Матфей ішіндегі 6:13 аятының мағынасы мен түсіндірмелері

Кіріспе

Матай 6:13 – Жаңа өсиеттегі Матай Ізгі хабарының алтыншы тарауындағы он үшінші аят және Тау уағызының бір бөлігі. Бұл аят – Раббының дұғасының бесінші және соңғы аяты, Жаңа өсиеттің ең белгілі бөліктерінің бірі.

Жамандық туралы түсініктеме

Аудармашылар мен ғалымдар бұл дұғаның жалпы жамандықтан қорғауды сұрай ма, әлде әсіресе Шайтаннан қорғауды сұрай ма, деген мәселеде келіспеушілікте. Грек тіліндегі түпнұсқа мәтін түсініксіз, бірақ көптеген қазіргі аудармалар бірінші ғасырдың діни көзқарасын жақсырақ көрсетеді деп санап, «жамандық» деген сөзді қолданады. Бұрынғы сөздердегі «әрекетке итермелеу» туралы айтылуы Матай 4-тегі үлкен азғырушы туралы еске түсіруі мүмкін. Матай 13:19 осыған ұқсас мәселелерді талқылағанда Шайтанды анық атайды. Дегенмен, Хилл «жамандық» сөзінің еврей және арамей тілдерінде Шайтанды білдірмейтінін, ал Матай 5:39-дағы ұқсас сөздер жалпы жамандыққа қатысты екенін атап көрсетеді. Джон Кальвин осы жолдың түсініксіздігін мойындады, бірақ екі түсіндірме арасында айқын айырмашылық болмағандықтан, бұл маңызды емес деп ойлады. 2017 жылы Рим папасы Франциск итальяндық TV2000 телеарнасында сөйлеген сөзінде аударманың «Бізді азғыруға ұшыратпа» деген сөздерін «Бізді сынаққа түсірме» деп өзгертуді ұсынды, түсіндіре отырып: «Азғырылатын менмін, ол [яғни Құдай] мені сынаққа түсіріп, содан кейін қалай құлағанымды көруі үшін итермейді». Англикандық теолог Иан Пол мұндай ұсыныстың «жамандықтың мәні туралы діни пікірталасқа араласуы» мүмкін екенін атап көрсетті. Шындығында, осы жолмен байланысты ең маңызды мәселе – Құдайдың адамдарды күнәға жетелеуіне ұқсас көрінетіні, ал христиан теологтарының пікірінше, адамның ішкі күнәсі емес. Бұл жолды тікелей түсіндіргенде, жамандықтың бастауы Құдай деген ойға келуі мүмкін. Мұны шешудің бірнеше жолы бар. Біріншісі, «азғыру» сөзінің дұрыс аудармасы емес. Фаулер грек тіліндегі «пейрасмос» сөзі «азғыру» мағынасын ғана емес, сонымен қатар «мінезді сынау» мағынасын да білдіретінін ұсынады. Құдай өзінің ізбасарларын бірнеше рет сынап көреді, сондықтан бұл жағымсыз сынақтан аулақ болуды сұрау болуы мүмкін. Швейцер бұл кезеңдегі яһудилердің адалдығын сынау үшін дұға етуімен қатар, осыдан өзгешеленетінін айтады. Моррис атап көрсеткендей, екінші түсіндірме бойынша, сынақ – бұл соңғы заманда Құдайдың барлық адамдарды отпен сынап-тексеруінің белгісі болуы мүмкін. Луз бұл пікірге қарсы шығып, Жаңа өсиетте «азғыру» сөзі соңғы сотқа байланысты емес екенін, ал сол кезеңдегі еврей әдебиетінде күнделікті өмірдің қиындықтары туралы айтылатынын атап көрсетеді. Хилл грек тілі арамей тілінен еркін аударма екенін және Иса бастапқыда «Бізге кіруге себеп болма» деген сөздерді қолданғанын айтады, бұл Құдай азғырудың себебі емес, одан қорғаушы екенін білдіреді. Көптеген ғалымдар бұл сөздердің түпнұсқа мәтінге енбегенін санайды. Бұл сөздер 130 жылға жуық Дидахеде қысқаша түрде алғаш рет кездеседі. Алғашқы мәтіндерде doxology кем дегенде он түрлі формада кездеседі, бұл оның стандартталғанға дейін өзгергенін, сонымен қатар бұл Ізгі хабардың түпнұсқасы емес екенін көрсетеді. Көптеген адамдардың пікірінше, doxology дұғалардың соңында айтылатын стандартты сөздер болғандықтан, дұғаға қосылған. Дэвид Хилл бұл жазба 1 Тарихи кітабының 29:11-ші тарауына негізделген болуы мүмкін деп санайды. Кейбір ғалымдар бұл пікірге келіспейді. Басқа бір түсіндірме бойынша, doxology дұғалардың маңызды бөлігі болғандықтан, алғашқы басылымдарда оны жазбаған, себебі оның соңында айтылатыны түсінікті болған.

Translations and scholars are divided over whether the prayer asks for protection from evil in general or from the evil one, i. e. Satan, in particular. The original Greek is ambiguous, but most modern translations have "evil one" as it is felt that this better reflects first century theology. The earlier reference to temptation could also be a clue that the great tempter of Matthew 4 is being referenced. Matthew 13:19 quite clearly refers to Satan when discussing similar issues. Hill, however, notes that "the evil" is used in neither Hebrew or Aramaic to denote Satan and in Matthew 5:39 a similar wording quite clearly refers to general evil rather than Satan. John Calvin noted the vagueness of the verse, but did not feel it was important as there is little real difference between the two interpretations. In 2017, Pope Francis, speaking on the Italian TV channel TV2000, proposed that the wording of the translation be changed to "do not let us fall into temptation", explaining that "I am the one who falls; it's not him [i. e. God] pushing me into temptation to then see how I have fallen". The Anglican theologian Ian Paul has highlighted how such a proposal is "stepping into a theological debate about the nature of evil". Indeed, one of the most important issues with this verse is that it seems to imply that God is the one who leads humans into sin, not humanity's innate sinfulness as Christian theologians generally believe. A literal reading of this verse could imply that God is the source of evil. There are several explanations for getting around this. The first is that temptation is not an accurate translation. Fowler suggests that the Greek term peirasmos can mean temptation, but can also mean "test of character". At several points in the Bible God tests his followers, and this could be a plea to avoid such unpleasant testing. Schweizer notes that this would be a departure from the Judaism of the period where the faithful would pray to be tested, so that they could prove their loyalty to God. A second explanation, noted by Morris, is that test could be an eschatological reference to the fiery test God will put all to in the end times. Luz rejects this view, pointing out that nowhere in the New Testament is the term temptation connected to the last judgment, and that in the Jewish literature of the period temptation referred to the pitfalls of everyday life. Hill suggests that the Greek is only a loose translation of the Aramaic, and that Jesus would originally have used the expression "cause us not to enter," which does not imply that God is the cause of temptation, but only the protector against it. and most scholars do not consider it part of the original text. It first appears in a slightly shorter form in the Didache from around 130 AD. The doxology appears in at least ten different forms in early texts before becoming standardized, also implying that it might not have been original to the Gospel. A popular theory is that the doxology was originally appended to the prayer during congregational worship, as it was standard for Jewish prayers to have such endings. David Hill suggests it might have been based on 1 Chronicles 29:11. Some scholars reject this view. An alternate explanation is that the doxology was such an important and well known part of prayers that early editions simply left it out of the text because such an ending was implicit.

Чиркесі аталарының түсініктемелері

Псевдо-Хризост: Бұрын адамдардың аузына көптеген ұлы нәрселерді салғандай, оларды Құдайды Әке деп атауға, Оның Патшалығының келуін тілеуге үйреткендей, енді де Ол «бізді сынаққа түсірме» деп айтып, кішіпейілділік сабағын қосады.