядағы соғыс бөлімінде жұмыс істеген Франк Уайт есімді америкалық бұрынғы АҚШ армиясының демалыс офицеріне үйленді. Кейіннен генерал-майор атанған американдық солдат Уильям Дж. Мэддоксқа тұрмысқа шықты. Жалғыз ұлы, капитан Рё Курусу 1945 жылы бір апатта қаза тапты. Курусудың басқа ұлы болмады, бірақ американдық газет "оның ұлы, капитан Макото "Норман" Курусу Чибадағы иттер шайқасында қаза тапқан" деп қате хабарлады. Сабуро қайтыс болғаннан кейін, Алиса Курусу қыз асырап алды. Шетелдік қызметтің алғашқы тәжірибесі Чили, Италия, Германия және Перуде болған. 1930 жылы Перудің Лима қаласында Жапония консулы болған кезінде ол жапон иммигранттарының қоныстарын қаладағы Лимаға емес, ауылдық таулы аймақтарда орналастыру арқылы жапонға қарсы зорлық-зомбылықты жоюға тырысты. Курусу сыртқы істер министрлігінің сауда бюросының директоры болып тағайындалды. 1937 жылы Бельгиядағы елші, екі жылдан кейін Германиядағы елші болды. 1940 жылы 27 қыркүйекте Курусу Берлинде Жапон империясы атынан үшжақты келісімге қол қойды, бұл Германия, Италия және Жапония арасындағы 10 жылдық әскери және экономикалық келісімге кірді. 1941 жылы АҚШ пен Жапония арасындағы бейбітшілік келіссөздері тоқтағаннан кейін, Курусу Император үкіметінің "арнайы елшісі" ретінде жіберілді. 15 қарашада Вашингтонға келген Курусу журналистерге "Мен сіздің ел астанаңызда болғанымды қуаныштымын. Баршаңызға шын жүректен сәлем жолдаймын" деді. Екі күннен кейін Мемлекеттік хатшы Корделл Халл Курусуды Президент Рузвельтпен кездесу үшін Ақ үйге алып келді. 20 қарашада Курусу Жапонияның ұсынысын ұсынды, ол АҚШ-тың Қытайға көмегін тоқтатуы және 1939 жылдың желтоқсанында тоқтатылған сауда қатынастарын қайта бастауы. 26 қарашада Халл Халл нотасын, президент Рузвельттің Жапонияға Қытайдан әскерлерін шығарып, бейбітшілік үшін шарт ретінде Германия мен Италиямен осьті байланыстарын бұзатын талабын жеткізді. Курусу талаптарды қарап шығып, былай деп жауап берді: "Егер бұл американдық үкіметтің ұстанымы болса, онда келісімнің қалай мүмкін болатынын түсінбеймін. Токио бұған қарсы шығады". Келесі үш аптада Курусу мен Елші Кичисабуро Номура Жапонияның жауабын күтіп, Халлмен кеңесуді жалғастырды. 7 желтоқсанның түстен кейін Курусу Жапонияның жауабын жеткізіп, қарым-қатынасты бұзады және "Жапон үкіметі осы арқылы американдық үкіметті американдық үкіметтің ұстанымына байланысты келісімге қол жеткізу мүмкін емес деп есептейтінін хабарлауға өкінеді" деп аяқтады. Сол сәтте Перл-Харборды бомбалау басталды. Оқиға неден басталғанын білмейтін журналистер Халлдың кеңсесінен шыққанда Курусу мен Номурадан сұрақ қойды. "Бұл сіздің соңғы конференциясыңыз ба?" Бірде ол сұрады. "Келесі уақытта елшілік мәлімдеме шығара ма?" деп сұрағанда, Курусу: "Білмеймін" деп жауап берді. Келесі күні Конгресске сөйлеген сөзінде президент Рузвельт: "Шынында да, жапон эскадрильясы Оахуда бомбалауды бастағаннан кейін бір сағаттан кейін, Жапонияның АҚШ-тағы елшісі және оның әріптесі Мемлекеттік хатшыға ресми жауап берді". Перл-Харборды бомбалаудан кейін Курусу АҚШ-та Вирджиния штатындағы Хот-Спрингсте тұтқындалды. 1942 жылдың маусым айында Курусу Мозамбикке MS Gripsholm мұхит кемесінде жөнелтілді, ол кейін Жапониядағы американдық елші Джозеф Грюді және Жапонияда тұтқындалған басқа да американдықтарды алып келді. Жапониядағы одақтастардың жеңісінен кейін 1946 жылдың ақпан айында сайланған американдық әскери трибунал Курусу мен Номураны соттамауға шешім қабылдады. Курусу Токио университетінде қонақ профессор болған және әйелі Элиспен Каруизавадағы ауылдық үйде тұрған. Номура сияқты, Курусу өмірінің қалған бөлігінде Перл-Харбордың жоспарларын білмейтінін айтты. "Сізге бұл ақымақтық болып көрінуі керек, - деді ол INS-тің Фрэнк Робертсонға, - бірақ бұл шындық. Әскерилер өздерінің құпиясын өте жақсы сақтады". Ол 68 жасында қайтыс болды. Элис Курусу 1973 жылы қайтыс болды.

Танымал мәдениетте

Актер Хисао Тоаке 1970 жылғы "Тора! Тора! Тора!" фильмінде Курусу рөлін ойнады.