Алтыншы ғасыр поэті Аратор және Апостолдардың істері

Кіріспе

VI ғасырдағы христиан ақыны

Аратр – Солтүстік-Батыс Италиядағы Лигуриядан шыққан VI ғасырдың христиан ақыны. Оның ең белгілі шығармасы – «Апостолдардың істері» (De Actibus Apostolorum) – апостолдар тарихын өлең түрінде баяндайтын туынды.

Өмірбаян

Аратордың шыққан тегі лигуриялық болған болуы мүмкін. Жетім бала Миланда епископ Лорантий мен Магнус Феликс Эннодийдің қамқорлығымен оқыды, содан кейін Эннодийдің жүйсі Парфенийдің кеңесімен Равеннаға барды. Ол заңгерлік мансапты таңдады. Теодорик оның далматиндар үшін жасаған сөйлесі үшін оны ардақтады, ал Кассиодордың қорғауымен мансабының көп бөлігін Равеннада өткізді, гот мемлекетіне классикалық білімнің нәтижелерімен қызмет етті, бұл білім бұрынғы Батыс Рим империясында теңдесі жоқ еді. Патша Теодорихтің өлімі және гот үкіметінің тұрақсыздығы Аратордың Равеннадан кетуіне (Кассиодордың мансабы да осыған ұқсас) және Римге баруына себеп болуы мүмкін. Рим папасы Вигилий оны Рим шіркеуінің субдиаконы етіп тағайындады. 544 жыл шамасында ол «Елшілердің істері» туралы екі кітапты гекзаметрмен жазды. Оның Вигилийге деген алғысы, поэманы оған арнаған қысқа поэтикалық хатында көрініп тұр, Петр тақтарына және әсіресе елшінің өзіне деген құрметі, сондай-ақ готтарға – немесе кемінде олардың ариандықтарына – деген күшті қарсылығы поэмада анық байқалады. Аратор «Елшілердің істері» оқиғасын жалғастырады; бірінші кітап, Петірге арналған, XII тараумен аяқталады; екінші кітап, Пауылға арналған, екі елшінің шейіт болуымен аяқталады. Көптеген маңызды оқиғалар жіберілген, ал кейбіреулері тек қысқаша айтылған. Аратордың «Елшілердің істері» кітабынан алған оқиғаларды эпикалық өлеңге айналдыру әдісі – оның ең маңызды оқиғаларын таңдап, оларды қарапайым, нұсқаулық сипаттағы баяндамасы немесе тақырыбы бар қысқа эпизодтарға айналдыру болып табылады. Экзегезис, көбінесе уағыздық стильде ұсынылып, әрдайым ресми риторикамен толықтырылады, ешқашан жоққа шығарылмайды, бірақ Аратор өзінің алдыңғыларына қарағанда экзегезиске көбірек мән береді, әр эпизодқа соған тең немесе одан да ұзын экзегетикалық түсіндірме қосады. Мұндай үзінділер «Елшілердің істері» мәтінінен тікелей туындаған мәселелерді немесе одан тысқары белгілі бір ерекшеліктерді зерттеуді ұсынуы мүмкін. Аратордың аллегорияға деген құштарлығы және тақырыптардың, есімдердің және сандардың аллегориялық мағынасын зерттеуге деген ықыласы оның туындысына кең көрініс береді, өйткені ол Киелі кітаптарды аралап, «Елшілердің істеріне» тікелей қатысы жоқ материалдарды пайдаланады. Аратордың стилі мен өлеңдік шеберлігі жоғары деңгейде, ал ол символизмнің күрделіліктерінен шеберлікпен қашып өтеді. Өлең үлкен жетістікке ие болды. Вигилий авторды Римдегі Сан-Пьетро-ин-Винколи шіркеуінде көпшілік алдында оқыды. Оқу төрт күнге созылды, өйткені ақын тыңдаушыларының өтініші бойынша көптеген жолдарды қайталауға мәжбүр болды. Оқиғаның және өлеңнің қуанышынан кейін стрестік жағдайлар күтілуде, және автор бірнеше жыл ішінде қайтыс болған болуы мүмкін, мүмкін, готтардың 546 жылы Римді тонауы кезінде. Аратордың еңбектері орта ғасырларда танымал болды, содан кейін классикаға айналды, тек 12 ғасырда оқу бағдарламасының мәтіндері ретінде маңыздылығын жоғалтты. Ол сонымен қатар Флориан аббат пен Вигилийге жазған екі хатты, Парфенийге жазған хатты да жазды. Соңғы екі шығармада өмірбаянының егжей-тегжейлі мәліметтері бар.

Arator was probably of Ligurian origin. An orphan, he studied at Milan under the patronage of the Bishop Laurentius and of Magnus Felix Ennodius, then went to Ravenna by the advice of Parthenius, nephew of Ennodius. He took up the career of a lawyer. Treated with distinction by Theodoric on account of his oration in behalf of the Dalmatians, and protected by Cassiodorus, he spent much of his career in Ravenna, doing the Gothic state some service with the fruits of a classical education second to none in what until recently had been the Western Roman Empire. It may have been the death of King Theoderic, and the destabilizing of the Gothic regime, that caused Arator to leave Ravenna (in this the career of Cassiodorus is parallel) and make for Rome. Pope Vigilius made him Subdeacon of the Roman Church. It was there that he wrote in hexameters two books De Actibus Apostolorum, about 544. His gratitude to Vigilius, as expressed in a short poetic letter that dedicates the poem to him, shows notable warmth, and admiration of the see of Peter, and especially the apostle himself, together with strong animosity against the Goths—or at least their Arianism—is very clear in the poem. Arator follows the story of the Acts of the Apostles; the first book, dedicated to St. Peter, concludes with Chapter XII; the second, dedicated to St. Paul, with the martyrdom of the two Apostles. Many important events are omitted, others only alluded to. Arator’s method in distilling Acts into epic verse is to select what he sees as its most important events, and to mould each of these into short episodes in which there is a simple, edifying, narrative or theme. Exegesis, often presented in homiletic fashion and invariably elaborated by formal rhetoric, is nowhere absent, but Arator gives formal exegesis greater weight than his predecessors had, by adding to almost every episode a kind of exegetical excursus, of equal or often greater length. Such a passage may present an issue arising directly from the text of Acts, or go beyond it to explore a particular feature. Arator’s fascination with allegory and obvious delight in exploring allegorical significance of themes, names, and numbers gives his work a wide perspective, as he ranges through Scripture and draws on material at first sight extraneous to Acts. Arator's style and versification are fairly correct, and he cleverly evades the entanglements of symbolism. The poem was very successful. Vigilius had the author read it in public at the church of San Pietro in Vincoli in Rome. The reading lasted four days, as the poet had to repeat many passages by request of his audience. The euphoria of the occasion, and the poem, was soon to be succeeded by more stressful times, and it may be that the author died within a few years, perhaps when the Goths sacked Rome in 546. Arator's works remained popular during the Middle Ages, when they became classics, being eclipsed as curriculum texts only in the 12th century. He also wrote two addresses in distichs written by Arator to the Abbot Florianus and to Vigilius, as well as a letter to Parthenius. The latter two pieces contain biographical details.

Жалпы және келтірілген дереккөз

Сондай-ақ, Роджер П. Х. Гриннің, Жаңа өсиеттің латындық жырлары: Ювенкус, Седулий, Аратор, Оксфорд университеті баспасы, 2008 ж. (Тереза Морганның "Иса үшін ақындар" мақаласында шолу жасалған), Таймс әдеби қосымшасы, 4 сәуір, 2008, 31 бет.