Кіріспе

Каравэггизм (Utrechtse caravaggisten) – Голландияның Утрехт қаласынан шыққан немесе онда оқыған суретшілер тобының туындыларына қатысты. Олар XVII ғасырдың басында Римде болып, сол кезде Караваджоның өнеріне күшті әсер еткен. Голландия Республикасына оралғаннан кейін, олар «караваггист» деп аталатын стильде жұмыс істеді, бұл өз кезегінде жергілікті суретшілердің ескі буынына және Фландриядағы суретшілерге де ықпал етті. Бұл қозғалыстың негізгі өкілдері – Хендрик тер Брюгген, Геррит ван Хонторст және Дирк ван Бабурен, олар 1620 жылдары Утрехт суретшілігіне караваггизмді енгізді. 1630 жылдан кейін суретшілер басқа бағыттарға бет бұрып, қозғалыс әлсіреп қалды. Утрехт караваггистері көбінесе тарихи және жанрлық сахналарды реалистік стильде бейнеледі.

Тарих

Дирк ван Бабурен, Геррит ван Хонторст, Хендрик тер Брюгген және Ян ван Билерт сияқты суретшілер 1610 жылдары Римде болды, сол кезде Караваджоның кейінгі стильіндегі тенброзо өте әсерлі болды. Адам Эльшеймер де сол уақытта Римде болды және оларға да ықпал еткен болуы мүмкін. Утрехтке оралғаннан кейін олар мифологиялық және діни тарих сюжеттерін, сондай-ақ карта ойнаушылар мен цыгандар сияқты жанрлық көріністерді суреттеді, оларды Караваджо өзінің кейінгі карьерасында тастап кеткен. Утрехт – Біріккен провинциялардың ең католик қаласы болды. 17 ғасырдың ортасында оның халқының шамамен 40% католик болды, ал элиталық топтарда бұл көрсеткіш тіпті жоғары болды, олардың арасында көптеген ауылдық ақсүйектер мен қалалық үйлері бар жемісті адамдар бар еді. Бұл бұрын Голландиядағы Солтүстік маньеризмнің Харлемнен кейінгі негізгі орталығы болған. Бұл қозғалыстың жетекші тұлғасы болған және ван Хонторст пен басқа суретшілерге сабақ берген Абрахам Блумарт өзінің шәкірттерінің ықпалына ашық болды. Ол 1651 жылы қайтыс болғанға дейін бірнеше рет стилін өзгертті. Суретші Маттиас Стом көбінесе Утрехт караваджизмімен байланыстырылады. Оның Утрехтте уақыт өткізгеніне немесе қозғалыстың кез келген мүшесінен оқығанына ешқандай дәлел жоқ. Оның фламандтық емес, голландтық болғаны да белгісіз. Оның стилі ван Хонторст стиліне жақын деп есептеледі. Утрехт караваджизмінің қысқа ғана гүлденуі 1630 жылға қарай аяқталды. Сол кезде ірі суретшілер Бабурен мен тер Брюгген сияқты қайтыс болды немесе стильдерін өзгертті, мысалы, Хонторсттың портреттерге және Питер Пауль Рубенс пен оның ізбасарларымен байланысты фламандтық тенденциялармен үйлесімді тарихи көріністерге ауысуы. Олар Рембрандттың кьяроскуродан пайдалануы және Геррит Дудың «нишалық суреттері» (Хонторст дамытқан жанр) арқылы өздерінің мұрасын қалдырды. Италия мен Ворденде белсенді жұмыс істейтін басқа караваджистермен бірге олар Жорж де Ла Тур сияқты Караваджодан шабыттанған тәсілмен жұмыс істеген кейінгі суретшілерге жол ашты. Олар сондай-ақ Теодор Ромбоутс, Жерар Сегерс, Ян Коссиерс, Адам де Костер және Ян Янсенс сияқты фламандтық караваджистерге де әсер еткен болуы мүмкін, олардың көпшілігі Италияда уақыт өткізген, онда олар Утрехт караваджистеріне әсер еткен сол суретшілердің тікелей ықпалына түсті.

Жұмыс

Утрехттік каравагистер негізінен тарихи картиналар мен жанрлық сахналарды суреттеді. Олар бұрын Голландия Республикасында басым болған Солтүстік манершілігінен айнылып, Караваггиодан алынған күшейтілген реализмді қалайтын. Олардың туындылары – күшті композициядағы тұлғалардың тікелей және өмірге жақын бейнеленуімен ерекшеленеді. Олар аз ғана фигуралармен толтырылған, драмалық әсерін күшейтетін жарық-көлеңке (кьяроскуро) эффекттерін қолдануды ұнатты. Олардың библиялық композицияларындағы қасиеттілер қарапайым адамдар ретінде бейнеленген.