Кіріспе

Ағылшын философы (1871–1947)

танымал шәкірттері = H. H. Price
жұбайы = Мейбел Причард, Мейбел Генриетта Росс

Гарольд Артур Причард (30 қазан 1871 – 29 желтоқсан 1947) – ағылшын философы. Ол 1871 жылы Лондонда, Уолтер Стеннетт Причард (заңгер) пен оның әйелі Люси отбасындағы тұңғыш бала ретінде дүниеге келді. Гарольд Причард Клифтон колледжінде оқыды, содан кейін математиканы оқу үшін Оксфордтың Нью-колледжіне стипендия алды. Бірақ 1891 жылы математикалық модерациядан (алдын ала емтихан) бірінші сыныптық диплом алғаннан кейін, ол 1894 жылы бірінші сыныптық диплом алып, көне тарих және философияны (Greats) оқыды. Ол сондай-ақ Оксфорд командасының құрамында Кембриджге қарсы теннис ойнады. Оксфордты бітіргеннен кейін ол қысқа мерзімге Лондондағы заң фирмасында жұмыс істеді, бірақ кейін Оксфордқа оралды және өмірінің соңына дейін Гертфорд колледжінің (1895–98) және одан кейін Тринити колледжінің (1898–1924) мүшесі болып қызмет етті. 1924 жылы денсаулығына байланысты Тринити колледжінен ерте зейнеткерлікке шықты, бірақ жазылып, 1928 жылы Уайттың моральдық философия профессоры болып сайланды және Корпус-Кристи колледжінің мүшесі атанды. 1937 жылы зейнеткерлікке шықты.

Философиялық еңбектері

Причард өзінің "Әдеп философиясы қателікке негізделген бе?" (1912) деген еңбегінде этикалық интуиционизмді әсерлі түрде қорғады, онда ол моральдық философияның басты себебі – философиялық тұрғыдан алғанда қабылдаған міндеттеме принциптерін, мысалы, уәдеңді орындау керек немесе ұрлық жасамау керек деген сияқты қағидаларды, нормативтік емес бастапқы деректерден дәлелдеуге талпыну екенін айтты. Ол бұл – қателік деп есептеді, себебі міндетке қатысты емес мәлімдемелерден (жақсылық туралы мәлімдемелер де осыған жатады) не істеу керек туралы ешқандай тұжырым жасау мүмкін емес, сондай-ақ, мұндайға мұқтаждық та жоқ, өйткені моральдық міндеттің жалпыға ортақ принциптері өзінен-өзі түсінікті. Бұл мақала этикалық интуиционизмнің негізін салды және Джон Роулз сияқты ең ықпалды әдеп философтарына шабыт берді.

Алынған моральдық міндеттеме

Х. А. Причард – этикалық интуиционист, яғни ол моральдық интуиция арқылы ғана дұрыс пен бұрысты тануға болатынына сенді. Бұдан әрі, ол моральдық міндеттемелерді негіздемелермен ақтауға болатынын айтса да, осы негіздемелер міндеттемеден тыс екенін қабылдамайды. Мысалы, егер біреуден неліктен суыртықтарды азаптауға болмайтынын сұраса, берілетін жалғыз қанағаттандырарлық жауап – суыртықтарды азаптауға болмайды деген болады. Сондықтан Причард, басқа адамдарды бақылау олардың бар екенін қажет ететіндей, моральдық міндеттемені бақылау міндеттеменің өзінің бар екенін қажет ететінін қорытындылайды. Причард эссесін бірнеше айқын мәселелерге жауап берумен аяқтайды. Ең маңыздысы, ол адамдардың моральдық интуицияларының дұрыстығына кепілдік беру жолын түсіндіреді. Әрине, бақылаулар жаңылыстырушы болуы мүмкін. Мысалы, суға батырылған қарындашты көрген адам, судағы заттың иілгенін ойлайды. Бірақ қарындашты судан шығарғанда, ол түзу екенін көреді. Моральдық интуициямен де осылай болуы мүмкін. Егер біреу өзінің интуициясына күмәнданса, ол шешімге қатысты моральдық дилемманы көзге елестетуге тырысуы керек. Егер интуиция сақталса, онда ол дұрыс. Причард бұрын қалыптасқан моральдық интуицияларға күмәнданудың дұрыс еместігін де атап көрсетеді.