Қытайдағы миссионер: Александр Вайли өмірі мен еңбектері
Alexander Wylie (missionary)
Александр Вайли – Қытайдағы британдық миссионер, қазақ тілінде: аудармашы, ғалым. Қытай тілін үйреніп, Лондондық миссионерлік қоғамның Шанхай баспаханасын басқарды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдағы миссионер Александр Уайли (традициялық қытайша: 偉烈亞力, оңайлатылған қытайша: 伟烈亚力) (6 сәуір 1815 – 10 ақпан 1887) – Қытайдағы британдық протестант христиан миссионері. Ол Қытайдың соңғы Цин династиясы кезеңіндегі аударма және ғылыми еңбектерімен белгілі.
Missionary in China
Alexander Wylie (Traditional Chinese: 偉烈亞力, Simplified Chinese: 伟烈亚力) (6 April 181510 February 1887), was a British Protestant Christian missionary to China. He is known for his translation work and scholarship during the late Qing Dynasty.
Ерте өмір
Уайли Лондонда дүниеге келді және Драмлити, Кинкардиншир мен Челсиде оқыды. Жылдамашылықта жұмыс істегенде, Уайли латын тілінде жазылған қытай грамматикасы кітабын (Жозеф Анри Мари де Премардің "Notitia linguae sinicae" еңбегін) танысты.
Wylie was born in London, and went to school at Drumlithie, Kincardineshire, and at Chelsea. While apprenticed to a cabinet maker, Wylie picked up a Chinese grammar book written in Latin (the Notitia linguae sinicae by Joseph Henri Marie de Prémare).
Қытай
Латын тілін меңгергеннен кейін, ол қытай тілінде осыншалықты жақсы жетістіктерге жетіп, 1846 жылы Джеймс Ледж оны Лондон миссионерлік қоғамының Шанхайдағы баспасын басқаруға тартты. Осы қызметте ол қытай діні мен мәдениетін, әсіресе математиканы кеңінен білді, бұл оған «Қытай ғылымы туралы» мақаласында Сэр Джордж Хорнердің (1819) барлық дәрежедегі теңдеулерді шешу әдісі 14 ғасырдағы қытай математиктеріне белгілі болғанын көрсетуге мүмкіндік берді. Ол ішкі аймаққа бірнеше саяхат жасады, ең бастысы 1858 жылы лорд Элгинмен британдық әскери-теңіз канонерлік қайығымен Янцзы өзенімен Нанкинге дейін барды, онда ол Тайпин шенеуніктерімен кездесу үшін үш адамнан тұратын делегацияның бір мүшесі ретінде қызмет етті, ал 1868 жылы Гриффит Джонмен Січуань провинциясының астанасына және Хан өзенінің бастауына барды. Ол 1855 жылы Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамының арнайы қоры ұсынған бір миллион қытай тіліндегі Жаңа өсиетті таратуды аяқтады. 1863 жылдан бастап ол Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамының өкілі болды. Оның орнын Самуэль Дайердің ұлы, Сэмюэль Дайер, Джуниор, және Хадсон Тейлордың жеңістігі басқарды. Қытай тілінде Ли Шанланмен бірлесіп арифметика, есептеу (Ломис), алгебра (Де Морган), механика, астрономия (Гершель) және «Теңіз бу машинасы» (Т.Дж.Майн және Т. Браун) кітаптарын, сондай-ақ Матай және Марқ евангелияларын аударды. Ағылшын тілінде оның ең маңызды еңбектері 1853 жылы жарық көрген «Қытай ғылымы туралы» (Шанхай); Александр Уайлидің «Қытай зерттеулері» (Шанхай, 1897) деген атпен жарияланған мақалалар жинағы; «Протестант миссионерлерінің естеліктері» (1867); «Қытай әдебиеті туралы жазбалар» (Шанхай, 1867) болды. Ол сондай-ақ Сианьдағы Несториан тақташасы туралы мақала жариялады.
After having mastered Latin, he went on to make such good progress in Chinese that, in 1846, James Legge engaged him to superintend the London Missionary Society's press in Shanghai. In this position, he acquired a wide knowledge of Chinese religion and civilisation, and especially of mathematics, enabling him to demonstrate in his paper Jottings on the Science of the Chinese that Sir George Horner's method (1819) of solving equations of all orders had been known to the Chinese mathematicians of the 14th century. He made several journeys into the interior, notably in 1858 with Lord Elgin on a British Navy gunboat up the Yangtze and to Nanjing, where he served as one member of a delegation of three to meet with officials of the Taiping, and in 1868 with Griffith John to the capital of Sichuan and the source of the Han. He completed the distribution of one million Chinese New Testaments provided by the British and Foreign Bible Society's special fund of 1855. From 1863 he was an agent of the British and Foreign Bible Society. He was succeeded by Samuel Dyer, Junior, the son of Samuel Dyer and brother in law of Hudson Taylor. In Chinese, he translated books on arithmetic, calculus (Loomis), algebra (De Morgan's), mechanics, astronomy (Herschel's), in collaboration with Li Shanlan, and The Marine Steam Engine (TJ Main and T Brown), as well as translations of the Gospel According to Matthew and the Gospel According to Mark. In English his chief works were Jottings on the Science of the Chinese, published in 1853, Shanghai; a collection of articles published under the title Chinese Researches by Alexander Wylie (Shanghai, 1897); Memorials of Protestant Missionaries (1867); Notes on Chinese Literature (Shanghai, 1867). He also published an article on the Nestorian Tablet in Xi'an.
Зейнеткерлік
Оның денсаулығы мен көру қабілеті нашарлап, 1877 жылы Лондонға қайтып келді. 1881 және 1882 жылдары ол Бодлей кітапханасына шамамен 500 қытай кітабынан тұратын жинағын сатты; жинақты 1985 жылы Дэвид Хеллиуэлл каталогтады. Көзі көрмей, төсекке тірелген күйде, ол 1887 жылдың 6 ақпанында Хэмпстедтегі 18 Крайстчерч-роуд мекенжайындағы үйінде қайтыс болды және Хайгейт зиратының батыс бөлігінде (учаске No: 15429) жерленді.
His health and eyesight were failing and he returned to London in 1877. In 1881 and 1882 he sold his collection of some 500 Chinese titles to the Bodleian Library; the collection was catalogued by David Helliwell in 1985. Blind and bed ridden, he died at his home, 18 Christchurch Road, Hampstead on 6 February 1887 and was buried on the western side of Highgate Cemetery (plot no:15429).