Кіріспе
Камбоджадағы би (робам) үш негізгі санатқа бөлінеді: патша сарайының классикалық биі, мәдени дәстүрлерді көрсететін халық биі және қоғамдық шараларда орындалатын әлеуметтік билер.
Dance in Cambodia ( robam) consists of three main categories: classical dance of the royal court, folk dance which portrays cultural traditions, and social dances performed in social gatherings.
Классикалық би
Камбоджаның ең танымал өнер түрі – кхмер классикалық биі, немесе Робам Преа Реач Троп, патша сарайларында пайда болған, өте стильденген би түрі. Бастапқыда патша сарайларының қызметшілері орындаған және сақтап келген кхмер классикалық биі 20 ғасырдың ортасында көпшілыққа таныстырылды және камбоджалық мәдениеттің символы ретінде кеңінен тойланды, көбінесе қоғамдық шараларда, мерекелерде және Камбоджаға келген туристер үшін орындалады. Орындауларда әсем костюм киген бишілер баяу және бейнелі қимылдарды пинпеат ансамблінің музыкалық сүйемелдеуімен орындайды. Классикалық репертуарға құрмет көрсету немесе дұға билері, сондай-ақ дәстүрлі әңгімелер мен Рамаяна сияқты эпикалық поэмалар кіреді. Ең көп орындалатын классикалық билердің екеуі – Робам Чуон Пор («Тілек биі») және Робам Теп Апсара («Апсара биі»). Кхмер классикалық биінің басқа атаулары – «Камбоджа сарай биі» және «Камбоджаның корольдік балеті», бірақ соңғы термин Камбоджаның Ұлттық би тобына да қатысты болуы мүмкін. Кхмер тілінде ол ресми түрде Робам Преа Реач Троп (របាំព្រះរាជទ្រព្យ, "патшалық байлықтың билері") немесе Лакхон Преа Реач Троп (ល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ, "патшалық байлықтың театры") деп аталады. Кейде оны Лакхон Луонг (ល្ខោនហ្លួង, "патшаның театры") деп те атайды. Камбоджаның Лон-Нол режимі кезінде би дәстүрі Лакхон Кбах Боран Кхмер (ល្ខោនក្បាច់បូរាណខ្មែរ, "көне стильдегі кхмер театры") деп аталды, бұл термин оны патшалық мұрасынан алшақтырды.
Халық биі
ХХ ғасырда Камбоджаның әртүрлі мәдени дәстүрлері мен этникалық топтарын көрсететін халық билері жасалды. Камбоджалық халық билері көбінесе классикалық билерге қарағанда қарқындырақ болады. Олардың қимылдары мен әрекеттері классикалық бидей стильделмеген. Халық бишілері бейнелейтін халықтың киімдерін киеді, мысалы, чам халқы, таулы аймақтардың этникалық азшылықтары, шаруалар мен крестьян. Кейбір халық билері махаббат немесе халық ертегілері туралы болады. Халық билеріне көбінесе махори оркестрі музыка сүйемелдейді.
Халық билерінің таңдамалы тізімі
Трот биі (Бұғы биі) – аңшы мен бұғы туралы әңгіме беретін танымал би. Ол алыптар, аждаһалар және тіпті құстарға дейін қауіпті жағдайларды таратуды бейнелейді. Бұл би зұлымдық пен жамандықтан сақтану үшін орындалады. Снеанг Тосоанг биі (Жабайы өгіздер биі) – жолбарыс, таусыя, бұғы және басқа да жануарлардың айналасында биленеді. Бұл би Пурсат провинциясының Пхнум Кравхан ауданында пайда болған және Pear халқының өмірін көрсетеді. Робам Ком Араек – екі-үш бамбук таяқтарымен, әр секунд сайын соғылып орындалатын би. Бидің Куй халқынан келгені айтылғанмен, оның туған жері Филиппин елі болуы мүмкін, патша Нородомның (1834-1904) билік кезінде ол Филиппинге сапар шеккен кезде пайда болған делінеді. Робам Неари Чеа Чуор – түрлі-түсті және әдемі костюмдер киген жас камбоджалық әйелдердің дәстүрлі биі. Бұл би кхмер халқына ұрпақтан ұрпаққа жеткен бай мәдениетін еске салады және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде кеңінен танымал. Робам Кнгаок Паилин (Паилин таусыя биі) – Паилиндегі Кула халқының және олардың екі таусыямен көңіл көтеруін бейнелейтін би. Чхаям – ләззат пен көңіл көтеру туралы танымал би, оның ішінде комедиялық рөлдер мен әдемі қыздар бар. Бұл би мерекелерде орындалады және таза кхмер биі болып табылады. Камбоджа кокос биі – еркек және әйел бишілердің қатысуымен кокостарды қолданатын би қойылымы. Ерлер сары жейде және қою қызыл түсті "Чанкибин" киеді. Әйелдер түймелі жейде және жасыл жібек "Чонг Кбен" киеді. Бұл би 1960 жылы Свай Риен провинциясының Ромеас Хек ауданында пайда болған. Камбоджа балық аулау биі – 1960 жылдары Пномпеньдегі Корольдік Көркемсурет университетінде құрастырылған, балық аулауды бейнелейтін би қойылымы. Онда еркек және әйел бишілер қатысады.
Robam Kngaok Pailin (Pailin peacock dance) a dance portraying the Kula people in Pailin and their amusement with a pair of peafowl. Chhayam a well known entertainment dance about pleasure, including several comedic roles and beautiful girls. The dance is performed at holidays and is a pure Khmer dance. Cambodian Coconut Dance a dance performance involving coconuts with male and female dancers. Men wear a yellow shirt and dark red "Changkibin". Women wear a button up shirt and a green silk "Chong Kben". The dance originated around 1960 from Romeas Haek District in Svay Rieng Province. Cambodian Fishing Dance a dance performance involving fishing that was composed in the 1960s at the Royal University of Fine Arts in Phnom Penh. It involves male dancers and female dancers.
Әлеуметтік би
Камбоджада қоғамдық жиындарда көбінесе биленетін әлеуметтік билерге ромвонг, ром кбах, сараван, чок крапеус және лам лев жатады. Әлемнің басқа да аймақтарынан келген әлеуметтік билер де Камбоджаның әлеуметтік мәдениетіне әсер еткен, олардың ішінде ча-ча, болеро және Мэдисон бар. Мұндай билер көбінесе камбоджалық тойларда орындалады.