Кіріспе

Бірінші тұрақты фотосурет процесін шамамен 1822 жылы Н. Ньепс ойлап тапты.

Фотосурет процесі – гелиография (француз тілінде héliographie), "гелиос" (грекше: ἥλιος) – "күн" және "графейн" (γράφειν) – "жазу" сөздерінен құралған. Бұл процесті 1822 жыл шамасында Жозеф Никефор Ньепс өнертабыстары арқылы суреттерді көшіру үшін, фотолитография және фотогравюра сияқты өнертабыстар арқылы дамытты және осылай атады.

Өнертабыс

Никефор Ниэпс 1811 жылы фотоэнгравюралық баспа техникасын жасау мақсатында тәжірибелер жүргізе бастады. Ол балқытуда қолданылатын, қышқылға төзімді Яһудея битумы жарыққа түскенде қатаятынын білген. Тәжірибелер барысында ол оны шыны, мырыш, мыс және күміспен қапталған мыс, қалайы және әктас (литография) тастарға жақты. Ең көп жарыққа ұшыраған бет лаванды және мұнай майында ерімейтін болды, сондықтан жабылмаған көлеңкелі бөліктерді қышқылмен өңдеу және акватинт әдісі арқылы қара бояумен басып шығаруға болады. 1822 жылы ол линзасыз, баспаны жарыққа сезімтал пластинаға тікелей тигізу арқылы жасалған, алғашқы жарыққа төзімді гелиографиялық гравюра көшірмесін жасады. 1826 жылы Ниэпс көбірек қалайы пластиналарды қолданды, себебі олардың жарқыраған беті суретті анық көрсетеді. Ниэпс 1829 жылдың қараша айында тәжірибелерінің синопсисін дайындады: «Гелиография туралы, немесе камера обскурада пайда болған суретті жарық әрекеті арқылы автоматты түрде бекіту әдісі». Бұл оның «гелиографиялық» фотогравировка немесе фотолитография әдісін литографиялық, интаглио немесе рельефтік баспа тақталарын жасау құралы ретінде пайдалану ниетін көрсетеді, олардың көмегімен бояумен көптеп көшірмелер жасауға болады. Ниэпс өмірінде гелиография оның мақсатына жетпесе де, оның жүрегіндегі інісі Клод Феликс Абель Ниэпс де Сент-Виктор оны одан әрі дамытты. 1855 жылы мыс кескіш Лемейтрдің көмегімен ол гелиографтарды кескілеп, олардан басылымдар жасауға қол жеткізді, соның арқасында кейінгі фотоэнгравюра процестерінің негізі қаланды.

Камера түсірген суреттер

Лондоннан оралғаннан кейін ол камералық суреттер түсіруге ден қойды, олардың коммерциялық мүмкіндіктерін білген ол ағасына жазған хаттарында оларды "көрініс нүктелері" деп есімдеді. 1816 жылы ол үйде жасалған камера-обскурада күміс муриатымен (немесе хлоридімен) жабылған жарыққа сезімтал қағазды қолданып, тәжірибе жасады; оның жұмыс бөлмесі терезесінен көріністердің бейнелері алынды. Бірақ суреттер берік болған жоқ. Қолданылған әдіс сезімталдығы төмен болды; Хелмут Гернсхайм экспозиция уақыты сегіз сағатқа жуық болуы мүмкін деп болжады, ал Мариньер техниканы қайта жасай тырысқанда, сондай-ақ Ниепс хаттарынан алынған мәліметтерге сүйене отырып, үш немесе одан да көп күнге солуы ықтимал деп санайды.

Дагеротиптің бастауы

Ашық және еріткішпен өңделген тақтаның өзі, Гернсхайм қайта жариялаған Ле Грас терезесінен көрініс мысалында, 20,3 × 16,5 сантиметрлік қалайы тақтадағы қоршаған ортаның шағылысына байланысты теріс немесе оң бейне береді. Пластинканы тиісті бұрыштан қарағанда, көрермен көлеңкелі бөліктерді қараңғы, ал битумның жеңіл қабатын керісінше, ақшыл реңде көреді, бұл ғимараттардың, ағаштың және одан әрі жатқан пейзаждың оқылмалы, бірақ шамалы емес, оң кескінін құрайды. Осы тұрғыдан алғанда, ол дагеротипке ұқсас еді, ол Ниепс жасаған жаңалықтарға негізделген, оны Дагерр дамытты, ол 1826 жылы париждік оптиктер Шарль мен Винсент Шевалье арқылы Ниепс қалайы тақтаға кескіндер басу үшін Иудея битумын қолданғанын естіген. Оған дейін Ниепс күміс пластиналарда түсірілген суреттердің жарық бөліктерін қараңғылату үшін йод буларын қолдана бастады, осылайша оң кескінге қол жеткізді. Дагерр мен Ниепс хат алмасып, әрқайсысы өзінің жетістіктерінің толық көлемін екіншісімен бөлісуге тартынды.

Дагермен серіктестік

Екеуі де өздерінің жұмысын бірлесіп жылдам дамыта алатындығын сезінгеннен кейін, 1829 жылдың 14 желтоқсанында компания құрды. Дагер битумнан алынған «негативті» бейнені бағалап, олар бірге бір ғана, бірегей бейне – физаутотипті жасауға мүмкіндік беретін жаңа процесті ойлап тапты. Лаванда майының спиртте ерітілген қалдығының фотосезімталдығын пайдалана отырып, нәтижесінде сурет, дагеротип сияқты, жарықтың түсу бұрышына байланысты оң немесе теріс болып көрінеді. Дагер күміс пластиналарға бу ретінде қолданғандағы фотосезімталдығы үшін йодты пайдаланып, бірегей бейне жасау процесін жетілдіре берді, бейнені күшейту үшін емес. Бұл Дагерді дагеротип процесіне жеткізді, онда сынап буы камерадағы жарыққа ұшыраған пластиналардағы күміс йодидіндегі жасырын бейнені шығарды. Дагер алғашқы сәтті дагеротиптерін 1834 жылға дейін жасаған болуы мүмкін, ал Нипсе қайтыс болғаннан кейін, 1835 жылдың 9 мамырында Нипсе ұлы Изидормен жаңа серіктестік құрды, «Нипсе Дагер» атауын «Дагер және Изидор Нипсе» деп өзгертті. 1835 жылдың 27 қыркүйегінде ол өнертабысын Journal des artistes журналында өзінің өнертабысы ретінде жариялады. Оның толыққанды түсіндірілуі әлі күтілуде.

Басқа мағыналары

Бұл сөз сондай-ақ басқа құбылыстарды атау үшін де қолданылған: география саласында күннің сипатталуы үшін, жалпы фотосуретке, гелиограф (көбінесе гелиотроп немесе гелиотелеграф деп аталатын құрылғы) арқылы сигнал беруге, және күннің фотосуретін түсіруге. Ниэпсе бұл әдісті «элиография» деп атағанмен, 19 ғасырдың соңында «элиография» термині барлық «күнмен басып шығару» процестерін білдірді; ал «элиографиялық процестер» сөз тіркесі сызықтық, бірақ үздіксіз тонды емес кескіндерді репрографиялық түрде көшіруді білдірді. Ескі көшірмелерде кездесетін héliog. немесе héliogr. деген қысқартулар француз тіліндегі héliogravure сөзін білдіруі мүмкін, және осылайша фотогравировканың кез келген түрін атауы мүмкін.

Басқа көздер

Art & Architecture Thesaurus, s. v. "гелиография". 2007 жылғы 10 желтоқсанда қарастырылды. Гарри Рэнсом орталығы. Остиндегі Техас университеті. Бірінші фотосурет. 2007 жылғы 10 желтоқсанда қарастырылды. Әскери және ғылыми мақсаттар үшін сигнал беру өнеріндегі жақсартылған әдіс (1887). 2008 жылғы 1 маусымында қарастырылды.