Кіріспе

1978 жылғы жапон анимациялық фильмі, Содзи Йошикаваның туындысы.

«Люпин III: Мамоның құпиясы», сондай-ақ «Люпин III: Мамоның сыры» деп те аталады, 1978 жылғы жапон анимациялық ғылыми-фантастикалық, оқиғалы, комедиялық фильм. Бұл Monkey Punch-тің 1967–69 жылдардағы «Люпин III» манга сериясы негізінде жасалған алғашқы анимациялық көркем фильм. Фильм Жапонияда бастапқыда «Люпин III» (ルパン三世) деп шығарылды, бірақ кейіннен Ацуши Яматоямен бірге сценарий жазған Содзи Йошикаваның режиссерлік жұмысы ретінде қайта аталды. Фильмді анимациялық студия «Токио Муви Шинша» өндірді, ал «Тохо» таратты. Фильмнің сюжеті шебер ұры Люпин III-тің, бай және қуатты, жалғыздыққа бой алған Мамоның өлместік іздеуіне тоқет салуға тырысып, сонымен қатар өзінің бәсекелесі және сүйіктісі Фудзико Минаның махаббатын жеңуге ұмтылуына арналған. Фильм 1978 жылдың 16 желтоқсанында «Тохо» компаниясы арқылы Жапонияда көрсетілді. Жапон тілінде алғаш рет шыққаннан бері фильм Солтүстік Америка мен Еуропадағы бірнеше компанияларға лицензияланды, осы уақыт ішінде фильмнің төрт түрлі ағылшын тіліндегі дубляжы жасалды. 2013 жылы Солтүстік Америка дистрибьюторы «Discotek Media» фильмді төрт ағылшын тіліндегі дубляж, сондай-ақ фильм мен оның өндірісі туралы кең ауқымды жазбалар мен эсселерді қамтитын DVD-де шығарды. 2022 жылы «Discotek Media» фильмді Blu-ray форматында шығарды. Шығарылғаннан кейін қаржылық сәттілікке жеткен «Мамоның құпиясы» сыншылар мен жанкүйерлерді, әсіресе ағылшын тілді нарықтарда, екіге бөлуді жалғастыруда. Фильмге деген мақтау көбінесе оның түпнұсқалығына және мангаға адалдығына бағытталған, ал сын әдетте үшінші актінің орындалуына қатысты. Ағылшын тіліндегі дубляж, өндіріс сапасы, диалогтар мен дауыс беру жағынан әртүрлі болғанымен, көбінесе мақтауға ие болды.

Сюжет

Инспектор Зенигата Трансильваниядағы Дракула сарайына өзінің ұзақ жылдардан бері жауы Арсен Люпин III-нің жазасы орындалғанын растау үшін барады; ол тапқан дене – Люпиннің сарайдан қашу үшін қолданған жалған дене. Зенигата Люпиннің Гиза некрополінен өлместік сыйлайтын заттарды ұрлап кеткеніне сеніп, Мысырға барады. Оның болжамы дұрыс болып шығады, бірақ Люпин және оның серіктері Дайсуке Джиген мен Гоэмон Ишикава XIII Философ тасын алып қашады. Тасты Люпиннің болашақ сүйіктісі Фудзико Мине сұрайды, ол тасты құпия клиент үшін алуға келісіп, Парижде Люпиннен ұрлайды. Өзін Мамо деп атайтын демеуші Тастың Люпин жасаған жалған екенін біледі. Жауап ретінде Мамоның күштері Люпиннің тобына шабуыл жасайды, ал оның қолбасшысы Флинч олардың тығылған жерін жояды. Джиген мен Гоэмон тығылған жердің жойылуы үшін Фудзиконы кінәлайды, кейін өзара ұрысады; Люпин Фудзикоға деген құштарлығынан бас тартуға уәде беріп, оларды тыныштандырады. Басқа жері жоқ, олар тамақ пен су бар үйді табуға дейін мұхитқа қарай саяхаттайды. Жарақат алған Фудзико Люпинге келеді, оны уәдесіне қайшы келуге мәжбүр етеді, содан кейін Джиген мен Гоэмон оларды тастап кетеді. Фудзико Люпинге есірткіш береді, ал Флинч келіп, оларды Мамоға апарып кетеді. Кейінірек Джиген Флинчтің ұшағының ұшып бара жатқанын көріп, қайта оралады, бірақ оның бағытын анықтайтын із табады. Кейінірек американдық агенттер оны және Гоэмонды Мамо туралы сұраққа алады, бірақ олар жауап бере алмағандықтан босатылады. Тергеу кезінде олар Фудзиконың ізін ашып, Мамоның Кариб теңізіндегі аралына жетеді. Мамо, ресми түрде Ховард Локвуд деп танылатын құпия миллиардер, Люпинге Тасты сынақ ретінде ұрлауға мәжбүрлегенін айтады, өйткені ол оның шеберлігі мен Фудзиконың сұлулығына таңданып, оларға мәңгілік өмір сыйлауды қарастырып жатыр. Алайда Люпин Тасқа көбірек қызығушылық танытады және оны Мамоның аралында іздейді. Тасты алғаннан кейін, ол және Фудзико Мамоның қолбасшыларынан қашып, оның жасырын орнына тап болады. Мамо Люпиннің мәңгілік өмірге лайық емес екенін айтады және оның бұзылған жарасымды Фудзикоға көрсетуге тырысады, бірақ ол оны тастаудан бас тартады. Әуе күштері Джиген мен Гоэмонды аралға іздеп келіп, базаға шабуыл жасайды. Джиген Люпин мен Фудзиконы құтқарып, атыста Мамоны өлтіреді, ал Гоэмон Флинчпен дуэль жасайды. Бұл қақтығыс Гоэмонның қылышына, Зантецукенге зақым келтіреді, сондықтан ол жаттығу үшін кетеді. Зенигата аралдан қашып шыққан топты ұстауға тырысады, бірақ сәтсіздікке ұшырайды. Оны ICPO бастығы табады, ол Колумбияға барып, оған Люпин ісі бойынша жұмыстан босатылғанын және жағдай олардың екеуінің күшіне жетпейтінін айтады. Зенигата Лупинді жеке азамат ретінде қуу арқылы отставкаға кетеді. Лупин, Фудзико және Джиген Колумбияға сапар шегеді, онда Лупин Мамо өзін үнемі клондау арқылы мәңгілік өмірге ие болған болуы мүмкін деп болжайды. Олар Мамоның көрінісіне тап болады, ол өзінің клондау техникасы оны он мың жыл бойы тірі ұстағанын және адам тарихындағы барлық маңызды оқиғаларға жауапты екенін айтады. Мамо сонымен қатар Люпиннің клоны екенін түсіндіреді. Содан кейін ол Фудзиконы қайтарып алу үшін жеке өзі пайда болады, ал күйзелген Лупин оны керемет жасауға шақырады. Мамо ядролық электр стансасын қирату арқылы жер сілкінісін туғызады. Ғибадатхананың ішінде Мамо Фудзикоға өзінің клондау техникасы ешқашан жетілдірілмегенін және нәтижесінде өзінің бастапқы түрінен бұзылғанын түсіндіреді. Ол Фудзикомен бірге Жерді қайта толықтыру керек деп шешеді және оны осы мақсатқа жету үшін ядролық зымырандарды іске қосу үшін батырманы басуға көндіреді. Лупин келіп, зымырандарды ұшыратудан бұрын жарылту үшін құрылғы жасағанын айтады. Мамо Фудзиконы ұшып шығу алаңына алып барады және лазерлермен Лупинге шабуыл жасайды. Лупин лазерлерді бұрып, Мамоны өртеп жіберу үшін Гоэмонның қылышының ұшын (Жиген оған бұрын берген) қолданады. Ғарыштан келген ғарыш кемесінен үлкен ми пайда болады, ол түпнұсқа Мамо екені анықталады. Лупин Мамоның денесіне ұқсайтын клондарын басқарғанын және ракетаның ғарышқа ұшырылуымен бірге осыны түсінеді. Лупин мен Фудзико ракетаның траекториясынан қашып құтылады, бірақ Лупин оған жарылғыш затты орнатады. Шыны жарылып, Мамоның миы күнге қарай қозғалады. Лупин Фудзиконы қираған үйінділерден табады, оны Зенигата тұтқынға алады. Фудзико Лупинге көмектесуді ұсынады, бірақ американдықтар Мамоның базасына зымыран шабуылын жасайды. Фудзиконы Джиген құтқарады, ал Лупин мен Зенигата білезіктері байланысқан күйде жаяу қашып кетеді. Гоэмон тау басында төртінші қабырғаны бұзып, қорытынды сөз айтады.

Шығару

The Mystery of Mamo алғаш рет Жапонияда 1978 жылдың 16 желтоқсанында Lupin III деген атпен шықты. Фильм қаржылық тұрғыдан сәтті болды, 950 миллион иен табыс етті және 1979 жылғы кино маусымындағы ең көп касса жинаған жапон фильмдерінің тоғызыншысы болды. Фильмнің алғашқы ағылшын тіліндегі дубляжынан алынған кадрлар, сондай-ақ Кальястро қамалынан үзінділер Stern Electronics (TMS лицензиясы бойынша) Dragon's Lair стиліндегі лазерлік дискілік Cliff Hanger видео ойынын жасау үшін пайдаланылды. 1980-жылдардың ортасында TMS фильмді Жапонияда Lupin III: Люпин мен Клон деп қайта атады, ал ағылшын тілді жанкүйерлер фильмді екі телесериалдан және Кальястро қамалынан ажырату үшін алғашқы Солтүстік Америкадағы шығарылымының аты – Мамоның құпиясы деп атауды бастады. Люпин III франшизасының 50 жылдығына арналған мерекелік шара ретінде The Mystery of Mamo 2017 жылдың 1 қыркүйегінде Жапонияда 4K ажыратымдылығымен жаңадан өңделген нұсқасы, 5.1 айналмалы дыбыс және 4D эффекттерін пайдалана отырып, шектеулі көрсетілімге шықты.

Ағылшын тіліндегі басылымдар

Фильмнің түпнұсқа ағылшын тіліндегі дубляжы 1979 жылы Frontier Enterprises компаниясы Toho дистрибьюторының тапсырысымен жасалды. Жапондық шығарылыммен бірдей Lupin III атауын бөлісіп, ол JAL рейстері үшін дайындалды және Toho International Лос-Анджелес филиалының кинотеатрларында да қолжетімді болды, бірақ ағылшын тілді елдерде жеке медиа-релиз болған жоқ. Бұл нұсқаның толық дауыстау құрамы әлі расталмаған, себебі белгілі бір нұсқаларында актерлер туралы тізімдер жоқ. Белгілі актерлер қатарында Люпин рөлінде Том Кларк, Джиген рөлінде Клифф Харрингтон, Фудзико рөлінде Патрисия Кобаяши, Гёмон рөлінде Frontier Enterprises иесі Уильям Росс және Зенигата рөлінде Грег Старр бар. Бір кезде Titra Studios-тың Speed Racer ағылшын нұсқасының актерлері осы дубляжда қатысқан деген болжам болды, бірақ олардың қатысуы кейіннен мүмкін емес деп есептелді. Бұл Streamline-ның үшінші және соңғы Люпин дубляжы болды, содан кейін The Castle of Cagliostro және Lupin the Third Part II-нің 145-ші және 155-ші эпизодтары жасалды. Бұл дубляж Streamline-нан шыққан алғашқы және жалғыз нұсқа болды, ол Лебланк отбасының авторлық құқығына байланысты Люпинге тек оның атымен жүгінді, ал бұрынғы дубляждарда оны көбінесе "Wolf" деп атаған. Streamline негізін қалаушы Карл Мачек режиссерлік етті, ал бейімделуді Ардуайт Чемберлен жазды, ол сценарийін Toho дубляжына негіздеді, бірақ түпнұсқа диалогқа бірнеше өзгерістер енгізді. Кейіннен дубляж 1998 жылы Image Entertainment арқылы Region 0 DVD форматында шығарылды. Зұлым кейіпкердің аты ағылшын тілінде "Mamaux" деп жазылуы тиіс болғанмен, Streamline релизі "Mamo" орфографиясын танымал етті. Бұл сол жылы Manga компаниясының Ұлыбританиядағы филиалы шығарған екі Люпин III дубляжының бірі болды, сондай-ақ телеарналық "Goodbye Lady Liberty" арнайы бағдарламасының VHS дубляжы таратылды. Үшінші дубляж режиссер-актер Джордж Рубичекпен жасалды, ол сценарийді Toho дубляжының негізінде жазды және William Dufris (Люпин), Eric Meyers (Джиген), Toni Barry (Фудзико), Garrick Hagon (Гёмон) және Sean Barret (Зенигата) телеарналық бағдарламаның актерлерін пайдаланды. Бұл дубляжда Tony Oliver (Люпин), Richard Epcar (Джиген), Michelle Ruff (Фудзико), Lex Lang (Гёмон) және Dan Lorge (Зенигата) актерлері жұмыс істеді, олар сол кезде Phuuz-бен бірге Lupin the Third Part II дубляжымен де айналысып жатқан. Pioneer компаниясының сериалға жасаған дубляжы сияқты, бұл да сынға ұшырады; дауыстау жақсы қабылданды, бірақ сценарий жапон диалогынан алшақтағандығы үшін сыншылар мен жанкүйерлерден аралас пікірлер алды. және 2012 жылы Hulu видео ағындық қызметінде пайда болды. Барлық төрт ағылшын тіліндегі дубляж 2013 жылы Discotek Media компаниясы шығарған жаңа DVD-де ұсынылды, ол кесілмеген жапондық нұсқаны пайдаланды. Discotek релизіне фильмнің түпнұсқа жапондық аудиосы, оқшауланған музыкалық трек, сондай-ақ бірнеше эсселер мен фильм туралы мәліметтер кірді. Toho дубляжы бұрынғы итальяндық DVD-дегі дубляждың өңделген нұсқасынан, сондай-ақ жанкүйерлер ұсынған дубляждың көшірмелерінен кеңінен қалпына келтірілді және қайта құрылды. Discotek 2022 жылы фильмді Blu-ray форматында қайта шығарды, Toho және Manga дубляждарының одан әрі қалпына келтірілуімен және басқа да мүмкіндіктермен, соның ішінде Discotek компаниясының Toho дубляжы үшін жасаған тізімдерімен бірге.

Қабылдау

Manga Mania сыншысы Питер Лайл фильмді "Джеймс Бонд, Дон Хуан және Чарли Чаплиннің оқиғалары сияқты ойнайтын күрделі хикая" деп сипаттады, оны "көптеген өткір юмор мен клоунадамен" толықтырды. Лайл сондай-ақ анимациялық эффектілер мен екінші рөлдердегі кейіпкерлерді жоғары бағалады. Қорытындылай келе, ол Мамоны "көңіл көтерудің пайдалы дозасы" деп санады. Mania.com сайтына жазған рецензиясында Крис Бевердидж фильмді ұнатуға алды, бірақ бірнеше жыл бұрынғы көру кезінде оны ұнатпаған еді. Ол мұны Лупин III франшизасының басқа туындылары арқылы кейіпкерлермен жақсы танысқанын айтады. Дегенмен, ол фильмнің соңғы үштен бір бөлігін ғылыми-фантастикалық элементтері үшін сынады, олар алғашқы екі бөлігінің әрекетке толы және кейіпкерлерге бағытталған элементтерінен нашар деп есептеді. Бұл сын Mania.com сайтындағы Джон Эринидің тағы бір рецензиясында да көтерілді, бірақ ол фильмді Мамо кейіпкерінің дамуына байланысты көруге келмейтіндей болды деп есептеді. DVD Verdict үшін жазған Роб Лайнбергер де соңғы үштен бір бөлігіне қатысты сынға келісті және көп рет қарағаннан кейін де оқиғаны түсінуге жақындамады. Ол сондай-ақ фильм бойындағы "үйлесімсіздік" және "үзіліссіз кескіндер мен құдайдан келген құтқарулар тізбегін" сынады. Фильмнің жақсы жақтарын атап өте келе, Лайнбергер Джиген, Гоэмон және Фудзико кейіпкерлерін Люпин мен Мамодан гөрі қызықтырақ деп тапты. Ол фильмде клондау, жеке тұлға, махаббат және құрмет сияқты қызықты идеялар талқыланғанын мойындады, бірақ олардың ұсынылу әдісіне сын танытты. Қорытындылай келе, ол Люпин жанкүйерлері бұл фильмде телесерияларға қарағанда амбициялырақ оқиғаны табатынын айтады, егер олар кейбір кемшіліктерді қабылдаса. Люпиннің жанкүйері емес адамдарға "Кальястро қамалы" фильмін көруді ұсынады. The Fandom Post сайтынан Дариус Вашингтон Mamo фильмінің Discotek нұсқасын қарады. Ол фильмнің сюжеттік құрылымын "хаотикалық" және "түсінуге біршама қиын" деп сипаттады, сонымен қатар Discotek шығарылымындағы "білім беруге арналған" бонус материалдары мен әртүрлі ағылшын тіліндегі дубляждарды жоғары бағалады. Қорытындылай келе, Вашингтон "фильмнің өзі жақсы" деп санады, бірақ оның ойын-сауық құндылығынан гөрі аниме тарихы туралы білуге көбірек қолайлы екенін айтты. Ол фильмнің мазмұнына "B" бағасын, ал бонус материалдарына "A+" бағасын берді. Люпин сарапшысы Рид Нельсон Anime News Network (ANN) үшін "Люпин III: Фильмдер, телеарнайы және OVA-ларға толық нұсқаулық" атты мақала жазып, Mamo фильмін франшизаның қарауға тұрарлық медиасының "Бәлкім" санатына қосты. Discotek Media-ның "әдемі" DVD шығарылымын жоғары бағалап, ол фильмді "көбінесе Люпин тарихын қалай жазу керектігінің үлгісі ретінде келтіреді – оның негізгі кейіпкерлері арасында дамып жатқан драма, шынайы қауіпті жаман адам және ересектерге арналған әңгіме айтуға ерекше назар аудару бар. Бірақ оның аяқталмаған кейіптік дизайны мен жалған аяқталулары қазіргі көрермендерге ұнамай қалуы мүмкін" деп атап өтті. Discotek Media шығарылымына қосылған эссесінде ANN-ге үлес қосқан Майк Тул "Мамоның құпиясы" фильмін барлық жағынан жоғары бағалап, оны "Люпин III-тің абсолютті мәні" деп сипаттады. Тул әсіресе Содзи Йошикаваның режиссерлік шеберлігін (режиссердің ерекше бейнелер мен жағдайларға деген құштарлығын Вернер Герцогтың туындыларымен салыстырып), сондай-ақ фильмнің мультфильмдік, бірақ егжей-тегжейлі анимациясын, дизайнын, кейіпкерлерді сомдауын және юморын жоғары бағалады. Ол фильмнің ағылшын тіліндегі барлық төрт дыбыс жолын, әсіресе Toho дубляжын мақтады және фильмнің сол кездегі нақты оқиғалармен байланысын атап өтті (соның ішінде Суық соғыс, Уотергейт жанжалы, Дэвид Рорвиктің "Өзінің бейнесі: Адамның клондалуы" романының жарық көргені және Луиза Браунның дүниеге келгені). Тул эссесін былай деп аяқтады: "[30 жылдан астам уақыт өткен соң, Мамоның құпиясы, әлемді аралап саяхаттау, ашық-айқындық, еңкейген комедия және ыстық джаз-фанк музыкасының керемет үйлесімімен, түпнұсқа Люпин, нағыз мәміле. Клондар болса да, ешқандай алмастырушыларды қабылдамаңыз! Бұл классикалық аниме фильмінің халықаралық трейлері былай деп жариялайды: Люпин III кез келген нәрсені істей алады!"