Кіріспе

Француздық роялистік әскер және саясаткер Франсуа Атанас де Шарет де ла Контри (fʁɑ̃swa atanaz də ʃaʁɛt də la kɔ̃tʁi; 2 мамыр 1763 – 29 наурыз 1796) – франко-бретондық роялистік әскер және саясаткер. Ол Америка революциялық соғысы кезінде француз теңіз күштерінде қызмет етті және француз революциясына қарсы Вандея соғысының көшбасшыларының бірі болды. Оның шөбересі Атанас Шарль Мари де Шарет де ла Контри белгілі әскери қолбасшы болды және Францияның соңғы патшаларының бірі Шарль X-тің шөбересі еді.

Алғашқы іс-әрекеттері

Ансенис округінің Куффе қаласында туған дворян Шарет, Туссент Гийом Пике де ла Мотте басшылығымен француз флотында қызмет етті, әсіресе Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде, және лейтенант де васьеу дәрежесіне жетті. Ол 74 зеңбіректік "Геркулес" кемесінде, Пюже Брас басшылығымен қызмет етті. Француз революциясы басталғаннан кейін, 1789 жылы флоттан кетіп, 1792 жылы Кобленцке (Триерге) эмиграция жасады (роялист аристократтар үшін бұл әдеттегі жағдай еді). Бірақ ол көп ұзамай Францияға оралып, Ла Гарнашедегі меншігінде тұра бастады, және король Людовик XVI мен Мария Антуанеттаны Тюильри сарайына (1792 жылғы 10 тамыздағы көтеріліс) жасалған шабуыл кезінде қорғауға көмектескен роялист еріктілердің бірі болды. Анже қаласында тұтқындалғаннан кейін, Шарль Франсуа Дюмориездің араласуымен босатылды.

Венде соғысы

1793 жылы Француз Республикасының бірінші республикасына қарсы Вандедегі соғыс басталды, ал шаруа жауынгерлері Шаретті өздерінің көшбасшысы болуын сұрады. Ол 1793 жылғы маусымда Самурды басып алғаннан кейін Жак Кателоға қосылды және католик және корольдік армияның көптеген шайқастарында күресті. 17 қыркүйекте Тиффен шайқасына қатысып, жеңіске жетті. Кейін ол Луи Мари де Лескурмен бірге Жан Батист Клеберді қуу үшін Сент-Фулгентке аттанды, ол қашып кеткен еді. Шаррет республикашылдарға қарсы бірінші Нойрмутье шайқасында тағы бір жеңіске жетті. Тұтқынға алынған сарбаздардың кейбіреуі Машекуль қырғынына қатысты, ал олардың төрттен бірі Шарреттің әскерлері оның бұйрығына қарсы жаза ретінде өлтірді. 1793 жылғы қыркүйекте Вандея басшылары тарағаннан кейін, ол және оның адамдары кері шегінді. Ол Төменгі Вандеяның басшысы болды және республикалық әскерлерге қарсы партизандық соғыс жүргізіп, Чалланс маңындағы Сент-Кристоф-дю-Лигнерондегі республикалық лагерьді басып алды, бірақ азық-түлігі таусылып, Николя Хаксо әскерлерінің шабуылына ұшырады. Буан аралында қоршалып қалған Шарет және оның серігі арал тұрғындарынан қашу жолын білді. Барлық қару-жарақ, оқ-дәрі, жылқы, босқындар мен жаралыларды тастап, Шарет, Куэтус және олардың адамдары батпақтар арқылы Шатонефке жүзіп өтті. Сәтімен, Шарет Франция армиясымен кездесті, және ол да, Шарет те Хаксоны айналып өтіп, жабдықты қайтарып алып, республикалық армияны босқындардан алшақтады. Кейін Хаксо Нойрмутье аралына шабуыл жасады, оны Шаррет бір ай бұрын басып алған еді. Тұрғындарға егер олар берілсе, өмір сүруді уәде еткеннен кейін, Хаксоның бұйрығына қарсы Турро аралдағы ерлердің, әйелдердің және балалардың көпшілігін жергілікті шіркеудің (La chapelle de la Pitié) баспалдағында өлтірді, соның ішінде Шоледегі екінші шайқаста 14 жарақат алғаннан кейін Д'Эльбе де бас сауғалаған еді. Осыдан кейін Шаррет әскері қайтып келіп, күшейтулер жинады; Революциялық қатыгездік және Конвент Вендеяны жою үшін жіберген «тозақтық колонналар» көптеген шаруаларды тек қауіпсіздік үшін ғана Шаррет әскеріне қосылуға мәжбүр етті. Шаррет Сен-Фулжентте жеңіске жетті, бірақ оны Грала орманға жасыруға мәжбүр етті. Ол Лес-Брузильді шабуылдау үшін одан шықты; қолына жараланды, бірақ шайқастың соңына дейін күресті. Аштықтан өлген әскеріне азық-түлік әкелгеннен кейін, Шарретті жарақатынан айығу үшін Машекулдың жанындағы Ла-Мориер монастыріне алып келді; ол орналасқан жері ашылып, республикашылар монастырды қоршағаннан кейін бірнеше күн ғана демалды. Ескертіліп, ол қашып құтыла алды, бірақ монахылар мен Шаррет әскерімен келген және шіркеуде жасырынып, босқындардың көпшілігі қырғынға ұшырады.

Жеңіліске ұшырау

1795 жылдың 17 ақпанында, оны әпкесі таныстырғаннан кейін, Шарет Ұлттық конвенцияның өкілдерімен Ла Жауане шартын жасасты, онда дін бостандығына кепілдік берілді және жергілікті шаруаларды жаппай әскерге шақырудан (levée en masse) босатылды. Республикашылар бұл келісімнің шарттарын тез арада бұзып, діни бостандыққа берілген кепілдіктерді жоққа шығарды; және шаруаларды қайтадан әскерге шақыра бастады. Олар мыңдаған монархист тұтқындарын, соның ішінде Доль епископын, тағы басқаларын өлімге жіберді. Шарет және оның жауынгерлері шілде айында қайтадан соғысқа кірісіп, британдық Корольдік теңіз күштерінің көмегімен француз монархист эмигранттарының Квиберонға жоспарлаған шабуылына көмектесу үшін аттанды. Франция тағының Бурбон мұрагері Артуа графы оны генерал-лейтенант етіп тағайындап, патшалыққа оралуға дайындық жасауды бұйырды, бірақ бұл жоспар іске аспады. Шарет және оның жауынгерлері, сондай-ақ Вендея және Бретань шаруаларының көпшілігі Бурбон үйі мен католицизмге адал болды. Олардың барлығы кейін либералды Орлеанистерге қосылудан бас тартты. Квиберон экспедициясының сәтсіз аяқталуынан кейін Шарет пен оның жауынгерлерін генерал Лазар Хоше қуғынға түсті. Шарет жараланды, бірақ қашып құтылды. Дегенмен, оқ-дәрі жетіспеуіне байланысты ол Logis de la Chabotterie маңында тұтқындалып, соттау үшін Нантқа жеткізілді. Республикалық сот оны өлім жазасына кесті, содан кейін ату отрядының алдында жазасын орындау үшін қала алаңына шығарды. Оның атылған жеріне ескерткіш орнатылды, ол әлі де тұр. Бүгінде сол жерде еске алу шаралары жалғасуда. Уокердің "Гиберниан" журналындағы замандас жазбасына сәйкес, Шарет өзінің жауапкершілігінде болған өлімдердің санын ақтау үшін: "Омлет жасау үшін жұмыртқаны сындыру керек" деген сөзді айтқан. Наполеон Шаретті "үлкен талантты" көрсететін ұлы тұлға және әскери басшы деп сипаттаған.

Фильмдердегі бейнелер және танымал мәдениет

Шарет – Джон Шрапнел ойнаған «Хорнбловер» фильм/телесериалының «Бақалар мен омарталар» эпизодындағы кейіпкер. Шарет – британдық Корольдік теңіз флотының қолдауымен аман қалған роялистерді біріктіріп, Францияда патшаны таққа қайтару үшін әскер жинауға тырысқан, бірақ сәтсіз аяқталған, эмигрантта жүрген роялистік генерал. Нақты тарихи тұлғадан өзгеше, ол тұтқынға алынған бекіністі қорғау кезінде шайқаста қаза тапқан болып көрсетілген, сондай-ақ телеарнадағы бейімдеуінде ағылшын тілін жақсы біледі. Ол тарихтағыдан шамамен екі жыл кейін қайтыс болады. 2018 жылдан бері Шарет – басты кейіпкер, ал оның өмірбаяны француздық Пюи-ду-Фу тақырыптық паркінде «Le Dernier Panache» («Соңғы қалам») атты қойылымда бейнеленген. 2022 жылы «Vaincre ou mourir» фильмінің басты рөлінде пайда болды.