Кіріспе
Ежелгі Мысырдың визирі Птахотеп ("Птахтың бейіті"), кейде Птахотеп I немесе Птаххотпе деп те аталады, б.з.д. 25 ғасырдың соңы мен б.з.д. 24 ғасырдың басындағы Ежелгі Мысырдың Бесінші Династиясы кезеңінде өмір сүрген. Ол Ежелгі Мысырдың ертедегі "ақыл-нақыл әдебиетінің" бірі – Птахотептің "Нақылы" атты еңбегінің авторы ретінде танылады, бұл жас адамдарды тиісті мінез-құлыққа үйрету үшін жазылған.
Ptahhotep ( "Peace of Ptah"), sometimes known as Ptahhotep I or Ptahhotpe, was an ancient Egyptian vizier during the late 25th century BC and early 24th century BC Fifth Dynasty of Egypt. He is credited with authoring The Maxims of Ptahhotep, an early piece of Egyptian "wisdom literature" meant to instruct young men in appropriate behavior.
Өмір
Птаххотеп – V династиядағы фараон Джедкаре Исесидің тұсында қала әкімшісі және визирі (бірінші министр) болған. Оның Ахететеп есімді ұлы да визир болды. Ол және оның ұрпақтары Саққарада жерленген. Птаххотептің қабірі Солтүстік Саққарадағы (Mastaba D62) мастабада орналасқан. Оның немересі Птаххотеп Тжефи, Унас билігі кезінде өмір сүрген, әкесінің мастабасында (Mastaba 64) жерленген. Олардың қабірі көркем бейнелеу өнерімен танымал. Визир лауазымынан басқа, ол көптеген маңызды қызметтерді атқарды, мысалы, қазынаны бақылаушы, патша құжатының хатшыларын бақылаушы, екі астық қоймасын бақылаушы және барлық патшалық жұмыстарды бақылаушы.
Мастаба
Оның мастабасы Саққарада орналасқан. Кіреберіс оңтүстік-шығыс жақта және екі бағанамен әсемделген. Одан кейін әр жағында тағы екі бөлмеден бар. Кешеннің орталық бөлігін он бағаналы аула алып жатыр. Солтүстікке қарай жылғанда, тағы бірнеше бөлмелер кездеседі, олардың бірінде Птаххотептің жалған есігі және оның алдында құрбандық шалуға арналған үстел орналасқан. Мастабаның көп бөлігі рельефтермен безендірілген, бірақ көбінесе суреттердің төменгі жағы ғана сақталған. Олардың көпшілігі құрбандық әкелушілерді бейнелейді. Қабірдің әшекейлерінде сақталған жалғыз отбасы мүшесі – Аххотеп ұлы. Әйелінің аты сақталмаған.
Птаххотептің мақал-мәтелдері
Көптеген ғалымдар ұзақ уақыт бойы Птаххотеп тарихтағы алғашқы кітапты жазды деп сенді. Оның кітабы «Птаххотептің нақылы» деп аталды. Визирь ретінде ол өзінің кітабында Маат құдайынан шыққан Мысыр даналығы мен әдебиетінің негізгі ұғымынан туындаған көптеген тақырыптар туралы жазды. Ол – алғашқылардың қызы, және ол ғарыштық тәртіп пен әлеуметтік үйлесімнің символы болды. Птаххотептің нұсқаулары өз халқына кеңес ретінде жазылған, осы «әлеуметтік тәртіпті» сақтау ниетімен. Ол ақылға қонымды кеңестер жазды, олар үстелдегі әдеп-иңкәптан бастап, сарайда сәтті болу үшін дұрыс мінез-құлыққа дейін, тіпті күйеуіне әйелінің сұлулығын сақтауға қатысты пайдалы кеңестерді де қамтыды. Птаххотеп сондай-ақ, дауласуға бейім адамдардан қалай аулақ болуға және өзіңді-өзің бақылауға үйрену сияқты әлеуметтік нұсқауларды жазды. Птаххотептің немересі, Птаххотеп Тжефи, дәстүрлі түрде «Птаххотептің нақылы» деп белгілі дана сөздер жинағының авторы деп есептеледі, оның кіріспе жолдары авторлықты визирь Птаххотепке жатқызады: қаланың басшысы, визирь Птаххотептің нұсқаулары, патша Исесидің мәртебесімен. Олар әкеден ұлына берілген кеңес және нұсқаулар түрінде келген және Ежелгі патшалықтың соңғы кезеңінде жиналған деп айтылады. Дегенмен, олардың ең көне сақталған көшірмелері Орта Египет тілінде жазылған, ол Орта патшалықтың бірінші аралық кезеңінің соңына жатады. Кейбір ғалымдар бұл кітаптың Орта патшалықта жазылғандығын және авторлықтың ойдан шығарылған болуы мүмкін екенін айтады. 1906 жылы Батискомб Ганн жасаған, «Шығыстың даналығы» сериясының бір бөлігі ретінде жарияланған аударма, көшірмелерден емес, тікелей Париждегі Приз папирусынан жасалған және қазірге дейін басылып келеді. Папирустың қолжазба көшірмесі, Приз папирусы, Луврде көрсетіліп тұр.