Кіріспе

АҚШ құқықтық ілімі

Адекватты және тәуелсіз мемлекеттік негіздер доктринасы – АҚШ Жоғарғы Сотының штаттық соттардың шешімдерін қарау өкілеттігін реттейтін АҚШ құқығының доктринасы.

Кіріспе

Америка заң жүйесінің негізгі қағидаларының бірі – АҚШ Жоғарғы Соты федералдық заң мәселелері бойынша соңғы шешім шығарушы орган, ал әр штаттың соттары сол штаттың заңдары бойынша соңғы шешім шығарушы орган болып табылады. Мысалы, Hortonville Joint School District No. 1. v. Hortonville Education Ass’n, 426 U.S. 482, 488 (1976) («Біз, әрине, [Мемлекеттік] заңды штаттың жоғарғы соты түсіндіргендей қабылдауға міндеттіміз»). Осылайша, жалпы алғанда, АҚШ Жоғарғы Соты штаттық соттардың федералдық заңға қатысты шешімдерін қарауға өкілеттікке (юрисдикция) ие, бірақ штаттық соттардың штаттық заңға қатысты шешімдерін қарауға құзыреті жоқ. 28 U.S.C. § 1257 қараңыз. Бұл жалпы ереже тек бір заң саласын қамтитын жағдайларда қолдануға оңай. Егер бұл заң федералдық болса, онда АҚШ Жоғарғы Соты штаттық соттың үкімін қайта қарауға құзыретті; егер ол штаттық заң болса, онда құзыреті жоқ. Дегенмен, сот процесіне қатысушы тараптар федералдық талаптарды штаттық соттарда көтеруі мүмкін (және көбінесе солай жасайды), сондықтан көптеген істер осылай қарапайым болмайды және бұл жалпы ереже орындалмай қалады. Шындығында, штаттық соттар федералдық талаптар қойылған істерді жиі қабылдамайды, себебі олар штаттық заң процедураларына сәйкес келмейді, ал кейбір жағдайларда федералдық және штаттық заңдар нақтырақ ажыратылмайды; керісінше, олар бір-бірімен байланысты болады. Адекватты және тәуелсіз негіз доктринасы осы жалпы ережеге белгілі бір ерекшеліктер енгізеді және АҚШ Жоғарғы Сотының осы күрделі істер бойынша құзыреттілігін жүзеге асыруына бағыт көрсетеді.

Доктрина

Адекватты және тәуелсіз мемлекеттік негіздер доктринасы бойынша, егер сот талабы бойынша АҚШ Жоғарғы Сотына федералды және федералды емес (мемлекеттік) құқыққа негізделген штаттық соттың үкімін қайта қарау туралы өтініш берілсе, штаттық негіз (1) үкімді қолдауға жеткілікті және (2) федералды құқықтан тәуелсіз болса, АҚШ Жоғарғы Сотының іс бойынша юрисдикциясы болмайды. Michigan v. Long, 463 U.S. 1032, 1038 (1983) қараңыз («Әрине, бұл Сотқа мәлімделген федералды емес негіздің дербес және жеткілікті түрде шешімді қолдайтынын өзі анықтау міндетті. (ішкі сілтемелер алынып тасталды)); Fox Film Corp. v. Muller, 296 U.S. 207, 210 (1935) («[W] Егер штаттық соттың шешімі екі негізге негізделген болса, олардың бірі федералды, екіншісі федералды емес сипатта болса, егер федералды емес негіз федералды негізден тәуелсіз және шешімді қолдауға жеткілікті болса, біздің юрисдикциямыз жоқ болады.»); Murdock v. City of Memphis («[W] Мемлекеттік соттың шешіміндегі федералды мәселені шешудегі қателікке қарамастан, осы соттың шешімін қолдауға жеткілікті басқа да мәселелер бар ма? [Осы жағдайда] сот штаттық соттың шешімін кері қайтаруға құқылы емес.»). «Жеткіліктілік» принципі негізінен федералды талаптарды штаттық соттардың штаттық процедуралық негіздермен қабылдамауына бағытталған, себебі процедуралық талаптар логикалық тұрғыдан алшақтырақ болып табылады. Алдыңғы штаттық құқықтық негіздер (яғни, штаттық процедуралық ережелер) олар (1) ерікті, күтпеген немесе сот талабының тарапына өз позициясын білдіруге мүмкіндік бермейтін болса, мысалы, Staub v. City of Baxley, 355 U.S. 313, 319–20 (1958), немесе (2) сот талабының тараптарының федералды құқықтарын қорғау қабілетіне артық жүктеме салмайтын болса, шешімді қолдауға жеткілікті болып саналады, мысалы, Felder v. Casey, 487 U.S. 131, 138 (1988). «Тәуелсіздік» принципі штаттық және федералды ережелердің айқын ерекшеленбеген жағдайларын қарастырады. Егер шешімнің мәтінінен штаттық құқықтың дербес ережесіне негізделгені анық болмаса, онда Жоғарғы Сот штаттық соттан нақтылау алудың қажеттігі немесе ыңғайлылығы болмаса, шешімнің ішінара федералды құқыққа негізделгенін болжайды, осылайша оны қайта қарауға болады. Michigan v. Long, 463 U.S. 1032, 1040 & n.6. Сонымен қатар, федералды құқық штаттардың штаттық құқықтық мүдделердің анықтамасын өзгерту мүмкіндігін шектегенде, Жоғарғы Соттың штаттық соттың заңның сипаттамасын өзгертуге дейін және кейін қарау құзыреті бар. Мысалы, АҚШ Жоғарғы Соты штаттық мүліктік құқыққа қатысты штаттық сот шешімдерін жүйелі түрде қарап, сот талабының тиісті процеске сәйкес келу тармағының мағынасында «мүліктен» айырылған-айырылмағанын анықтайды.

Үлгілік жағдайлар

Мёрдок против Мемфиса, 87 АҚШ 590 (1875)
Сенека Үндістері ұлты против Кристи, 162 АҚШ 283 (1896)
Фокс Фильм Корпорациясы против Мюллера, 296 АҚШ 207 (1935)
Мичиган против Лонга, 463 АҚШ 1032 (1983)