Зоэ Викомб: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Шотландияда тұратын Оңтүстік Африка авторы (1948 жылы туған)

Зоэ Уикомб (23 қараша 1948 жылы туған) – Оңтүстік Африкалық, шотланд жазушысы және 1970 жылдан бері Ұлыбританияда тұратын ғалым. 2013 жылы ол көркем әдебиеті үшін алғашқы Виндхэм–Кэмпбелл әдебиет сыйлығының иегері атанды. Бітірген соң, 1970 жылы Оңтүстік Африкадан Англияға кетіп, Рединг университетінде оқуын жалғастырды. Ол Нотингем және Глазго қалаларында тұрды, 1990 жылы Оңтүстік Африкаға оралып, Батыс Кап университетінің ағылшын тілі кафедрасында үш жыл сабақ берді. 1994 жылы Шотландияның Глазго қаласына көшіп, 2009 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Стратклайд университетінде шығармашылық жазу профессоры қызметін атқарды. 2005-2011 жылдары Стелленбош университетінде қосымша профессор болды. Қазір Стратклайд университетінің құрметті профессоры.

Мансап

Уикомб Оңтүстік Африкада және халықаралық деңгейде алғашқы кітабы – апартеид дәуірінде орын алған «Кейптаунда жоғалу мүмкін емес» (1987) атты аралас повестьтер жинағымен танылды. Басты кейіпкер – Кіші Намаквалендте африкаанс тілінде сөйлейтін «түсті» қауымда өскен, ағылшын тілінде білім алған, Батыс Кейп университетінде оқыған, Англияға кетіп, әңгімелер жинағын жазған жас әйел. Бұл туынды В.С. Найпаулдың «Қиындаған келу» романымен салыстырылады. Оның екінші көркем туындысы – «Дэвидтың оқиғасы» (2000) романының оқиғасы апартеид дәуірінің соңына таман, 1991 жылы өтеді және АНК-нің әскери бөлімінде «түсті» терілі адамдар мен әйелдердің рөлін, сондай-ақ «Жаңа Оңтүстік Африка» шындығына бейімделудің қиындықтарын зерттейді. Уикомб романды орталық кейіпкер Дэвид Диркстің шашыраңқы сөздерінен повесть құраған хатшы ретінде бейнелей отырып, саяси тұрақсыздық кезеңінде тарихты жазу туралы сұрақтар көтереді. Диркстің (Викомб сияқты) ішінара тегі Гриква халқынан шыққандығын айта отырып, этникалық жабықпылықтың қауіптерін ашады. Роман Оңтүстік Африкадағы өткел кезеңді зерттейтін маңызды туынды саналады, осымен қатар Дж.М. Кутзеенің «Ұят» және Ахмат Дангордың «Ащы жеміс» романдарымен салыстырылады. Оның екінші романы «Жарықта ойнау» 2006 жылы жарық көрді. Бұл роман 1990 жылдардың ортасында Кейптаунда өтеді және ақ түсті жұптың қызы Марион Кэмпбеллдің өмірін баяндайды. Ол ата-анасының ауыр тарихын біліп, апартеидтен кейінгі Оңтүстік Африкадағы өз орнын қайта бағалайды. Уикомбтың екінші әңгімелер жинағы «Қашып кеткені» (2008) негізінен Кейптаун мен Глазгода өтеді және неке, достық, отбасылық байланыстар мен қызметшілермен қарым-қатынастар сияқты адам қарым-қатынастарының алуан түрлі аспектілерін зерттейді. Көптеген әңгімелер бір-бірімен байланысты, олар Шотландиядағы оңтүстік африкалықтар немесе Оңтүстік Африкадағы шотландтар туралы айтады. Оның үшінші романы «Қазан» 2015 жылы жарық көрді. Оның басты кейіпкері Мерсия Мюррей ағасы мен оның отбасына бару үшін Глазгодан Намаквалендке оралады және «үй» дегеннің мәнін анықтауға тырысады. Роман Мэрилинн Робинсонның «Үй» романымен байланысын анық көрсетеді, осы атау Уикомбқа да ұнады. Уикомб өзінің көркем туындылары үшін The Feminist Press және The New Press сияқты коммерциялық емес баспаларды таңдайды. Оның әңгімелері көптеген жинақтарда жарияланды, соның ішінде Сара ЛеФану мен Стивен Хейвардтың редакциялаған «Жаңа күннің түстері: Оңтүстік Африка үшін жазу» (Лоуренс және Уишарт, 1990) және Маргарет Бусбидің редакциялаған «Африка қыздары» (Джонатан Кейп, 1992). Оның соңғы романы «Тұрмыс салған заттар» 2020 жылы The New Press баспасынан шықты және New York Times оны 2020 жылғы он үздік тарихи романның бірі деп таныды. Роман керемет ерекшелікке ие деп аталады. Оңтүстік Африка поэзиясының «әкесі» деп саналатын Томас Прингл туралы болғанымен, оқиға өткен шақтан келген кейіпкерлер арқылы айтылады: Батыс Үндістандық құл Мэри Прингл, оның естеліктерін Прингл басып шығарды; Принглдің асырап алған Хозан ұлы Хинза Маросси; және кітаптың беттерінен уақыт саяхатшысы болған сэр Николас Грин. Романда паранормальды құбылыстар бар, бірақ ол триллер де, детектив де емес. Кейіпкерлер біздің заманауи әлемімізде жүруі мүмкін, бірақ олардың басты мақсаты – өткенді зерттеу. Уикомб көптеген әдеби және мәдени сын мақалаларын жариялады, олардың ішінен «Жасы, ұлт, аударма: Оңтүстік Африка очерктері» (1990-2013) (Эндрю ван дер Влис редакциялаған; Йель университетінің баспасы, 2018) жинағы шықты. Оның жеке туындылары көптеген очерктерге, журналдардың үш арнайы санына («Оңтүстік Африка зерттеулері журналы», «Қазіргі жазу» және «Сафунди») және Кай Истон мен Дерек Аттридж редакциялаған «Зоэ Уикомб және Транслокаль: Шотландия және Оңтүстік Африка» (Рутледж, 2017) кітабына арналды. Ол 2015 жылғы Африка жазулары үшін Caine сыйлығының төрешілер алқасының төрағасы болды. Оның еңбектері көптеген сыйлықтармен марапатталды, соның ішінде 2001 жылы «Дэвидтың оқиғасы» үшін M-Net сыйлығын жеңіп алды, 2009 жылы «Қашып кеткені» үшін Commonwealth Writers' Prize номинациясына ілікті, 2012 жылы Neustadt International Prize for Literature сыйлығына ұсынылды және 2015 жылы «Қазан» үшін Barry Ronge Fiction Prize номинациясын алды.

Wicomb gained attention in South Africa and internationally with her first book, a collection of inter related short stories, You Can't Get Lost in Cape Town (1987), set during the apartheid era. The central character is a young woman brought up speaking English in an Afrikaans speaking "coloured" community in Little Namaqualand, attending the University of the Western Cape, leaving for England, and authoring a collection of short stories. This work has been compared to V. S. Naipaul’s The Enigma of Arrival. Her second work of fiction, the novel David's Story (2000), is set partly in 1991 toward the close of the apartheid era and explores the role of coloureds and women in the military wing of the ANC, and the challenges of adjustment to the realities of the "New South Africa". By presenting the novel as the work of an amanuensis creating a narrative out of the scattered statements of the central character, David Dirkse, Wicomb raises questions about the writing of history in a period of political instability, and by relating the stories of the Griqua people from whom Dirkse is, in part (like Wicomb), descended, it exposes the dangers of ethnic exclusiveness. The novel has been studied as a key work dealing with the transition period in South Africa along with Disgrace, by J. M. Coetzee and Bitter Fruit by Achmat Dangor. Playing in the Light, her second novel, released in 2006, is set in mid 1990s Cape Town and tells the story of Marion Campbell, the daughter of a coloured couple who succeeded in passing for white, as she comes to learn their painful story and to reassess her own place in the world of post apartheid South Africa. Wicomb's second collection of short stories, The One That Got Away (2008), is set mainly in Cape Town and Glasgow and explores a range of human relationships: marriage, friendships, family ties and relations with servants. Many of the stories—which are often linked to one another—deal with South Africans in Scotland or Scots in South Africa. Her third novel, October, was published in 2015; its central character, Mercia Murray, returns from Glasgow to Namaqualand to visit her brother and his family and to face the question of what "home" means. The novel explicitly evokes its connection with Marilynne Robinson's Home, the title Wicomb also wanted for her work. Wicomb prefers nonprofit presses for her fiction, such as The Feminist Press and The New Press. Her short stories have been published in many collections, including Colours of a New Day: Writing for South Africa (edited by Sarah LeFanu and Stephen Hayward; Lawrence & Wishart, 1990) and Daughters of Africa (edited by Margaret Busby; Jonathan Cape, 1992). Her latest novel, Still Life, was published in 2020 by The New Press and was selected by the New York Times as one of the ten best historical novels of 2020. The novel has been called stunningly original. Although ostensibly about Thomas Pringle, the so called Father of South African poetry, the story is told through the prism of characters from the past West indian slave, Mary Pringle, whose memoir was published by Pringle; Hinza Marossi, Pringle’s adopted Khoesan son; and Sir Nicholas Greene, a character time travelling from the pages of a book. The novel features the paranormal yet is neither thriller nor mystery; the characters may move in our modern world but their main purpose is to interrogate the past. Wicomb has also published numerous articles of literary and cultural criticism; a selection of these has been collected in Race, Nation, Translation: South African essays, 1990 2013 (edited by Andrew van der Vlies; Yale University Press, 2018). Her own fiction has been the subject of numerous essays, three special issues of journals (the Journal of Southern African Studies, Current Writing, and Safundi ) and a volume edited by Kai Easton and Derek Attridge, Zoë Wicomb & the Translocal: Scotland and South Africa (Routledge, 2017). She chaired the judges' panel for the 2015 Caine Prize for African Writing. Her work has been recognized for a number of prizes, including winning the M Net Prize (for David’s Story) in 2001, being shortlisted in 2009 for the Commonwealth Writers' Prize (for The One That Got Away), nominated for the Neustadt International Prize for Literature in 2012, and shortlisted for the Barry Ronge Fiction Prize (for October) in 2015.

Эсселер және басқа да еңбектер

"Қазіргі жазу: мәтін және Оңтүстік Африкада қабылдау" журналында "Әртүрлі дискурстарды тыңдау". 2 том, № 1. 1990 жыл. 35-44 беттер. "Ұят және үлкендік: Оңтүстік Африкадағы «түсті» адамдардың жағдайы", Дерек Аттридж және Розмари Джоли (ред.) бас редакторы болған "Оңтүстік Африканы жазу: әдебиет, апартеид және демократия, 1970–1995" (Кембридж университетінің баспасы, 1998), 91–107 беттер. "Интертекстуалдылықты құру және постколониалдық жаңғыру", "Постколониалды жазу журналы" 41(2), 2005 жылғы қараша: 144–155.