Кіріспе
Жапондық қарым-қатынас matchmaking – "таныстыру"; 見合い; Miai, немесе (お見合い) – жапондық дәстүрлі әдет-ғұрып, ол батыстық matchmaking-ке ұқсас, онда әйел мен ер адам некеге тұру мүмкіндігін ойластыру үшін бір-бірімен таныстырылады. Бұл термин кейде "ұйымдастырылған неке" деп дұрыс емес аударылады, бірақ оны болашаққа қатысты маңызды ойлармен кездесу мүмкіндігі ретінде қарастыруға болады – ол уақыт өткізу процесі. Ұлттық халық және әлеуметтік қорғау зерттеу институтының мәліметтері бойынша, 2005 жылы Жапониядағы некелердің шамамен 6,2 пайызы Miai арқылы жасалған.
"matchmaking"; 見合い; Miai, or (お見合い) as it is properly known in Japan with the honorific prefix , is a Japanese traditional custom which relates closely to Western matchmaking, in which a woman and a man are introduced to each other to consider the possibility of marriage. The term is sometimes mistranslated as an "arranged marriage" but it can be described as a meeting opportunity with more serious considerations for the future as a process of courtship. According to the National Institute of Population and Social Security Research, in 2005 it was estimated that around 6.2% of marriages in Japan are arranged via .
Тарих
Бұл практика 16 ғасырда Жапонияда самурайлардың арасында пайда болды, мақсаты – әскери әміршілер арасында өзара қолдауды қамтамасыз ету үшін берік одақтар құру және сақтау. Кейін Токугава дәуірінде (1603–1868) самурайлардың әдет-ғұрыптарын үлгі етуге тырысқан қалалық топтарға тарады. Бұл отбасылар арасында одақ құруға ұмтылушылардың практикасы болды, ал некеге қатысты барлық шешімдерді екі тараптың ата-аналары қабылдады. Бұл – қадірлі рәсім, онда отбасылық тегі мен әлеуметтік жағдайы сияқты қазіргі жапондықтар үшін маңызды емес мәселелер де ескерілетін. Бүгінде мұндай оқиғалар көбінесе фильмдер мен теледрамаларда көрсетіледі. Тынық мұхит соғысынан кейін шектеулі кездесулер жүйесінен бас тарту бағыты болды. 1930 және 1940 жылдары Жапониядағы некелердің 69% осы практикамен байланысты болды, ал 2010 жылға қарай көрсеткіш 5,2%-ға төмендеді. Қазіргі заманғы неке агенттіктері арқылы осы практика әлі де қолданылады, бірақ көптеген жалғыз адамдар үшін некелік серіктес табуға тырысатын, бірақ кездесулер арқылы өткісі келмейтін «неке іздеу» сияқты баламалар да пайда болды. Сондай-ақ, ата-аналардың үйленбеген балаларын үйленуге бағытталған кездесулерге мәжбүрлеу туралы жағдайлар бар, әсіресе отбасылық бизнесті мұраға алуға тиіс балалармен. 2014 жылы Жапония премьер-министрі Синдзо Абэ Жапониядағы туу көрсеткішінің төмендеуіне қарсы күрестің бір бөлігі ретінде үйлесімділікке және үйлесімділікке көмектесу үшін 3 миллиард иен бөлді. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл практика ата-аналардың, отбасылық дос немесе аралық адамның бастамасымен тараптарды неке мақсатымен тікелей таныстыруды білдірді. Сондай-ақ, бастапқы іріктеу критерийлері объективті болды. Болашақ жұбайы мен оның отбасы барлық жарамды үміткерлермен кездесіп, оларды тексерді. Аралық адамдарда үміткерлердің суреттері мен қысқаша өмірбаяндық мәліметтері болды. Суреттер мен өмірбаяндық мәліметтер болашақ жұбайының отбасына ұл немесе қыздың мұқият қарауы үшін әкелінді. Қатысушы мен оның отбасы әлеуметтік жағдайды зерттеу негізінде суреттер мен қысқаша өмірбаяндық мәліметтерді қарастырды. Кездесу барысында үміткердің отбасы мүшелерінің білім деңгейі мен мамандығы ең алдымен қарастырылды. Болашақ жұбайлар мен олардың аналары негізгі таңдаулар тізімін жасап, аралық адамнан бірінші таңдауды тексеруді сұрады. Таңдамалы жағдайларда үміткерлер мен олардың отбасылары некеге тұрудың қолайлылығы мен үйлесімділігін анықтауға бағытталған кең критерийлер жиынтығымен бағаланды. Бұл критерийлер Жапонияда ресми түрде «камон» (家柄) деп аталады. Олардың арасында білім деңгейі, табыс, кәсіп, дене бітімі, дін, әлеуметтік жағдайы және хоббилері бар еді. Қатысушының тегі (血統) де маңызды рөл атқарды. Көптеген адамдар үміткердің қаны эпилепсия, невроз немесе психикалық ауру сияқты аурулармен зақымдалған болуы мүмкін деп қорқып жүрді. Бұл қорқыныш соншалықты кең тараған еді, 1948 жылы Эвгеникалық қорғау туралы заң қабылданды, ол психикалық кемістіктері мен басқа да тұқым қуалау аурулары бар адамдарды стерилизациялау мен аборт жасауға рұқсат берді. Әлеуметтік мәртебе де үміткерді таңдауда маңызды рөл атқарды. Жұптардың әлеуметтік мәртебесі бірдей болуы керек еді, сондықтан кейбір үміткерлер отбасылары белгілі бір әлеуметтік мәртебеге ие болмаса, жұп табу қиынға соқты. Отбасылық тегі де тарихи тұрғыдан кандидаттардың сапасына әсер етті, мысалы, самурай тегі бар кандидат басқа сыныптан шыққаннан гөрі таңдалуы ықтимал еді, әсіресе Токугава дәуірінде. Бұл онлайн-сервистер арқылы Жапонияда бүгінде де орын алып отыр. Қазіргі заманғы процесте үміткерлер өздерінің суреттері мен резюмелеріне сүйенсе де, бір кездері «какурэ-ми» (隠れ見) деп аталатын ескі әдет болған. Бұл оқиға еркек үміткер әйелді жасырын түрде көруге тырысқанда орын алды. Оның мақсаты – сырт көрініске негізделген ұсыныстан бас тартудың алдын алу. Бұл неке қию рәсімін (結納) күйеу жігіттің отбасы ұйымдастырған. Сол жылдары туған әйелдер көбінесе алдыңғы немесе келесі жылы туылған деп мәлімдеді. Бұл сенім соншалықты кең тараған еді, 1966 жылы Жапонияның статистикалық жылнамасына сәйкес, Жапониядағы туу көрсеткіші 26%-ға төмендеді. Бүгінде мүшелерді қаладағы мекенжайы бойынша немесе олардың тұратын аймағы бойынша анықтауға болады. Аралық адамның рөлі – көпірлік рөл (橋架け), онда ол талаптарға байланысты әлеуетті үміткерлерді және, мүмкін, олардың отбасыларын бір-бірімен таныстырады. Екінші рөл, қазіргі Жапонияда азайып бара жатқан, отбасылардың тікелей қақтығыстардан және пікірлердің айырмашылықтарынан сақтау үшін делдал ретінде қызмет ету, некеге қатысты мәліметтерді реттеу. Аралық адам некеден кейін де мәселелер туған жағдайда күйеу жұбайларға кеңес береді. «Кездесулер» арқылы жасалған некелер бұрынғыдай көп емес болса да, олар әлі де танымал медиада орын алады. Мысалы, 1993 жылдан 1997 жылға дейін TBS телеарнасында көрсетілген «Wedding Bells» атты ойын-шоуы, аралық адамның рөлін ауыстырды, онда үміткерлер таныстырылып, некеге тұру мүмкіндігі тексерілді.
Әдебиетте
Макиока әпке-қарындастары Джунъитиро Танизакидің 1940 жылдары жарық көрген романының маңызды тақырыптарының бірі болып табылады.