Кіріспе

Қазіргі Делидегі ежелгі қала, Үндістан.

Индрапраста (сөздік мағынасы "Индра жазығы" немесе "Индра қаласы") ежелгі үнді әдебиетінде Куру патшалығының қаласы ретінде еске алынады. Ол Махабхаратта айтылған Пандавалар басқарған патшалықтың астанасы болған. Пали тіліндегі Индапатта атауымен буддалық мәтіндерде Куру махаджанападасының астанасы ретінде де кездеседі. Қазіргі тарихи зерттеулер оның орналасқан жерін қазіргі Нью-Дели аймағында, әсіресе Ескі бекіністе (Пурана Кила) көрсетеді. Қала кейде Хандавапраста немесе Хандава орманы деп те аталады, бұл Ямуна өзенінің жағасында орналасқан орманының аты, ол (Махабхарат бойынша) Кришна мен Арджуна қала салу үшін тазалаған.

Тарих

Индрапрашта Махабхаратада, шамамен б.з.д. 400 және б.з. 400 жылдар аралығында құрастырылған санскрит тіліндегі үнді мәтінінде кездеседі. Ол бейбітшілік үшін және қатаң соғыстың алдын алу мақсатымен талап етілген бес орынның бірі болды. Кришна Хастинапура пандаларға Индрапрашта, Сварнапраста (Сонипат), Пандупраста (Панипат), Вяграпраста (Багпат) және Тилапраста (Тилпат) сияқты бес ауылды ғана берсе, олар қанағаттанатынын және басқа талаптар қоймайтынын ұсынды. Дюрьодхана мұны қатысты түрде қабылдамады, тіпті ине ұшындай да жерді бермейтінін мәлімдеді. Осылайша, Махабхарата эпосымен ең танымал болған ұлы соғысқа дайындық жасалды. Махабхаратада Индрапрашта пандалардың мекені ретінде көрсетілген, онда кауравалармен болған соғыстары суреттелген. Маурий кезеңінде Индрапрашта будда әдебиетінде Индапатта деп аталды. Индрапраштаның нақты орналасқан жері белгісіз, бірақ қазіргі Нью-Делидегі Пурана Кила жиі айтылады және 14 ғасырға дейінгі мәтіндерде де осылай көрсетілген. Индерпат атауы 20 ғасырдың басына дейін Пурана Кила аймағына қолданылып келді. Ежелгі Үндістан жерлерінің атауларын зерттеуші Майкл Витцель бұл атаулардың санскрит эпостарынан сақталған көптеген мысалдарының бірі екенін, мысалы, Каушамби/Косам сияқты жерлердің де қазіргі уақытта қолданылып келе жатқанын айтады.

Орналасқан жері

Пурана-Кила, әрине, ежелгі қоныс, бірақ 1950 жылдан бері онда жүргізілген археологиялық зерттеулер көрсеткендей, Дели тарихи тұрғыдан ежелгі қала орналасқан деп есептелетін аймақтың орталығы болды. 1913 жылға дейін қамалдың ішінде Индрапат деген ауыл болған. 2014 жылға қарай Үндістанның археологиялық зерттеу қызметі Пурана-Килада қазба жұмыстарын жалғастыруда.

Тарихи маңызы

Индрапраста Махабхаратадан ғана емес, сонымен қатар пали тіліндегі буддалық мәтіндерде "Индапатта" немесе "Индапаттана" деп аталады. Бұл мәтіндерде ол Ямуна өзенінің жағасында орналасқан Куру патшалығының астанасы ретінде сипатталған. Буддалық әдебиетте Хатинипура (Хастинапура) және Куру патшалығының бірнеше кішігірім қалалары мен ауылдары да еске алынады. Упиндр Сингх (2004) Индабара мен Индрапрастханың теңдестірілуін "мүмкін" деп бағалайды. Индрапрашта 1327 жылы Нью-Делидің Райсина ауданында табылған санскрит жазуында Дели аймағының пратиганасы (ауданы) ретінде де көрсетілген. Эпиграфист Д. С. Сиркар Маури дәуірінде Индрапрастаның маңызды қала болғанына сенімді, бұл Шриниваспуриде Дели аймағында табылған тас мүсінін талдау негізінде жасалған, онда Маури императоры Ашоканың билігі туралы жазылған. Сингх бұл интерпретацияға күмәнданады, себебі жазуда Индрапрашта туралы тікелей айтылмаған және "тасқа жазылған бұйрықтың жанында маңызды орын болғаны сөзсіз, бірақ ол қай жер екені және қалай аталғаны белгісіз". Сол сияқты, Ашокамен байланысты темір бағана сияқты қалдықтардың да анықтығы жоқ: олардың құрамы ерекше, ал жазулары түсініксіз.