Кіріспе

Баб балладалары – В. С. Гилберттың (1836–1911) өзі салған комик суреттерімен безендірілген жеңіл өлеңдер жинағы. Өлеңдер Гилберттің бала кезіндегі лақап атынан алған. Кейін ол суреттеріне «Баб» деп қол қоя бастады. Осы өлеңдерді жазу барысында Гилберт өзінің «көктеу-төңкеру» стилін қалыптастырды, онда әзіл-қалжың, абсурдты болса да, күлкілі жағдайды құрып, оның логикалық салдарына тоқталу арқылы туындайды. Балладалар Гилберттің әзілге деген цинизм мен сатиралық көзқарасын да көрсетеді. Гилберт «балладалардың» көп бөлігін жазды және оларды кітап түрінде алғаш рет жариялады, содан кейін ол композитор Артур Салливанмен бірлесіп жазған комикалық опералардың либреттоларымен танымал болды. Баб балладалары өздігінен де танымал болды, сонымен қатар Гилберт пен Салливан операларында қайта пайдаланған сюжеттік элементтердің, кейіпкерлердің және әндердің бастауы болды. Олар жеке кештерде, қоғамдық банкеттерде және тіпті Лордтар палатасында оқылды. Балладалар көптеп жарияланды, ал кейбіреулері жазылып немесе өзгеше бейімделді.

Кейінгі жарияланым

1868 жылы Гилберт өлеңдері жинақ түрінде басылып шығуға жеткілікті танымал болды. Ол қырық төрт өлеңді ("Баб" балладалары – Көп дыбыс, аздау мағынасы) жинағына іріктеді. 1872 жылы "Көбінесе суреттелген" отыз бес балладаны қамтитын "Баб" балладаларын көбірек" атты екінші жинақ жарық көрді. 1876 жылы Гилберт өзінің ең сүйікті елу өлеңін "Баб" балладалары" жинағында біріктірді, бір өлең ("Этикет") алғаш рет енгізілді, ал бұрынғы томдарда жарияланған жиырма бес өлең алынып тасталды. Гилберт түсіндіргендей:

Олар жазылған кезең шамамен үш-төрт жылға созылды; алайда, олардың көпшілігі асығыс жазылды және әр аптаның белгілі күніне көлемді, көтеріңкі өлеңдерді дайындау қажеттілігімен байланысты болды. Менің (және басқалардың) ойынша, томдар осы асығыс жазылған, жалған өлеңдердің болуынан бұзылғандықтан, екі томнан да абайсыздық немесе артық асығу белгілері байқалған балладаларды алып тастап, қалғандарын оқырманға ұсынылатын жинақталған түрде жариялауды жөн көрдім. Гилберт оқырмандары бұл жоғалтуға риза болмады, ал 1882 жылы Гилберт "Баб" балладаларында немесе "Баб" балладаларын көбірек" басылымдарында жарияланған барлық өлеңдерді қайта басып шығарды, "Этикетті" тағы да жойды. "Баб" балладаларының кейбір 20-шы ғасырлық басылымдарында "Этикет" кіреді. 1890 жылы Гилберт Савой операларынан алынған 69 лирикалық өлеңнен тұратын "Савой операсының әндері" жинағын шығарды, олардың әрқайсысы жаңа тақырыппен аталып, кейбіреулері өзгерген контекстке сәйкес сәл өңделді. Олардың көпшілігіне таныс стильде "Баб" суреттері қоса берілді. Ол сондай-ақ "Iolanthe" операсынан алынған екі өшірілген әнді де қосты (жазылғандай, "қойылымда қолданылмаған"). Бұл "Баб балладаларының" жаңа томының әсерін берді. Шындығында, Гилберт жинақты "Савой балладалары" деп атауды жоспарлаған. Соңында, 1898 жылы Гилберт "Баб балладаларын" шығарды, оған "Савойяның әндері" де кірді. Бұл томға бұрынғы жинақталған томдардың кез келгенінде жарияланған Баб балладаларының барлығы, 1890 жылы жарық көрген алпыс тоғыз "Савойяның әндері" және сол кезден бері жазған төрт операсынан алынған он сегіз қосымша мәтін енді. Баб балладалары мен суреттелген опералық мәтіндер кезектесіп келіп, біртұтас туындының әсерін тудырды. Гилберт сонымен қатар екі жүзден астам жаңа суреттер қосты, бұрын суреттелмеген он балладаға иллюстрация жасады және қалғандарының көпшілігін алмастырды. Ол былай деп жазды:

Мен әрқашан "Баб балладаларының" түпнұсқалық суреттерінің көпшілігі қажетсіз әсемдікке бой алдырған қателікке ұшырады деп ойладым. Мен осы кемшілікті осы томға арналған екі жүз жаңа сурет арқылы түзетуге тырыстым. Оларға басқаша ұсыныс жасай алмаймын деп қорқамын. "Баб балладалары" осы түрде 1961 жылдың соңында авторлық құқық мерзімі аяқталғанға дейін дерлік тұрақты түрде басылып шықты. Джеймс Эллистің 1970 жылғы жаңа басылымы түпнұсқа суреттерді қалпына келтірді, 1898 жылғы басылымнан бұрын суреттелмеген балладалармен бірге келген суреттерді ғана сақтап қалды.

Анықтау және атрибуциялау

Баб балладаларын құрайтын өлеңдердің жалпыға бірдей келісілген тізімі жоқ. Бұл серия Гилберттің өзі осы атпен жариялаған барлық өлеңдерін қамтиды, бірақ оның өмірінде жарық көрген жинақталған басылымдарға енбеген өлеңдер де бар. Көптеген авторлар Гилберттің мерзімді басылымдарға салған барлық өлеңдерін – суреттерімен немесе онсыз – Баб балладалары деп қабылдады, опералық либретто ретінде жазылған немесе қайта пайдаланған өлеңдерді есептемегенде. Гилберт қайтыс болғаннан кейін, сол кезге дейін жарияланған жинақталған басылымдарда жоқ болған қосымша балладаларды анықтауға бірнеше әрекет жасалды. Dark & Gray (1923), Goldberg (1929) және Searle (1932) қосымша балладаларды анықтап, жариялады, бірақ олардың бәрі де канонға қабылданбады. Джеймс Эллис редакциялаған 1970 жылғы басылым Гилберттің өзі мойындаған барлық өлеңдерді, Эллис нақты деп тапқан Dark & Gray, Goldberg және/немесе Searle-дің өлеңдерін, сондай-ақ бұрынғы жинақтаушылар анықтамаған өлеңдерді де қамтиды. Эллис стильдік ерекшеліктері немесе түпнұсқалық басылымда өлеңге ілеспе суреттердің болуы арқасында Гилберттің туындысы деп санайтын бірнеше баллада бар. Оларға «Мал көрмесі» деп аталатын екі түрлі өлең, сондай-ақ «Алпыс үш және алпыс төрт», «Арман», «Барон Клофцеттерхайм» және «Дербиге дейін» кіреді. Бұл авторлық туралы болжамдар әлі толыққанды қабылданып қойған жоқ, себебі өлеңдердің өзінде автордың қолы жоқ, ал Гилберт кейде басқа авторлардың туындыларына суреттер салған. «Fun» журналының «жаңа сериясынан» (көздерде 'n. s.' белгісі бар) бастап Гилберттің авторлығы күмәнсіз, өйткені оған төленген ақы осы журналдың қазір Хантингтон кітапханасында сақталатын иелерінің көшірмелері арқылы расталады. 2023 жылы Эндрю Краузер, W. S. Gilbert қоғамының хатшысы редакциялаған және кіріспе жазған «Баб балладалары: Жаңа таңдау» атты 41 баллададан тұратын жинақ жарық көрді.