1955 жылғы Формоза резолюциясы және Тайвань қорғанысы
Formosa Resolution of 1955
1955 жылғы Формоза резолюциясы: Тайваньды қорғау үшін АҚШ-тың жауап шарасы. Қытай-Жапон соғысы, Тайвань қиғаштары және коммунистік шабуылдар талқыланды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1955 жылғы Формоза резолюциясы – Қытай Халық Республикасының Тайваньға (Қытай Республикасы) басып кіру қаупіне қарсы тұру мақсатымен АҚШ Сенаты қабылдаған және АҚШ Президенті Дуайт Д. Эйзенхауэр 1955 жылдың 29 қаңтарында қол қойған бірлескен резолюция. Резолюция АҚШ Президентіне «Коммунистердің қарулы шабуылынан Формоза және Пескадорес аралдарын қорғау және сақтау үшін қажет деп есептейтін АҚШ Қарулы Күштерін пайдалану» құқығын берді. Бұл резолюция Тайвань бұғазы дағдарысы (1954–1955 жж.) кезінде жасалды, ол Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) Тайвань бұғазындағы Гоминьдан (КМТ) басқаратын Қытай Республикасының (ҚР) бақылауындағы аралдарға жасаған шабуылдарымен байланысты болған қысқа мерзімді қарулы қақтығыс кезеңі еді. Бұл оқиғаларға байланысты Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Қауіпсіздік Кеңесінің жасырын жауабы АҚШ Президенті Эйзенхауэрді 1955 жылдың қаңтарында резолюция сұрауға түрткі болды.
The Formosa Resolution of 1955 was a joint resolution passed by the U. S. Senate and signed by U. S. President Dwight D. Eisenhower on January 29, 1955, to counteract the threat of an invasion of Taiwan (Republic of China) by the People's Republic of China (PRC). The resolution gave the U. S. president the authority "to employ the Armed Forces of the United States as he deems necessary for the specific purpose of securing and protecting Formosa and the Pescadores against armed attack [by the Communists]". The resolution was formulated amid the Taiwan Strait Crisis (1954–1955), which was a brief period of armed conflict that involved incursions made by the Chinese Communist Party (CCP) on the islands in the Taiwan Strait controlled by the Kuomintang (KMT) led Republic of China (ROC). A latent response by the United Nations Security Council regarding these developments prompted U. S. President Eisenhower to request the resolution in January 1955.
Цинь Қытай және Екінші дүниежүзілік соғыс
Формоса және оның жақын маңындағы аралдар Цин әулетінің билігінде болды, бірақ 1895 жылы бірінші Қытай-жапон соғысындағы жеңілістен кейін әулет егемендігін Жапонияға өткізді. Жарты ғасырдан соң, Екінші дүниежүзілік соғыстың кезеңінде, 1943 жылғы Каир декларациясы Жапония басылған жағдайда аралдардың билігі Қытайға қайтарылатынын белгіледі. Жапонияның жеңілісінен кейін, Қытаймен одақтас күштер ретінде соғысқан және Вангиа шарты арқылы елмен дипломатиялық қарым-қатынас орнатқан АҚШ, Жапониядан тартып алынған барлық аумақтарды (Формосаны қоса алғанда) қайтарып алу құқығын ресми мойындады. 1950 жылғы қаңтарда АҚШ Мемлекеттік хатшысы Дин Ачесон бейтараптық туралы мәлімдеме жасап, АҚШ үкіметінің "Аралға ешқандай әскери түрде араласпайтынын" жариялады.
Formosa and its nearby islands were under Qing rule until the dynasty ceded their sovereignty to Japan in 1895 following its loss to the Japanese in the first Sino Japanese War. Half a century later, in the midst of WWII, the Cairo Declaration of 1943 established that jurisdiction over the islands would be returned to China should Japan surrender. Following Japan's defeat, the United States, which fought with China as allies and had established diplomatic relations with country through the Treaty of Wanghia, formally acknowledged its right to reclaim all territories (including Formosa) stolen from it by Japan. In a statement of neutrality given by U. S. Secretary of State Dean Acheson in January 1950, the U. S. Government declared it was "not going to get involved militarily in any way on the Island".
Жағдайды нашарлату
Алайда 1950 жылдардың басында АҚШ пен Қытай Халық Республикасы арасындағы бейбіт қарым-қатынастар нашарлай бастады. Бейтараптығын жариялағаннан кейінгі айларда ҚХР Пекиндегі АҚШ-тың барлық консулдық мүлігін тартып алды, 1950 жылы Кеңес Одағымен Достық, одақтық және өзара көмекке қатысты шартқа қол қойды және Формозаға қарсы Чекиан мен Фукиенде әскерін күшейтуге кірісті. 1950 жылдың маусымында Корея соғысының басталуымен қатар осы жағдайлар президент Эйзенхауэрді американдық әскери-теңіз күштеріне Тайвань бұғазында орналасуға бұйрық беруге мәжбүр етті, бұл ҚХР-дың Формозаға күш қолдануының алдын алу мақсатында жасалды. Батыс елдері Қытай Республикасын (ROC) әрқашан Қытайдың жалғыз заңды үкіметі деп санады және осы себепті ұйым құрылғаннан бері Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкілдігін сақтап келді. Қытай Коммунистік партиясының Қытай азамат соғысындағы жеңісінен кейін ҚХР-дың ресми құрылуы БҰҰ-да Қытайдың заңды өкілі кім болуы керек деген мәселені тудырды. АҚШ ҚХР-ға БҰҰ-да орын беруге қарсы дауыс берді, бұл екі үлкен держава арасындағы қарым-қатынасты одан әрі шиеленістірді.
In the early 1950s however, peaceful relations between the United States and the People's Republic of China began to deteriorate. In the months succeeding the declaration of neutrality, the PRC seized all U. S. consular property in Beijing, signed the 1950 Treaty of Friendship, Alliance, and Mutual Assistance with the Soviet Union, and began growing its forces at Chekiang and Fukien, opposite Formosa. These developments, along with the outbreak of the Korean War in June 1950, prompted President Eisenhower to order the American navy to position itself in the Taiwan Strait to prevent a possible attack on Formosa by the PRC. The ROC had always been perceived by Western powers as China's only legitimate government and had thus held its seat at the United Nations since the organization's establishment. Following the Communist Party of China's victory in the Chinese Civil War, the official establishment of the PRC raised questions of who China's legal representative at the UN should be. The U. S. voted against a seat for the PRC at the UN which further strained relations tensions between the two powers.
Қаулы
1955 жылғы 6 қаңтарда президент Эйзенхауэр АҚШ пен Қытай Республикасы (ROC) арасындағы өзара қорғаныс шартын ратификациялау үшін Сенаттың кеңесі мен келісіміне ұсынды. Шартта Батыс Тынық мұхиты аймағында Формоза және Пескадорес аймақтарына бағытталған қарулы шабуылдар қарастырылған. 1955 жылдың қаңтар айының ортасында Қытай Коммунистік партиясының (CCP) күштері Тайваньтан солтүстікке қарай 210 миль жерде орналасқан Инчаин аралын басып алған кезде, АҚШ-тың әскери араласуына шақырулар күшейді. CCP-нің Кэмой мен Мацуға жасаған шабуылдары екі үкімет арасындағы қарулы қақтығыстарды Қытайдың материктік портына дейін жеткізді. Бұл жағдай президент Эйзенхауэрді әрекет етуге итерді. 24 қаңтарда Эйзенхауэр Тайваньды қорғау үшін әскери күш қолдануға Конгрестен рұқсат сұрады. Келесі күні, 1955 жылғы 25 қаңтарда, Өкілдер палатасы президент Эйзенхауэрдің ұсынысымен Формоза (Тайвань) және Пескадорес аралдарын қорғауға президентке уәкілеттік беру туралы резолюцияны 410-3 дауыспен мақұлдады. 1955 жылғы 28 қаңтарда Сенат резолюцияны 85-3 дауыспен бекітті. АҚШ Сенаты осы резолюцияны мақұлдаған күні Формоза мәселесі БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің назарына ілікті. Алайда, Қытай Халық Республикасының (PRC) талқылауға қатысудан бас тартуына байланысты мәселе БҰҰ күн тәртібінен алынып тасталды. Дегенмен, Палата мен Сенаттың мақұлдауымен президент Эйзенхауэр 1955 жылғы 29 қаңтарда Резолюцияға қол қойып, іске кірісті. АҚШ ресми түрде Формоза резолюциясын қабылдады, ол Тайвань бұғазындағы кезекті дағдарыстың алдын алу механизмі ретінде қарастырылды (1954-1955 жылдардағы Бірінші Тайвань бұғазы дағдарысы сияқты). Резолюция президент Эйзенхауэрге Тайвань бұғазында АҚШ қарулы күштерін қолдануға уәкілеттік беру арқылы Формозаны толық қорғауға мүмкіндік берді. Резолюция АҚШ президентіне Формозаны қорғау үшін күш қолдануға рұқсат бергенмен, Қытай Республикасының үкіметін ашық түрде қолдау туралы мәлімдеме жасамады. Резолюция Қытай Халық Республикасы мен Қытай Республикасы арасындағы одан әрі әскери қақтығыстың алдын алуға бағытталған, бірақ Формоза тарапын ашық қолдамады.
On January 6, 1955, President Eisenhower submitted to the Senate for its advice and consent to ratify the Mutual Defense Treaty between the U. S. and the ROC, which outlined an armed attack in the West Pacific area directed against Formosa and the Pescadores territories. When the Chinese Communist Party's forces seized control of Inchaing Island, located 210 miles north of Taiwan in mid January 1955, calls for U. S. military intervention intensified as the CCP's continued attacks towards Quemoy and Matsu, extending armed skirmishes between the two governments as far as mainland Chinese ports. These developments prompted action from President Eisenhower. On January 24, Eisenhower requested permission from Congress to use military force to defend Taiwan. By the next day, January 25, 1955, the House approved a resolution requested by President Eisenhower that authorized the president to defend Formosa (Taiwan) and the Pescadores Islands by a vote of 410–3 in the House of Representatives. On January 28, 1955, the Senate approved the resolution, 85–3. On the same day the U. S. Senate approved this resolution, the Formosa problem had finally gained the attention of the U. N. Security Council. However, due to the PRC's refusal to join the discussion, the issue was effectively dropped from the agenda of the U. N. Regardless, with the approval of the House and the Senate, President Eisenhower moved forward by signing the Resolution on January 29, 1955. The U. S. officially adopted the Formosa Resolution, a purported mechanism to prevent another crisis in the Taiwan Strait, as was experienced in the First Taiwan Strait Crisis (1954–1955). The Resolution empowered President Eisenhower to fully defend Formosa by granting him the authority to employ U. S. armed forces in the Taiwan Strait. While the Resolution authorized the U. S. president to use force to defend Formosa, it did not explicitly express an overt support for the ROC's government. The Resolution was an attempt to prevent further military conflict between the People's Republic of China and the Republic of China without explicitly siding with Formosa.
1970-ші жылдар
Екінші Тайвань бұғазы дағдарысынан кейін он жылдан астам өткен соң, АҚШ ҚХР-мен дипломатиялық қатынастарды жаңартқанға дейін, Тайвань Республикасымен (ROC) ресми дипломатиялық қатынастарын тоқтатты. Коммюникеде АҚШ Қытай Халық Республикасының (ҚХР) заңдылығын мойындады, бірақ Тайваньға қатысты талаптарын ғана қабылдады. Сәуір айында Конгресс Тайваньмен қарым-қатынасын Тайвань қатынастары туралы заңды бекіту арқылы қайта жандандырды, бұл АҚШ пен Тайвань арасындағы сауда және мәдени қарым-қатынастарды, сондай-ақ қару сатуды жалғастыруға мүмкіндік берді. Бұл заң АҚШ-тың Тайваньпен қарым-қатынасын қалпына келтірді, бірақ Қытайдың заңды өкілі ретінде Қытай Халық Республикасын мойындауын сақтап қалды.
Over a decade after the Second Taiwan Strait Crisis, the U. S. terminated its formal diplomatic relations with the ROC as a condition for the resumption of diplomatic relations with the PRC. In the communiqué, while the U. S. recognized the legitimacy of the People's Republic of China, it only acknowledged its claims over Taiwan. By April, Congress rekindled its relations with Taiwan with the approval of the Taiwan Relations Act, which allowed the continuation of commercial and cultural relations and arms sales between the U. S. and Taiwan. The act restored U. S. relations with Taiwan while maintaining its recognition of the People's Republic of China as the legitimate representative of China.
1980 жылдар
1980 жылдары АҚШ президенті Рональд Рейган және оның әкімшілігі Тайваньға "Алты кепілдік" берді. "Алты кепілдік" АҚШ-тың Тайвань қатынастары туралы заңға құрмет көрсетуге, Тайвань мен Қытай арасындағы ағымдағы дауларға араласпауға және Тайваньға қару сатуды тоқтатпауға берген уәделерін қамтиды. 1982 жылдың тамызында Рейган әкімшілігі ҚХР үкіметімен үшінші бірлескен коммюникеге қол қойды. Осы келісімге қол қою АҚШ пен Қытай арасындағы қарым-қатынасты нормализациялады және АҚШ-тың "Бір Қытай" саясатына адалдығын қайта растады. Президент Рейган Тайваньмен байланысты нығайтуды қолдағанмен, суық соғыс кезеңінде Кеңес Одағының ықпалын кеңейтуінен қауіптенгендіктен, Рейган әкімшілігі Қытаймен қарым-қатынасты күшейтуге басымдық берді. Осылайша, 1984 жылдың маусымында Рейган әкімшілігі Пекинге АҚШ әскери жабдықтарын сатуға рұқсат берді.
In the 1980s, U. S. President Ronald Reagan and his administration issued the "Six Assurances" to Taiwan. The "Six Assurances" included pledges by the U. S. to honor the Taiwan Relations Act, to not intervene in ongoing disputes between Taiwan and China, and to not terminate arms sales to Taiwan. By August 1982, the Reagan administration signed the third joint communiqué agreement with the PRC's government. The signing of this agreement effectively normalized relations between the U. S. and China, and reiterates the U. S.' allegiance to the One China policy. President Reagan had voiced support for stronger ties with Taiwan, however, due to fears of Soviet expansion in the Cold War era, President Reagan's administration was pressured to strengthen ties with China. As such, by June 1984, President Reagan's administration permitted the sale of U. S. military equipment to Beijing.
1990 жылдар
1996 жылы Тайваньға жақын суларда Қытайдың зымырандық сынақтары болған Үшінші Тайвань бұғазы дағдарысына қарамастан, Тайвань 1996 жылы алғашқы боп еркін президенттік сайлауын өткізді. Бұл зымырандық сынақтар тайваньдық сайлаушыларды тәуелсіздікке ұмтылған Гоминьданның қазіргі президенті Ли Тэнхуэй және Демократиялық прогрессивті партияның Пэн Минмин сияқты үміткерлерге қарсы дауыс беруге ықпал ету мақсатында жасалған. Нәтижесінде Ли 1996 жылдың наурыз айында үлкен артықшылықпен сайлауда жеңіске жетті.
Despite the Third Taiwan Strait Crisis of 1996, which involved Chinese missile tests in the waters near Taiwan, Taiwan held their first free presidential vote in 1996. These missile tests were meant to sway Taiwanese voters to vote against the pro independence candidates such as incumbent Kuomintang president Lee Teng hui and the Democratic Progressive Party's Peng Ming min. Ultimately, Lee won the election by a large margin in March 1996.
ХХІ ғасыр
2010 жылдары АҚШ Қытай Халық Республикасын (ҚХР) ондаған жылдар бойы жалғыз Қытай деп мойындады. Алайда, Дональд Трамп 2016 жылы АҚШ президент сайлауында жеңіске жеткен соң, ол Тайвань президенті Цай Ин Вэньмен телефон арқылы сөйлескен кезде Қытайға қатысты АҚШ-тың қалыпты әрекет ету ережесін бұзды. Бұл АҚШ-тың "Бір Қытай" саясатына берілгендігіне күмән тудырды. Президент Трамп 2017 жылдың 9 ақпанында Қытайдың басшысы Си Цзиньпинмен телефон арқылы сөйлескен кезде бұл күмәнге тосқанға тырысты, онда ол "Бір Қытай" саясатын сақтайтынын мәлімдеді. Бұл саясатты сақтағанмен, АҚШ Тайваньпен бейресми байланыстарын сақтап, оның ішінде қорғаныс көмегін де жалғастыруда.
By the 2010s, the U. S. had recognized the PRC's China as the one and only China for decades. However, when Donald J. Trump won the U. S. presidential election in 2016, Trump broke the U. S. code of conduct towards China when he spoke with Taiwanese President Tsai Ing wen in a telephone call. This raised questions over the U. S.' commitment to its One China policy. President Trump attempted to alleviate these doubts during a call on February 9, 2017, with China's paramount leader Xi Jinping, in which he restated he would honor the One China policy. Despite honoring this policy, the U. S. still maintains unofficial ties with Taiwan, including the provisions of defense aid.