Кіріспе

Марокко дирхамы (درهم, ; белгісі: DH; коды: MAD) – Марокконың ресми ақша бірлігі. Оны Марокконың орталық банкі Bank Al Maghrib шығарады. Бір марокколық дирхам 100 сантимге (жекеше: сантим; سنتيم) бөлінеді.

Тарих

Дирхам сөзі грек валютасы – драхмадан шыққан. Идрисид дирхамы, күміс монета, 8-10 ғасырларда Идрисид әулеті тұсында Мароккода соғылған. 1882 жылы заманауи ақша жүйесі енгізілгенге дейін Марокко фалуспен есептелетін мыс монеталар, дирхаммен есептелетін күміс монеталар және бендуқимен есептелетін алтын монеталар шығарған. 1882 жылдан бастап дирхам Марокко риалының бір бөлігіне айналды, яғни 500 мазуна = 10 дирхам = 1 риал. 1912 жылы Марокконың көп бөлігі француз протекторатына өткен кезде, Марокко франкіне ауысты. Дирхам 1960 жылдың 16 қазанында қайта енгізілді. Ол франкты негізгі валюта бірлігі ретінде ығыстырды, бірақ 1974 жылға дейін франк та айналымда болды, 1 дирхам = 100 франк. 1974 жылы центи франктың орнын басты. 2023 жылдың 24 қарашасында Bank Al Maghrib банкноттар мен монеталардың жаңа сериясын таныстырды, оның ішінде 100 дирхамдық банкнота да болды.

Монеталар

1960 жылы 1 дирхамдық күміс монеталар енгізілді. Олардан кейін 1965 жылы 1 дирхамдық никель және 5 дирхамдық күміс монеталар шығарылды. 1974 жылы сантимді енгізумен бірге 1, 5, 10, 20 және 50 сантим, сондай-ақ 1 және 5 дирхам монеталарынан тұратын жаңа монеталар жүйесі енгізілді. 1 сантим монеталары алюминийден, 5 пен 20 сантим монеталары жезден, ал ең жоғары үш номиналы купроникельден жасалған. 1980 жылы 5 дирхамдық жаңа купроникель монета қосылды және 1987 жылы ол екі металлдан жасалған монетаға ауыстырылды. Екі металл монеталардың бетінде шығарылған жылдың григориан және ислам күнтізбесі бойынша белгілері көрсетілген – 1987 және 1407 жылдар. 1 сантим 1987 жылға дейін соғылды, содан кейін жаңа дизайндар енгізілді, мұнда 50 сантим монетасы өлшемі мен құрамын өзгертпей, 1 дирхаммен алмастырылды. Жаңа 5 дирхам монетасы 1995 жылы енгізілген 10 дирхам монетасы сияқты екі металлдан жасалған. 2002 жылы купроникельді 2 дирхам монеталары айналымға енгізілді. 2012 жылы жаңа монеталар сериясы шығарылды, онда 5 және 10 дирхам монеталарында қауіпсіздік элементі ретінде жасырын бейне қолданылды. 2023 жылы Мароккода айналысқа монеталардың жаңа сериясы шығарылды, онда бұрынғы номиналдар сақталды. 2012 жылғы дирхам монеталары: Құны Техникалық сипаттамалары Түсініктеме Диаметрі Салмағы Құрамы Шеті Сыртқы беті Арқа жағы 10 сантим 20 мм 3 гСолтүстік алтыны 89% мыс, 5% алюминий, 5% мырыш, 1% қалайы Тісті жиектер Корольдіктің гербы және «Марокко Корольдігі» деген жазу Сафрон гүлі және ара 20 сантим 23 мм 4 г Тісті жиектер Лотос гүлі және Жерді бейнелейтін сурет 1 дирхам 21 мм 4 г Купроникель 75% мыс, 25% никель Тісті жиектер Корольдіктің гербы және «Марокко Корольдігі» деген жазу Мұхиттағы балықты бейнелейтін сурет 1 дирхам 24 мм 6 г Тісті жиектер Мохаммед VI Корольдіктің гербы және «Марокко Корольдігі» деген жазу 5 дирхам 25 мм 7.5 г Сақина: Купроникель (1 дирхам сияқты) Ортасы: 70% мыс, 24.5% мырыш, 5.5% никель Сегменттелген тісті жиек Мохаммед VI Хасан II мешіті, қауіпсіздік элементі бар 10 дирхам 28 мм 12 гСақина: алюминий бронзасы (5 сантим сияқты) Ортасы: Купроникель (1 дирхам сияқты) Жұлдызды тісті жиек Мохаммед VI (алдыңғы шығарылымдарда Хасан II) Бумальне Дадес, қауіпсіздік элементі бар.

Банкноттар

Дирхаммен белгіленген алғашқы банкноттар 50 дирхам (5000 франк) және 100 дирхам (10000 франк) номиналындағы бұрынғы франк банкноттарының үстінен басылды. 1965 жылы 5, 10 және 50 дирхамдық жаңа банкноттар шығарылды. 100 дирхамдық банкноттар 1970 жылы, содан кейін 200 дирхамдық банкноттар 1991 жылы және 20 дирхамдық банкноттар 1996 жылы енгізілді. 5 дирхамдық банкноттар 1980 жылы монеталармен ауыстырылды, 1995 жылы 10 дирхамдық банкноттармен де солай болды. 2009 жылдың қазан айының ортасында Bank Al Maghrib банктің 50 жылдығына орай төрт миллион 50 дирхамдық банкнота шығарды. Еске алу банкнотының өлшемдері 147 × 70 мм және корольдер Мұхаммед VI, Хасан II және Мұхаммед V портреттері бар. Банкноттардың артқы жағында Рабаттағы Bank Al Maghrib бас кеңсесі бейнеленген. 1959 жылы Аль-Магриб банкі ашылған кезде Мұхаммед V айтқан сөзінің артқы жағында микрожазу бар. 2012 жылдың желтоқсанында Bank Al Maghrib 25 дирхамдық банкнотты Марокконың мемлекеттік баспасында, Дар Ас Сикка банкноттарды шығарудың 25 жылдығына орай шығарды. Бұл - "Durasafe" - "Fortress Paper" компаниясы өндіретін қағаз полимерлі қағаздың құрама субстратына басылған әлемдегі алғашқы банкнота. Еске алу қағазының алдыңғы жағында интальированная виньетка және король Мухаммед VI су белгісі және мажанта-жасыл түсті ауыспалы қауіпсіздік жіптері бар. Су белгісі сияқты жіп банкнотаның ішіне салынған, бірақ бір жақты Viewsafe полимер терезесінің артында көрінеді. Сондай-ақ, оның толықтай мөлдір полимер терезесі бар, корольдің патшалық мөрі бейнеленген. Банкноттың артқы жағында Дар Ас Сиккадағы Марокко мемлекеттік баспасында банкноттарды басып шығарудың 25 жылдығына арналған виньетка бар. Durasafe-дегі терезелер үш қабатты композиттік субстраттың әр жағын жеке-жеке кесу арқылы жасалады. Бір жақты Viewsafe терезелері пластмассаның ішін анық көрсетеді, онда жіп пен король Мохаммед VI су белгісі қорғалған, бірақ полимерлік өзектің артында толық көрінеді. Thrusafe мөлдір терезесі тек мөлдір полимерлік өзекті ашу үшін сыртқы қағаз қабаттарының екеуін де кесу арқылы жасалады. 2013 жылдың 15 тамызында Bank Al Maghrib банкноттардың жаңа сериясын жариялады. Банкноттарда король Мухаммед VI-нің портреті мен патшалық тәж бейнеленген. Әр банкнотта портреттің сол жағында Марокконың есігі бейнеленген, бұл елдің сәулет мұрасының байлығын көрсетеді және елдің ашықтығын білдіреді. 2019 жылы Bank Al Maghrib Морокко тағына Мохаммед VI-нің отырғанының 20 жылдығын атап өту үшін полимерлік субстраттан жасалған 20 дирхамдық банкнотаны шығарды. Марокко дирхамдарының банкноттары 1987 сериясы (соның ішінде 1991 жылғы қайта қаралу)
Құны Өлшемдері Аверс Аверс Негізгі түс Аңдау Аверс Аверс Су белгісі Баспа шығарылымы
10 дирхам 143 × 70 мм Сары және қызғылт түсті (1987) Қызғылт түсті (1991) Хасан II Марокконың латы, бағана Хасан II 1987 1987 / шамамен 1991
50 дирхам 148 × 70 мм Жасыл Хасан II Фантазиялық көрініс Хасан II 1987 1987 / шамамен 1991
100 дирхам 153 × 75 мм Қоңыр Хасан II Испан Сахарасына жасыл наурыз (1975 жылдың қазанында), Шөл гүлдері Хасан II 1987 1987 / шамамен 1991
200 дирхам 158 × 75 мм Көк Хасан II Шалқалы қабықша, коралл бұтағы және Дхоу. Хасан II 1987 шамамен 1991
1996 сериясы
20 дирхам 130 × 68 мм Қоңыр-қызыл Хасан II, Касабланканың Ұлы мешіті Хасан II мешітінің қабырғалық су добы Хасан II 1996 1996 2002 сериясы
20 дирхам 140 × 70 мм Күлгін Мохаммед VI, Рабаттағы "Баб Шалах" (Шалах қақпасы) Удайяс панорамалық көрінісі Мохаммед VI және "20" 2005 2005
50 дирхам 147 × 70 мм Жасыл Мохаммед VI Саздан жасалған құрылыс (Ксур) Мохаммед VI және "50" 2002 2002
100 дирхам 150 × 78 мм Қоңыр Мохаммед VI, Мохаммед V және Хасан II Испан Сахарасына жасыл наурыз (1975 жылдың қазанында) Мохаммед VI және "100" 2002 2002
200 дирхам 158 × 78 мм Көк Мохаммед VI және Хасан II, Касабланканың Ұлы мешіті Касабланкадағы Хасан II мешітінің терезесі, Касабланка шамшырағы (Pointe el Hank) Мохаммед VI және "200" 2002 2002
2013 сериясы
20 дирхам 131 × 70 мм Күлгін, қызғылт сары және көк Мохаммед VI, Марокконың гербі Рабаттағы Бу Регрег өзені арқылы өтетін пойыз; Касабланкадағы Хасан II мешіті және қалалық ғимараттар Мохаммед VI және электротип 20 2012 2013
50 дирхам 138 × 70 мм Жасыл, сары және көк Мохаммед VI, Марокконың гербі Узуд шатқалы; арган ағашы, жемісі және құс Мохаммед VI және электротип 50 2012 2013
100 дирхам 145 × 70 мм Қоңыр, сары, күлгін және көк Мохаммед VI; Марокконың гербі Сахрауи шатыры; жел турбиналық ферма; шөлдегі атты үш түйе Мохаммед VI және электротип 100 2012 2012
200 дирхам 151 × 70 мм Көк, жасыл және күлгін Мохаммед VI; Марокконың гербі Танжер портындағы жүк кемесі, крандар және контейнерлер; Танжердегі Кейп Спарталдағы шамшырақ және ағаштар Мохаммед VI және электротип 200 2012 2012

Танымал атаулар мен қолданылу

Халықтық аталымдар – Мароккода валютаның әртүрлі шамаларын білдіру үшін жиі қолданылатын сөздер, бірақ мемлекет оларды ресми деп танымайды. Оларға 5 сантимге тең риал және 1 сантимге тең франк жатады. Әдетте, бір дирхамнан арзан тауарлармен сауда жасағанда риал немесе сантим қолданылады. Көлік сияқты қымбат заттардың бағасын сантиммен көрсету қалыпты. Дегенмен, араб тілінде риал, ал француз тілінде сантим қолданылады. Жастар бұл аталымдарды қолданбаса да, француз отарлау дәуірінде өмір сүрген адамдар 10, 20 және 1000 дирхамды атау үшін 1000, 2000, тіпті 100 000 франк сияқты аталымдарды пайдаланады. Сондай-ақ, риал дирхамнан жоғары бағалы тауарлар үшін де қолданылады, мысалы 5000 дирхамға (100 000 риалға) дейін. Бұл аталым марокколық араб тілінде қолданылады. Марокколық дирхам Сеутадағы сауда орындарында да қабылданады, бірақ ондағы жалғыз заңды төлем құралы – евро.