Кіріспе

Либагон муниципалитеті (,) – Филиппиннің Оңтүстік Лейте провинциясындағы 5-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 15 244 адамды құрайды. Бұл аймақ провинцияның шекаралық тауы – Патаг Даку тауына орналасқан. Либагон жыл сайын 16 шілдеде және 8 желтоқсанда екі бөлек қалалық мерекелерді тойлайды: Кармель тауындағы Әулие Марияның тойы мен Таза ұғымның тойы. Либагон тұрғындарының негізгі табыс көзі – копра, абака, ауыл шаруашылығы және балық аулау.

Этимология

Либагон атауы себуано диалектісіндегі "либаонг" сөзінен шыққан, ол "жер бетіндегі шағын ойыс" деген мағынаны білдіреді. Испан билігі жер қатқасы туралы сілтемені осы жердің аты деп қате түсіндірген. Сөйтіп, бұл аймақ Либагон деп белгілі болды.

Тарих

Дагохой көтерілісі көбірек бохоландарды Лейтенің оңтүстік қалаларына, әсіресе Хилонгос, Бато, Маталом, Маасин, Макрохон, Малитбог және Хинунаганға қоныстандыруға себеп болды. 1771 жылы Бохольдың әртүрлі қалаларынан он жеті отбасы Согодтың оңтүстік-шығыс жағалауына көшіп келді. Осы отбасылар Либагон визитасын (шағын елді мекен, шіркеуі бар) құрды. Малитбогтың Тамолайаг (қазіргі Падре Бургос) қаласының тұрғыны Андрес Эспина балаларға оқу мен жазуды үйрету үшін шақырылды. Халық санының өсуіне қарамастан, Либагон 1850 жылға дейін Согод визитасы ретінде мойындалған жоқ. [13 Gan, Edito. "Согод естеліктері: Арнайы тарих және генеалогиялық есеп", Согод қалалық әкімдігі, Согод, Оңтүстік Лейте] Либагонның ең алғашқы қоныс аударушылары Болано (Бохолано халқы) тегінен шыққан. Қоныс аударушылардың алғашқы таңдалған басшысы Доминго Матео Эспина болды. Эспинаның әйелі, Потенсиана Эсканьо, Либагонның бірінші ханымы ретінде танылғандықтан, қала тұрғындары оны Капитана Потенсиана деп атады. Либагон қаласы 1845 жылы құрылды. Муниципалитет тарихының осы кезеңінде Либагонның бариолары немесе барангайларының арасында солтүстік жағында Согод және Бонток, ал оңтүстік жағында Пунта болды. Побласион екі барангайдан тұрды: Джубас (оңтүстікте) және Талисай (солтүстікте). 1870 жылдың наурызында Дон Габриэль Иджао Согодтың бас атқарушысы болып тағайындалды және побласионды (қала орталығын) Либагонға көшірді. Иджао Либагонның тумасы болғандықтан және Согод оның тұрғын үйінен алыс болғандықтан, ол Либагонның атын Согод Нуэво (кейбір тарихи есептерде Либагон Согод Сур деп аталған) деп өзгертті, ал Согодты Согод Вьехо (кейбір тарихи есептерде Согод Норте) деп атады. Иджао сондай-ақ, Согодты шіркеуге айналдырғаннан кейін бір жыл өткен соң, шіркеуді Либагонға көшіруді шіркеу пасторы Падре Логрониоға өтінді. Либагондағы шіркеу 1924 жылға дейін сонда болды, содан кейін бір топ алаңдаған согодондықтар Кальбайогтың епископы Софронио Хакбанг-и Габорниге шіркеудің орнын Согодқа қайтаруды өтінді. Дон Луис Эспина губернатор ретінде (1891-1893) Маак визитасы Консоласион бариосының сайтосына дейін төмендетілді. Маактың мәртебесі төмендегеннен кейін, Согод Вьехо да Хипгасан визитасының қарамағына берілді. Бір кезде, мүмкін 1845 жылдан 1885 жылға дейін, Либагон Бонток пен Консоласионмен бірге Согодтың бариосы деп есептелді. 1885 жылы Николас Иджао губернатор болып сайланды және Согод поблационын Либагонға көшірді. Содан кейін ол Либагонды Согод Нуэво немесе Согод Дель Норте деп, ал Согодты Согод Вьехо немесе Согод Дель Сур деп атады. Он екі жыл билік еткеннен кейін, Бенито Фаелнар Согод муниципалитетінің капитаны болып тағайындалған кезде поблацион біраз уақытқа Согодқа қайта оралды. Бірақ 1904 жылы Ладислао немесе "Эстанислао" Децентесео сайланды және поблационды Либагонның бариосы Консоласион барангайына көшірді. Алайда 1912 жылы Висенте Кариньо билікке келген кезде поблацион қайтадан Согодқа көшірілді. 1913 жылдың 16 қазанында Либагон мен Согод екі тәуелсіз қалаға бөлінді: Либагон (14 барангай) және Согод (45 барангай). Халық санының артуы бөлінуді қажет етті. Жаңа Либагон жаңа муниципальді президент Мариано Л. Эспинаның басқаруында болды.

Тіл

Себуано тілі және Бохолано диалектісі (Бинол-анон) Либагон қаласында кеңінен қолданылады, формасы, мағынасы немесе контексі тұрғысынан шамалы тілдік өзгешеліктер бар. Филиппин тілі (немесе тагалог) және ағылшын тілі бастауыш және жоғары сыныптарда оқытылады.

Дін

Либагонондықтар (немесе либагониялықтар) көбінесе рим-католик дінін ұстанады.

Той-томалақтар

Қала өзінің қамқоршысы, Таза тұConceptсиялық Марияның құрметіне жыл сайынғы фиестасын 8 желтоқсанда тойлайды. Ол сонымен қатар Филиппиннің бас қамқоршысы болып табылады. Католиктердің басқа да маңызды қасиетті күндері, оның ішінде барғайлардың жергілікті мерекелері жыл бойы сақталады. 8 желтоқсандағы негізгі фиестадан басқа, әр 16 шілдеде Либагон тұрғындары Кармель тауындағы Әміренің мерекесін де тойлайды. Олар Ана Марияға адал және Марияның жалпы көмегіне және дұғаның күшіне берік сенімді. Мерекеден кейін дәстүрлі Пангилис тойы өтеді. (Пангилис сөзі "илис" түбірінен шыққан, ол "өзгеріс" дегенді білдіреді.) 17 шілдеде таң атқанда, адамдарды ояту үшін керней үрылады. Бұл жергілікті диалектте "даяна" деп аталады; Пангилис салтанатын және мерекелік шараларын осылай бастау жыл сайынғы дәстүр. ("Даяна" сөзі испан тіліндегі "diana" сөзінен келген, ол "таңғы шақыру" дегенді білдіреді.) Бұрынғы ермано/ермана келесі жылғы фиестаға дайындалып, Либагон қаласының, әсіресе побласионның тұрғындарымен бірге шеруге қатысып, келесі ермано/ермана мэріне Кармель тауындағы Әміренің киелі бейнесін тапсырады. Пангилис алдында келесі жылғы мерекеге қолдау көрсетуге уәде берген адал жандар (Кармелиттер) да тіркеледі. Содан кейін, көше шеруінен кейін көшеде би басталады, ол түнгі жарық сөнгенге дейін немесе одан бұрын аяқталады. Бұл шараны әдетте сол жылға таңдалған немесе белгіленген "Пангилис патшасы мен патшайымы" басқарады. Соңғы мерекелерде "Пангилис айдолы" таланттар байқауы арқылы анықталады, көбінесе фантазиялық костюмдермен билейді. Сол сияқты, бұл екі мерекеде де Әміренің киелі бейнесін тасымалдайтын әсем каро (көлік) новена мен мессадан кейін салтанатты шеруде көрінеді, бұл шаралар мереке күнінен бұрынғы кеште өтеді. Каро да, шіркеу алтары да әдетте шығармашылық гүлдермен безендіріледі.

Туризм

Либагон – экологиялық туризм және тамаша саяхаттар үшін өте қолайлы табиғи аймақтарға толы жер.

Патаг Даку жаңбырлы орманы

Патаг Даку Либагон қаласында, Оңтүстік Лейтеде, Талисайдағы елді мекеннің жоғарғы жағында немесе тау беткейінде орналасқан. Патаг Даку "үлкен жазық" деген мағынаны білдіреді. Шындығында, бұл өте тығыз өсімдіктерге толы аңғар, сондықтан тәжірибесіз кемпинг жасаушылар мен таушылар тәжірибелі жетекшісіз кіре де, шыға да алмайды. Бірақ аңғарға дейінгі жол – қиын серуен. Көпшілік күткендей жеңіл саяхат емес, бұл ағаштар, папоротниктер, еңкейіп өскен шөптер мен алып ағаштардың лабиринты арқылы алты сағатқа созылатын қажырлы жол. Патаг Даку – 500 гектардан астам аумақты алып жатқан, зерттелмеген, картаға түсірілмеген, алып жыландар мен жабайы жануарлар туралы қауіпті әңгімелерге толы, еңкейіп өскен шөптермен қапталған орман.

Уван-Уван шарлауығы

Уван-уван шарлауы Либагонның Каваян барангиінде орналасқан. Бұл шатқал – әлемдік деңгейдегі тамаша оқиға. Оған шығу, жүзу және тауға жаяу шабуылдың барлығы біріктірілген. Шарлаудың үстіне жету үшін тауға екі сағаттық жолмен баруға, бамбуктан жасалған баспалдақтармен көтерілуге және төгіліп жатқан судың ішінде түсуге тура келеді. "Уван-уван" сөзінің мағынасы – "жаңбырға ұқсау", себебі екі сағаттық жол бойында "уван-уван" деп аталатын ғажайып құбылыспен кездесесіз. Ал жоғары жеткенде, фотографтар үшін керемет мүмкіндік ашылады. Сағат 12:00-де күн шатқалдың тар жарығының ортасынан тік түскенде, табиғи жарық таңғажайып әсер етеді, бүкіл аймақты собордағы немесе қасиетті орындағы салтанатты алтарьға ұқсатып, керемет жарықпен нұрландырады.

Хиндаг-ан құламасы

Хиндаг ан шарлауығы – Оңтүстік Лейте штатының Сент-Бернард қаласында орналасқан табиғи керемет. Құбылмалы жолдан шамамен 1 километр қашықтықта. Бұл жерде адам жасаған бассейндері бар табиғи шарлауықтарды көруге болады. Әрбір шарлауықтың өзіне тән тереңдіктегі тоғаны бар. Ең тереңі шамамен 3-4,5 метрге жетеді, онда тоғанға түсу үшін жоғарыдан секіру қажет. Балаларға арналған шамамен 60 сантиметрлік тоған да, сонымен қатар су сырғанағы да бар.

Панги қара құм жағажайы

Панги барангайының жағажайы ұсақ қара құмнан тұрады, әдетте жүзуге, тауға серуендеуге және экожүрек туризмге өте қолайлы. Басқа қара құм жағажайларын да адам ойлағаннан гөрі көп жерде табуға болады, мысалы, Полинезия, Индонезия, Исландия, Кариб теңізі аралдары және Гавайидегі Пуналуʻу қара құм жағажайлары сияқты әйгілі жағажайлар қызу лава мен теңіз суының күшті әрекеттесуінен дерлік бірден пайда болған. Либагонға жақын жерде жанартау болуы мүмкін деген күдік Панги барангайындағы қара құм жағажайының қалыптасуын түсіндіруі мүмкін. Бірақ тиісті мекеме растағандай, бұл күдікке нақты дәлелдер жоқ.

Биасон бұлақтары

Биасонг бұлағы Оңтүстік Лейтедегі ең көне бұлақтардың бірі. Ол Биасонг ауылында орналасқан. Мөлдір бұлақ суы адам жасаған бассейнге жиналады. Бұл жер жергілікті тұрғындардың сүйікті орны, себебі мұнда таудың салқын бұлақ суы бар. Бұл бассейн көптеген қуанышты оқиғаларға куә болған: туған күн тойлары, үйге оралу салтанаты сияқты. Бұл өңірдегі ең тәтті минералды бұлақ суы және тазалығы сақталған көздер осы жерде.

Петірдің үйіндісі

Петірдің үйіндісі – Отикон ауданының жағасынан 200 метр (650 фут) қашықтықта орналасқан теңіз төбесі. Бұл төбе ірі пелагикалық балықтардың тазару ортасы болып табылады. Көруге болатын жануарлар: лақ есек балықтары, нағыз шошқа балықтары, тәтті ерін балықтары, хирург балықтары, фузилия балықтары, тунец, алты мүйіз және басқа да риф балықтары. Тереңдік 10 метрден басталып, 40 метрден асып түседі. Ағындар күшті болуы мүмкін, сондықтан мұндағы кораллдар өте көп.

Қалалық әкімдік

Либагонда ғасырлық және жақсы сақталған испан стиліндегі әкімшілік ғимарат бар. Бұл құрылыс қаланың бай тарихына көрініс береді. Ол Оңтүстік Лейтедегі басты тарихи орындардың және маңызды нысандардың бірі, Оңтүстік Лейтенің мақтанышы.

Балуар (Анг Балварте)

Бұл Лунгос Даанның немесе Либагон қаласының бастапқы орталығының қалған жалғыз ескерткіші. Ол тас, әктас және қиыршық тастан қаланған. Бұл құрылыс үлкен Минданао аралынан келген морос (мұсылман) шабуылдарына қарсы берік қорғаныс болып салынған. Моро халқы туралы (Іспан кезеңі бөлімі) көріңіз. Стратегиялық тұрғыдан қолайлы орналасқан бұл құрылыс Согод шығанағы мен Лимасава және Панаон аралдарының екі дельтасын бақылайды. Ескі қала орталығындағы Балуарте немесе Балуарте қазіргі зираттың төменгі жағында және жанында, Тубиг Даку деп аталатын үлкен өзеннің жанында орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы жерде жапондық әскерлер орналасқан.

Ескі Панталан (теңіз порты)

Ескі панталанның немесе теңіз портының қираған жерлері әлі күнге дейін Джубастағы Побласионның жағалауында тұр. Соңғы уақытта Соғод шығанағының жағалауындағы барлық теңіз жағалауы "шығанақ бойындағы саябаққа" айналды, оны көбінесе Джубадағы бульвар деп те атайды. Бұл балықшылар шамдары бар банкаларында немесе қайықтарында шығанақ бойына таралып жатқанда серуендеуге және күн батуын тамашалауға өте қолайлы. Мұны әсіресе балық аулаудың қызу кезеңінде көруге болады. Соған қоса, Соғод шығанағындағы әдемі күн батуынан бөлек, Оңтүстік Лейтедегі кит акулалары Соғод шығанағында өз үйлеріндедей сезінеді. Кит акулалары немесе Ринкодон типтері жергілікті тұрғындарда iho tiki деп белгілі. Жақындағы байқаулар кит акулаларының Соғод шығанағының барлық бөлігінде кездесетінін растады. Олар Сан-Францискода, Оңтүстік Лейтеде, сондай-ақ Лимасавада, Малитбогта, Либагонда, Согодта, Пинтуянда және тіпті Сан-Рикардоға дейін көрілді. Шындығында, бұрын шағын балықшылар үшін олар кәдімгі улов болатын. Адамдар оларға үйреніп кеткен, сондықтан жас балалар олардың арқасына мініп, ауыл жағалауларында планктон іздейтін. Дегенмен, Соғод шығанағында кит акуласын көруге жүз пайыз кепілдік берілмейді. Оны көру үшін дұрыс уақытты таңдау, жақсы ауа райы және үлкен сәттілік қажет. Сабырлылық – табыстың кілті. Оңтүстік Лейтеде кит акулаларын көруге ең қолайлы уақыт сәуір және мамыр айлары.

Либагон ризал саябағы

Лусоннан Висаяға және Минданаоға дейінгі көптеген жергілікті басқару органдары сияқты, Филиппиннің ұлттық қаһарманы, доктор Хосе Ризальды еске алу үшін Ризал ескерткіші орнатылған. Ризал ескерткіші Либагон Ризал саябағында орналасқан, бұл Либагонның маңызды нысаны және қаланың орталық бөлігінде стратегиялық түрде жайғасқан.

Либагон орта мектебімен бірге

Ескі шіркеу сияқты, бірнеше үлкен тіреулер монастырды берік етті. Үлкен монастырь шіркеудің қасына салынған. Ескі қасиетті орыннан айырмашылығы, ескі монастырь соғыс кезінде өртелуден құтылды. Құрылысы көптеген күшті тайфундарға, дауылдарға және қатты жер сілкіністеріне тойтарыс берді – мұның себебі, негіздің сапасы жоғары болғандықтан. Бұрын монастырь діни қызметкерлер мен шіркеу қызметшілерінің үйі болғандықтан, ол Либагонның алғашқы католиктік білім беру мекемесі және бірінші әрі жалғыз жоғары мектеп ретінде де пайдаланылды. Орта мектеп ашуға қаражат жеткіліксіз болғандықтан, негізін қалаушылар епископ Мануэль Маскариньясқа (Пало, Лейте) монастырьдің бір бөлігін пайдалануға рұқсат беруді сұрап өтініш жасады. Либагон орта мектебі католиктік мекеме болуға тиіс болғандықтан, епископ өтінішке келісіп, тіпті орта мектепке шіркеу алаңында орын берді. Бастапқыда "Libagon High School, Inc." деп аталған мекеме негізінен жас католиктерге Катехизмді үйретті – католик дінінің негізгі ұстанымдары мен доктриналары туралы сұрақ-жауаптар арқылы олар өз сенімдерін оңай түсіне алатын болды. Оқу, жазу және арифметикадан (3 R) басқа, сол кезде испан тілі де оқытылды. Дегенмен, музыкаға ерекше мән берілді. Музыканттар, әншілер, хормейстерлер шіркеу хоры үшін дайындалды. Сол музыканттар провинциядағы басқа да музыкалық ұйымдар арасында танымал болған қалалық оркестрді құрады. Жеке мектептер бюросы мекеменің мемлекеттік емес мектеп екенін көрсететін басқа атау беруді ұсынды. Сондықтан, қамқоршылар кеңесі мектептің атын "Либагон академиясы" деп өзгерту туралы шешім қабылдады. Содан кейін олар корпорацияны "Libagon Academy Foundation, Inc." деп атады. Басқа бір шешімде кеңес академияны коммерциялық емес ұйым етуге келісті. Барлық түсім (болған жағдайда) мектеп ғимаратын жақсартуға жұмсалды. Шамалы оқу ақысы бастауыш мектепті бітіргендерге жақын маңдағы провинцияларда оқуға, фермада жұмыс істеуге немесе үйленуге көп ақша жұмсаудың орнына өз қалаларында орта мектепте білім алуға мүмкіндік берді. Алайда, төмен оқу ақысы академияның табыс табуына кедергі келтірді, сондықтан осы шешім қабылданды. Соңғы есепте, Либагон академиясының түлектері – мұғалімдер, дәрігерлер, заңгерлер, инженерлер, аудиторлар, теңізшілер, медбикелер және басқа да көптеген мамандық иелері – Либагон сияқты қарапайым қаланың ең үлкен жетістігі болды. Либагон академиясы либагондықтардың бірлескен еңбегінің нәтижесі болды. Соғыстан кейін ата-аналар мен жесір аналар болған бастамашылар мен акционерлер балаларына қолжетімді білім беру мақсатымен бірікті. Олар өздерінің жеке заттарын (мысалы, кітаптар, журналдар, дәптерлер және т.б.) академияға сыйлады. Бұл құрметті адамдар алғашқы Либагон орта мектебін (кейін Либагон академиясы деп аталды) құрғандардың өзімшілдігіне қарамастан, кейбір топтардың қарсылығына төтеп берді. 1949 жылдың маусым айында Либагон академиясы есігін алғашқы сабақтар үшін ашты. Бұл мекеме Либагон муниципалитетінің жалғыз жетекші католиктік білім беру ұйымы болып қала берді.

Көлік

Көбінесе, хабал-хабалдар немесе жеке мотоциклдер Согод арқылы өту және басқа алыс, таулы аймақтарға бару үшін көлік құралы ретінде пайдаланылады. Согод – Лейте аралының оңтүстік-орталық бөлігіндегі маңызды аялдама. Бұл Висаяяны Минданаомен байланыстыратын өте маңызды кезең. Автобустар, джипнейлер және жалдамалы микроавтобустар Согодтан Маасин қаласына, Ормок қаласына, Таклобан қаласына, Бато Хилонгосқа, Лилоанға (Либагон арқылы), Хинунанганға және Силагоға қатынайды. Либагон тас жолы – Филиппин автожолының бір бөлігі, сондай-ақ Махарлика автожолы (AH26) деп те аталады. Бұл Филиппиндегі Лусон, Самар, Лейте және Минданао аралдарын байланыстыратын 3517 шақырымдық жолдар, көпірлер және паром қызметтерінің желісі, елдің негізгі көлік артериясы болып табылады. Автожолдың солтүстік аялдамасы Лаоаг қаласында, ал оңтүстік аялдамасы Замбоанга қаласында орналасқан. Сонымен қатар, Либагоннан Манилаға автобуспен және Солтүстік Самардан Матногқа пароммен бірге саяхаттауға шамамен 24 сағат уақыт кетеді. Бұл әдемі провинцияаралық саяхат. Philtranco автобустары осы бағыт бойынша ұзақ жылдардан бері қызмет көрсетіп келеді.