Кіріспе
Гибралтардың аумағы шағын болғандықтан, қоғамдық көлік жүйесі шектеулі.
Gibraltar has a limited public transport system, due to the compact size of the territory.
Жеке көлік
Гибралтарда жолдардың барлығы асфальтталған тас жолдардан тұрады. Әлемдегі адам басына шаққан автомобиль иелігінің ең жоғары деңгейлерінің бірі осында, мұнда көлік құралдарының саны адамдар санымен тең. Ұлыбританиядан және Ұлыбританияның теңіз арты аумақтарынан өзгеше, Гибралтарда қозғалыс оң жақтан жүреді, себебі ол Испаниямен құрлық шекарасын бөліседі. Бұрын қозғалыс сол жақтан жүргізілген, бірақ 1929 жылдың 16 маусымында сағат 05:00-де оң жаққа көшті. Гибралтардағы ескі жолдар, әсіресе қала орталығында, салыстырмалы түрде тар, жылдамдық шектеуі… Гибралтарда он жанармай құю станциясы бар, жанармай бағасы көршілес Испанияға қарағанда төмен. Кейбір испандықтар тіпті тек көліктеріне жанармай құю үшін ғана Гибралтарға кіреді. Гибралтардың халықаралық көлік құралдарын тіркеу коды GBZ, ал көлік құралдарын тіркеу тақталары «G» әрпінен басталады, одан кейін бес сан (1 99999) немесе төрт сан (1000 9999) және бір әріп болады. Олар стандартты түрде Ұлыбританиядағыдай пішінге, шрифттерге және түстерге ие, бірақ стандартты емес нөмірлік тақталарға да рұқсат етілген. Бас министрдің ресми көлігі G1 тіркеу нөміріне ие, ал губернатордың көлігі, дәстүр бойынша, санның орнына тәжбен жабдықталған. Испаниядағы екі магистраль – А 383, ол Ла-Линеяда аяқталады, және CA 34, ол шекараға дейін жетеді. Испанияға қарайтын дәстүрлі жалғыз жол – Уинстон Черчилль даңғылы, ол әуежайдың ұшу-қону жолағымен қиылысады, сондықтан ұшақтар қонуы немесе ұшуы кезінде жылжымалы кедергілерді қою қажет болатын, бұл көлік қадауларын тудыратын. Бұл мәселені шешу үшін жаңа туннель салынды, бірақ кешігулер оның ресми ашылуын 2023 жылдың 31 наурызына дейін ықпалдады. Жаңа жол мен туннель, Карл III-нің келісімімен, Кингсвей деп аталды және терминалдың астынан және ұшу-қону жолағының шығыс жиегінен өтіп, Devil's Tower Road-қа қосылады. Ұшу-қону жолағына қол жеткізу күнделікті көлік қозғалысы үшін жабық, бірақ ерекше, мақсатты немесе төтенше жағдайларда, сондай-ақ жаяу жүргіншілерге, велосипедшілерге және мобильді скутерлерге қол жетімді, бірақ баламалы жер асты жолы да қарастырылған.
Қоғамдық көлік
Гибралтарда барлығы сегіз түрлі автобус маршруты бар. Гибралтарда автобус тасымалдау қызметін екі компания ұсынады: Гибралтар автобус компаниясы және Calypso Transport. Гибралтар үкіметіне тиесілі Гибралтар автобус компаниясы 21 автобустан тұратын автопаркпен 1, 2, 3, 4, 7, 8 және 9-маршруттарды пайдаланады, оның 18-і – Caetano Nimbus корпустары бар 28 орындық Dennis Dart төмен қабатты мидибустар, ал үш Mercedes Benz Sprinter микроавтобусы Unvi корпустарымен және 15 орынға арналған. Dennis Dart автобустары компания ресми құрылған күні, 2004 жылғы 10 сәуірде, Rock City Services жеке компаниясының жұмысын қабылдағанда қызметке кірді, бұл компания автопаркіне инвестиция салуға құлшынбады. Sprinter микроавтобустарының үштігі 2010 жылдың қараша айында қызметке кіріп, қаланың жоғарғы бөлігіндегі Маврикий қамалына дейін 1-маршрутты жүзеге асырады. Қаланың осы бөлігіндегі жолдардың қаншалықты тар және иірімді екенін көру үшін осы маршрутпен саяхаттау өте пайдалы. Соңғы сағаттық кесте 2012 жылғы 1 қыркүйекте жаңартылды. Calypso Transport Испаниямен шекара (Frontier), әуежай және қала орталығы арасындағы 5-маршрутты пайдаланады, ал осы маршрут пен Гибралтар автобус компаниясының маршруттары арасындағы билеттер алмастырылмайды. Қазіргі таңда операторлардың бірінің қызметінде ересектерге арналған бір жолғы билеттің құны 1,00 фунт стерлинг, ал күндік Hoppa билеті 1,50 фунт стерлинг тұрады. Гибралтар автобус компаниясының автобустарында тегін жол жүруге рұқсат етілген бір жылдық сынақ мерзімі 2012 жылдың мамырында аяқталды, енді тек талапкер тұрғындар, жұмыспен қамтылғандар және әскери қызметкерлер ғана аумақта тегін саяхаттауға құқылы.
Автобустың тарифтері - екі оператордың да қызметтері
Бір күндік жол билеті. Ересектер £1.80£2.50 Зейнеткерлер £1.00£1.50 Балалар £1.50£2.00 Calypso Transport қызыл екі қабатты автобустар паркін пайдаланады. 5-маршрутты автобустар дүйсенбіден сенбіге дейін әр 15 минут сайын, ал жексенбі күндері әр 20 минут сайын қатынайды. Бұл Джон Макинтош алаңының жанындағы Рекламация жолы (Британдық сатылары) мен Маркет-плейс автобустық станциясы арқылы Фронтиер/Аэропорт соңғы аялдамасы арасындағы шаттл рейсі. Гибралтар автобус компаниясы 2013 жылдың мамыр айында Гибралтардағы барлық маршруттар бойынша бағаларды көтерді.
Calypso Transport uses a fleet of red double decker buses. Route 5 buses operate every 15 minutes Monday to Saturdays, and every 20 minutes on Sundays, this is a shuttle between Reclamation Road (British Steps) near John Macintosh Square and the Frontier/Airport terminus via the Market Place bus station Grand Casemates Square. Gibraltar Bus Company increased the bus fares for all routes in Gibraltar in May 2013.
Таксилер
Таксилер Рок айналасындағы бірнеше такси тоқтауларынан қол жетімді. Көптеген таксилер Үстіңгі Рок табиғи қорығына саяхаттарға арналған, оларды шекарадан немесе қала орталығынан табуға болады. Дегенмен, такси жүргізушілері стандартты жолақыны да қабылдауға міндетті.
Тарихи
Гибралтарда қазіргі уақытта темір жол жоқ. Бұрын Гибралтар кемежайында кең темір жол желісі және оған жақын жұмыс істеу орындары мен қоймалар болған. Оған туннельдер де кірген, соның бірі Гибралтар тасынан өтіп, бүгінде де жол туннелі ретінде пайдаланылуда. 19-шы және 20-шы ғасырлардың тоғысында Гибралтарда уақытша өндірістік темір жол да болған. Екі темір жол да жұмыс істеген кезде, пойызбен Гибралтардың бүкіл жағалауын айналып шығуға болыпты. Кемежай темір жолында 17 локомотив болған, олар нөмірлермен белгіленген, бірақ төртеуіне қосымша аттар да берілген: Гибралтар, Каталан, Росия және Кальпе.
Испаниядағы темір жол жүйесіне қол жеткізу
Темір жол 1970 жылдары тоқтатылған Сан-Роке-Ла-Линеа темір жол желісін кеңейту жобасынан Ла-Линеаның шеткі аймағына дейін созылған. Бірақ, ең жақын темір жол станциясы (Испанияда) – ADIF Algeciras Bobadilla темір жол желісінің Ронда арқылы өтетін тартымдылығындағы "Сан-Роке-Ла-Линеа" станциясы. 2021 жылы Гибралтардың Шенген аймағына кіру мүмкіндігі туралы мәліметтер пайда болғаннан кейін, бас министр Фабиан Пикардо Еуропаға қарай темір жол инфрақұрылымын дамыту мүмкіндіктері туралы пікір білдірді. 1969 жылға дейін Гибралтардан Алгесирас станциясына қолайлы түрде пароммен баруға болады, ол Рондаға дейінгі темір жол желісімен бірге "Алгесирас Гибралтар теміржол компаниясы" деп аталған британдық компаниямен салынған.
Мароккодағы темір жол жүйесіне қол жеткізу
ФРС компаниясының Гибралтардан Танжер-Мед портына аптасына екі рет қатынайтын паромдары Марокко теміржол желісіне қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Теңіз
Жарым арал болғандықтан, теңіз Гибралтардың көлік байланысы үшін ұзақ жылдар бойы маңызды болып келді. Корольдік теңіз күштерінің кеме жасаушылығы бұрын Гибралтардағы ең ірі жұмыс беруші болған. Аумақтың батыс жағында әлі де порт бар. Гибралтар тіркелген сауда флоты 1000 тоннадан асатын 26 кемеден тұрады. Мароккодағы Танжер-Мед портына үзіліссіз, жылдам паром қызметі бар, бірақ көптеген жолаушылар Алгесирас немесе Тарифадан қатынайды, себебі сол порттарда қызметтер тұрақты түрде жүзеге асырылады. Гибралтар мен Алгесирас арасындағы паром, 1969 жылға дейін, Испаниямен байланыс испан диктаторы Франсиско Франко тарапынан үзілгенге дейін, қызмет еткен, 2009 жылдың 16 желтоқсанында қайта ашылды. Оны испандық Transcoma компаниясы жүзеге асырды, ол 1960 жылдары шығанақ арқылы жүрген алғашқы паромның құрметіне Пунта Европа Секундо катамаранын пайдаланды. Transcoma компаниясының теңіз операцияларын 2010 жылдың 10 қарашасында Grupo Medex компаниясы өз қолына алды және 2011 жылға жаңа, сыйымдылығы жоғары кеме енгізілетінін хабарлады. Ұлыбританияның Еуроодақтан шығуынан кейін азық-түлік тауарларын тасымалдау үшін Гибралтар мен Алгесирас арасында жүк паромдары іске қосылды. Жыл бойы әртүрлі круиздік лайнерлер Гибралтар портына келіп, Солтүстік Мольдің батыс жағындағы Гибралтар круиздік терминалында тоқтайды. Бұл аумаққа келетін күндізгі туристердің көп бөлігі үшін көлік құралы қызметін атқарады.
Ауа
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әскери-әуе қызметі Гибралтарға субмариналарды іздеу үшін келген алғашқы су ұшақтарының бірі – Wight су ұшағын жеткізді. 1931 жылы GB Airways үшін Эдгар Персиваль басқарған Saro Windhover гидроұшағы Гибралтардан Мароккоға тұрақты жолаушылар рейстерін бастады. Егер жел леванттан соқса, гидроұшақ Танжер портына емес, Мароккодағы әуежайға қонатын болды. 1939 жылы бүгінгі Гибралтар әуежайының құрылысы басталды, ол территорияның жалғыз әуежайы болып табылады. Ол Испаниямен шекараға өте жақын орналасқан. Гибралтар–Испания шекарасынан өтетін Уинстон Черчилль даңғылы ұшу-қону жолағын кесіп өтеді, сондықтан әуе кемесі қону немесе ұшу кезінде жол жабылуы тиіс. EasyJet, British Airways және Royal Air Maroc компаниялары жоспарланған азаматтық жолаушылар рейстерін жүзеге асырады. 2006 жылдың қыркүйегінде Кордобада Ұлыбритания, Испания және Гибралтар үкіметтері арасында қол қойылған келісімге сәйкес, Гибралтар әуежайын Гибралтар және Испания әуе компаниялары пайдалануына рұқсат берілді. Гибралтар әуежайы Базель және Женева әуежайлары сияқты (шекараға жақын орналасқан) Испаниядан да (Гибралтардан басқа) кіруге мүмкіндік беретіндей етіп қайта жаңартылады. Iberia 2006 жылғы 16 желтоқсанда Мадрид пен Гибралтар арасындағы тікелей рейстерді бастады, ал GB Airways 2007 жылғы 1 мамырда қосылды. Алайда, GB Airways 2007 жылғы 30 қыркүйекте Мадрид рейсін тоқтатты, ал Iberia кейіннен Air Nostrum өңірлік серіктесінен кіші ұшақтарды пайдалануды қарастырды, бұл екі оператордың да ұшақтарын жолаушылармен толықтыра алмағанын көрсетеді. Iberia 2008 жылғы қыркүйекте рейстерді тоқтатты. 2009 жылы Ándalus Líneas Aéreas Гибралтар мен Мадрид арасында рейстерді бастады. Бірақ 2010 жылғы 13 тамызда Испанияның авиациялық билігі лицензиясын жойғандықтан, әуе компаниясы жұмысын тоқтатты. EasyJet компаниясы GB Airways-ті сатып алғаннан кейін, GB Airways 2006 жылғы 28 қазанда Гибралтар–Лондон Хитроу рейсін тоқтатты, бірақ ол бәрібір танымал болды. GB Airways келтірген себеп – барлық Лондон рейстерін Гатвик хабында шоғырландырудың ыңғайлылығы. Кейіннен GB Airways-тің Хитроудегі бірнеше слоттарын сатудан 80 миллион фунт стерлингке дейін пайда тапқандығы айтылды. 2007 жылдың соңында GB Airways EasyJet компаниясына сатылды (осылайша British Airways франшизалық серіктесі болудан қалды); 2008 жылы барлық рейстер EasyJet ретінде қайта аталды. Гибралтардан Лондон Хитроу, Лондон Гатвик, Лютон, Бристоль, Касабланка, Танжер және Манчестер әуежайларына рейстер бар. 2012 жылы bmibaby Шығыс Мидлендс әуежайына рейстер ұсынды, бірақ 2012 жылдың қыркүйегінде әуе компаниясы жұмысын тоқтатты.
Кабельді көлік
Қала орталығының оңтүстігінен қанат жолмен Маймылдардың үңкіріне және Таудың басына дейін жүруге болады, атымен сәйкес болмаса да, бұл Таудың екінші биік шыңы.
Ұсынылған туннель
2021 жылдың қаңтар айында Ұлыбритания мен Марокко Гибралтар мен Танжер арасында Гибралтар бұғазынан өтетін көпір салу мәселесін талқылайтыны хабарланды.
Испаниямен дау
Испанияға кіретін жол 1969 жылы испан билігі жапты, және ол тек 1982 жылы жаяу жүргіншілер үшін, ал 1985 жылы көлік құралдары үшін қайта ашылды. 1969 жылға дейін Алхесирас пен Гибралтар арасында паром қызметі болды. 2004 жылы Испания бірнеше айға Гибралтарға келген круиздік кемелерге сол сапарда испан порттарына кіруге тыйым салды. 2003 жылы Испания құрлық шекарасын бір күнге жапты, себебі MV Aurora атты круиздік лайнерде жұқпалы тамақтан улану оқиғасы болды. Гибралтарда мұндай жағдайлар тіркелген жоқ. Әуежай Утрехт шартында испан тарапына берілмеген деп есептейтін жерге салынған, сондықтан Испания Гибралтар әуежайының Бірыңғай Еуропалық аспан жүйесіне интеграциялануына кедергі келтірді. 1987 жылғы Испаниямен әуежайды бірлесіп басқару туралы келісім Гибралтардың сол кездегі үкіметі тарапынан қабылданбады. Гибралтардың барлық келесі үкіметтері де оны қабылдамады, бірақ әуежайды бірлесіп пайдалануға қолдау көрсетті (шекараға жақын орналасқандықтан, ол Женева әуежайы немесе EuroAirport Basel Mulhouse Freiburg сияқты жұмыс істей алады). 2006 жылғы Кордоба келісімі (Ұлыбритания, Испания және Гибралтар арасындағы) нәтижесінде әуежайды бірлесіп пайдалану туралы келісімге қол жеткізілді. Гибралтардан Испанияға автомобильмен өту көбінесе ұзақ кешігулерге ұшырауы мүмкін. Испанияға өтуге кезекте тұрған көліктерді ұстап тұру үшін шекараның жанында айналма жол салынған. Шекарадан өтетін жүргізушілер (кейде жаяу жүргіншілер де) испан билігі тарапынан кездейсоқ ұзақ уақытқа тоқтатылып, тексеріледі.