Кіріспе

Америка Конфедерациясы Азамат соғысы күннамашысы (1823–1886)

Мэри Бойкин Чеснут (Миллер; 31 наурыз 1823 – 22 қараша 1886) – Азамат соғысының күнделігі ретінде жарияланған кітабымен танымал американдық жазушы, ол "өмір мен өлім күресінің азабындағы қоғамның жарқын бейнесі" деп сипатталды. Ол соғысты оңтүстік құл иелері қоғамының жоғарғы топтарынан баяндады, бірақ кітабында барлық әлеуметтік топтарды қамтыды. Ол Джеймс Чеснут кішіге үйленді, ол АҚШ сенаторы және Конфедерация армиясының офицері болған заңгер еді. Чеснут 1881–1884 жылдары соғыс жылдарында жазған кеңінен тараған күнделіктеріне сүйене отырып, кітабының түпкілікті нұсқасын жасады. Кітап 1905 жылы, оның қайтысынан кейін 19 жыл өткен соң жарық көрді. Оның қолжазбалары табылғаннан кейін жаңа басылымдар шықты, 1949 жылы романшы Бен Эймс Уильямс, ал 1981 жылы тарихшы С. Ванн Вудворд оның күнделігіне түсіндірмелер қосып басылым шығарды, "Мэри Чеснуттың Азамат соғысы" (1981) 1982 жылы тарих саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Әдеби сыншылар Чеснуттың күнделігін жоғары бағалады – белгілі жазушы Эдмунд Уилсон оны "өнер туындысы" және жанрдың "шедеврі" деп атады – ол Конфедерация авторларының ең маңызды еңбегі саналады.

Өмір

Мэри Чеснут 1823 жылғы 31 наурызда Оңтүстік Каролина штатының Стейтбург қаласына жақын, Сантидің жоғары төбелерінде орналасқан Маунт Плезант атты анасының әжесі мен атасының плантациясында дүниеге келді. Оның ата-анасы – Стивен Декатур Миллер (1788–1838), ол АҚШ өкілі қызметін атқарған, және Мэри Бойкин (1804–1885). 1829 жылы оның әкесі Оңтүстік Каролинаның губернаторы болып сайланды, ал 1831 жылы – АҚШ сенаторы. Содан кейін отбасы Чарльстонда тұрды. Мэри төрт баланың үлкені болды; оның кіші інісі Стивен және екі қарындасы – Кэтрин мен Сара Амелия болды. Саясаттан қол үзген әкесі отбасын Миссисипи штатына көшірді, онда ол кең аумақты сатып алды. Чарльстонмен салыстырғанда, ол – жабайы, қиын-қыстау шекара болды. Оның үш мақта плантациясы және жүздеген құлы болды. Мэри мектеп сабақтары арасында Миссисипиде қысқа мерзімге тұрды, бірақ қала оған көбірек ұнады. Алғашқыда олар оның ата-анасы мен қарындастарымен бірге Оңтүстік Каролина штатының Камден қаласына жақын орналасқан Малбери плантациясында тұрды. Оның әкесі, Джеймс Чеснут аға (Мэри күнделіктерінде оны «Ескі полковник» деп атады), әкесі Джонның жерлерін бірте-бірте сатып алып, қайта біріктірді. Оның 1849 жылға қарай шамамен бес шаршы миль жері және 500-ге жуық құлы болған деседі. Зерек және әзілқой Мэри Чеснут күйеуінің мансабына белсенді қатысты, себебі саяси байланыстарды құру үшін той-кештер маңызды рөл атқарды. Ол Вашингтон (Колумбия округі) және Ричмонд қалаларында ең жақсы күндерін өткізді. Бала тумағанына байланысты депрессияға ұшырап, кейде опиум қолданды. Көптеген құл иелері сияқты, Чеснуттар да соғыстан кейін қаржылық қиындықтарға тап болды. Азаттыққа жіберу арқылы олар 1000 құлын мүлік ретінде жоғалтты. Джеймс Чеснут аға 1866 жылы қайтыс болды; оның өсиеті бойынша ұлына Мулбери және Сэнди Хилл плантацияларын пайдалану құқығы берілді, екеуі де қарызға батқан, сондай-ақ сол кезде азат болған 83 құлдың есімдері тізілген. Кіші Чеснут плантацияларды қайта жандандыруға және әкесінің асырауындағыларды асырауға күш салды. Әкесінің өсиетімен Джеймс Чеснут-младший Мулбери және Сэнди Хилл плантацияларын өмірінің соңына дейін пайдалануға құқылы болды. 1885 жылдың ақпан айында ол да, Мэридің анасы да қайтыс болды. Плантациялар Чеснут әулетінің еркек мұрагеріне өтті, ал Мэри Бойкин Чеснутқа түк те тимеді. Ол сонымен қатар күйеуінің мүлікке байланысты көптеген қарыздары бар екенін анықтады, бірақ ол оларды төлей алмады.

Жазу және күнделік

Мэри Бойкин Чеснут өзінің күнделігін 1861 жылғы 18 ақпанда бастап, 1865 жылғы 26 маусымда аяқтады. Ол кіріспеде былай деп жазды: «Бұл күнделік толығымен объективті болуға арналған. Менің субъективті күндерім аяқталды». Чеснут Америка Азамат соғысының маңызды оқиғаларының көптеген куәгері болды, өйткені ол күйеуімен бірге соғыстың басты орындарына сапар шекті. Олардың арасында Монтгомери (Алабама штаты) және Ричмонд (Вирджиния штаты), онда Америка Конфедерациясының Уақытша Конгресі жиналды; Чарльстон, онда ол Азамат соғысының алғашқы оқтарының куәсі болды; Колумбия (Оңтүстік Каролина штаты), онда оның күйеуі Оңтүстік Каролина штатының әскери департаментінің бастығы және Оңтүстік Каролина штатының резервтік күштерінің бригадир-генералы болды; және тағы да Ричмонд, онда оның күйеуі президенттің көмекшісі қызметін атқарды. Кейде олар күйеуінің ата-анасымен бірге Камден қаласының жанындағы Мулберри плантациясындағы үйінде тұрды. Бұл жерлер мыңдаған акр алқаптар мен ормандармен оқшауланған болса да, олар көптеген қонақтарды қабылдады. Чеснут өзі куә болған оқиғаның тарихи маңыздылығын жақсы білді. Күнделік Азамат соғысы кезінде Оңтүстіктің өзгеретін тағдырының айнасы болды. Чеснут күнделікті өңдеді, 1881–1884 жылдары жариялану үшін жаңа нұсқалар жазды және оқиғалардың дамуын алдын ала білмейтіндей сақтап қалды. Ол Оңтүстіктің әлемдік аренада өмір сүріп жатқанын сезінді және соғыстың соңында жеңіліске ұшыраған Конфедерацияның барлық топтарының күшейе берген қиындықтарын бейнеледі. Чеснут соғыс кезінде Оңтүстіктегі әр түрлі топтарды талдап, бейнеледі, Оңтүстік қоғамының, әсіресе ерлер мен әйелдердің рөлінің егжей-тегжейлі суретін берді. Ол құлдыққа байланысты күрделі және қиын жағдайлар туралы, әсіресе әйелдердің сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшырауы және ақ еркектердің билігін пайдалануы туралы ашық айтты. Мысалы, Чеснут ақ құл иелерінің өз үйлеріндегі құл әйелдерден аралас нәсілді балалар тудыру мәселесін талқылады. Мэри Чеснуттың қағаздарын зерттеу оның жазушы ретінде даму тарихын және күнделікті кітап ретінде жұмыс істеуін көрсетті. 1880 жылдары күнделікті кітап ретінде қайта өңдеуге кіріспес бұрын, Чеснут француз поэзиясының аудармасын, эсселер мен отбасы тарихын жазды. Ол сондай-ақ ешқашан жарияламаған үш толық роман жазды: «Капитан және полковник» (шамамен 1875 жылы аяқталды) және «Менің өмірімнің екі жылы» (шамамен сол уақытта аяқталды). Ол үшінші ұзақ романының – «Манассас» – жобасының көп бөлігін аяқтады. 2002 жылы Вирджиния университетінің баспасында жарық көрген алғашқы екі романын өңдеген және Чеснуттың өмірбаянын жазған Элизабет Мюленфельд оларды оның жазу "оқуы" деп сипаттады. Чеснут өзінің күнделігі мен жазбаларын 1881–1884 жылдары соңғы нұсқаға жеткізу үшін пайдаланды. Оның жобаларына сүйене отырып, тарихшылар оның жұмысын аяқтамағанына сенімді. Чеснуттың балалары болмағандықтан, ол қайтыс болғанға дейін күнделігін өзінің жақын досы Изабелла Д. Мартинге берді және оны жариялауға өтінді. Күнделік алғаш рет 1905 жылы ауыр өңделген және қысқартылған нұсқада жарық көрді. Уильямстың 1949 жылғы нұсқасы оқуға қолайлырақ деп сипатталды, бірақ тарихи сенімділіктен және Чеснуттың көптеген әдеби сілтемелерінен бас тартты. Сыншы және жазушы Эдмунд Уилсон оның жетістігін былай қорытты:

> Оның ашылу беттерінің ырғағы бізді бірден жазушының құдіретіне бөлейді, ол тек күндерін жазып қана қоймайды, сонымен қатар романшы сияқты атмосфераны, эмоционалды ретті қалыптастырады. Оқиғаның қалай болатынын білмейтін жағдайлар мен қарым-қатынастардан бастап, ол оқиғалардың өрбуіне және оларды романды қалыптастырғандай толықтыруға мүмкіндік береді. Чеснут та, оның кейінгі редакторлары да өз жұмысын қатты өңдегенін мойындамағандықтан, Линннің бүкіл жобаның алаяқтық екендігі туралы пікірі азшылықты құрайды. 1982 жылы Вудвардтың Чеснуттың күнделігінің басылымы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Бірнеше жылдан кейін Кен Бернс өзінің «Азамат соғысы» атты деректі телехикаясында Чеснуттың күнделігінен алынған кең оқылымдарды пайдаланды. Бұл бөлімдерді актриса Джули Харрис оқыды. 2000 жылы Оңтүстік Каролина штатының Камден қаласындағы Джеймс және Мэри Бойкин Чеснуттың үйі – Мулберри плантациясы – Американың ұлттық мұрасы мен әдебиеті үшін маңызды болғандықтан Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Плантация және оның ғимараттары Джеймс пен Мэри Чеснуттың құл иелерінің элиталық тобын көрсетеді.