Кіріспе

Роза майы (роза оттосы, роза аттары, роза аттары немесе роза эссенциясы) – роза гүлдерінің әр түрлі сорттарының жапырақтарынан алынатын эфир майы. Роза оттосы бумен айну арқылы, ал роза абсолюттері еріткішпен экстракциялау арқылы өндіріледі, абсолюттер парфюмерияда жиі қолданылады. Бұл өндіріс әдісі Ұлы Иранда пайда болған. Қымбат бағасына және органикалық синтездің дамуына қарамастан, роза майы парфюмерияда ең көп қолданылатын эфир майы болып табылады.

Rosa damascena құрамы

Гүл майының және бас кеңістігінің құрамы әртүрлі болады, бірақ 2003–2020 жылдарғы Роза халықаралық стандартының сараптамасы ISO 9842:2003 стандартында нақты көрсетілген диапазондағы үш компонентті басты компоненттер ретінде тізімдейді.

Rosa centifolia құрамы

Роза сантифолия гүлінің жапырақтарының нәзік болуына байланысты, оның гүл майы жоқ. Rosa centifolia абсолюты 50%-дан астам фенилэтил спиртінен құралған, ал қалған құрамы Rosa damascena-ға ұқсас.

Дестилляция

Екі сатылы дистилляция процесінің бірінші бөлігінде үлкен дистилляторлар – дәстүрлі түрде мыстан жасалған – гүлдер мен суға толы болады. Дистиллятор 60–105 минут бойы қыздырылады. Буланған су мен гүл майы конденсациялық аппаратқа өтіп, содан кейін колбаға жиналады. Бұл дистилляция өте концентрленген майды, тікелей майды береді, ол бүкіл процестің соңғы өнімінің шамамен 20% құрайды. Маймен бірге конденсацияланатын су төгіліп, гүл майының суға ерігіш фракцияларын, мысалы, фенилэтил спирті алу үшін қайта дистилляцияланады (кохобация), бұл фракциялар хош иістің маңызды компоненттері болып табылады және майдың басым бөлігін, 80% құрайды. Екі май біріктіріліп, түпкі гүл аттарын құрайды. Гүл аттары бөлме температурасында оңай қозғалады және әдетте мөлдір, ақшыл сары түсті болады. Бөлме температурасында ақ кристалдар пайда болады, олар майды жеңіл қыздырғанда жоғалады. Кейбір компоненттерінің кристалдануына байланысты төмен температурада май тұтқырланады. Бұл эссенцияның иісі өте күшті, бірақ сұйылтылғанда және парфюмерияда қолданғанда жағымды. Гүл аттары бұрын Үндістанда, Парсыда, Сирияда және Осман империясында жасалған. Болгариядағы Казанлык қаласының жанындағы Гүлдер алқабы әлемдегі гүл аттарының ірі өндірушілерінің бірі болып табылады. Үндістанда Каннауж гүл аттарын өндірудің маңызды қаласы болып саналады, Каннауж "Шығыстың Грассы" немесе "Ориенттің Грассы" деп аталды. Грасс (Францияда) – гүлді хош иістерді өндірудің маңызды қаласы. Дистилляцияға қажетті жылудың салдарынан гүлден алынған кейбір қосылыстар бұзылады немесе химиялық тұрғыдан ыдырайды. Сондықтан гүл аттарының иісі "жаңа" гүл иісінен өзгеше болады. Дистилляттың гидрозоль бөлігі гүл суы деп аталады. Бұл арзан қосалқы өнім тағамға хоштандыру үшін, сондай-ақ тері күтімінде кеңінен қолданылады.

Еріткішпен экстракциялау

Еріткішпен экстракциялау әдісінде гүлдер гексан сияқты еріткішпен толтырылған ыдыста араластырылады, бұл хош иісті қоспаларды, сондай-ақ балауыз және пигменттер сияқты басқа да ерітілетін заттарды шығарады. Экстракт вакуумдық өңдеуден өтеді, бұл еріткішті қайта пайдалану үшін алып тастауға мүмкіндік береді. Қалған балауыз тәрізді масса бетон деп аталады. Содан кейін бетон спиртпен араластырылады, ол хош иісті компоненттерді ерітеді, ал балауыз және басқа заттар қалдырылады. Спирт төмен қысымда буланып, абсолют қалдырылады. Абсолют еріткішпен экстракциядан қалған қоспаларды жою үшін қосымша өңделуі мүмкін. Роза абсолюты кристаллсыз, терең қызғылт қоңыр түсті болады. Осы процестегі төмен температураның арқасында абсолют, оттоға қарағанда жаңа гүлдің иісіне жақын болуы мүмкін.

Көмірқышқыл газын алу

Үшінші әдіс – суперкритикалық көмірқышқыл газымен экстракция, бұл басқа екі әдістің ең жақсы жақтарын біріктіреді. Көмірқышқыл газын кеміндегі қысымға және кем дегенде 31,1 °C (88 °F) температураға (критикалық нүкте) жеткізгенде, ол газдың өту қабілетімен және сұйықтықтың еріту қабілетімен суперкритикалық сұйықтыққа айналады. (Қалыпты қысымда CO2 қатты күйден тікелей газға сублимация деп аталатын процесте өзгереді.) Суперкритикалық сұйық CO2 өсімдік материалынан хош иіс заттарды шығарады. Еріткішпен экстракция сияқты, CO2 экстракциясы төмен температурада жүзеге асырылады, түпнұсқаға жақынрақ хош иістің эссенциясын алуға мүмкіндік беретін кең ауқымдағы қосылыстарды шығарады және хош иіс заттарды қыздыру арқылы өзгертпейді. CO2 қалыпты атмосфералық қысымда газ болғандықтан, ол түпкі өнімде өз іздерін қалдырмайды. CO2 экстракциясы үшін қажетті жабдықтар қымбат, бұл процестен алынған эфир майларының бағасына әсер етеді.

Неке адалдығын бұзу

Гүл жапырақтарының көп мөлшерінен ғана шамалы эфир майын алуға болады. Экстракция әдісіне және өсімдік түріне байланысты, әдеттегі мөлшері шамамен 1:3000-ға жуық. Құнын төмендету үшін көптеген сатушылар гүл майын цитронеллол, гераниол, герань немесе пальмароза (Cymbopogon martinii) эфир майларымен араластырады, олардың екеуі де гүл майының негізгі құрамы болып табылатын гераниолға бай. Осы "гүл майларының" кейбіреулерінде герань немесе пальмароза 90%-ға дейін, ал гүл майы 10%-ға дейін болуы мүмкін. Бұл гүлдің иісін күшейту деп аталады. Бұл химиотиптің айырмашылығын өтеу үшін жасалуы мүмкін, мысалы, болгарлық дистилляцияланған гүл майында фенилэтанол табиғи түрде аз, ал украин немесе орыс гүл майында фенилэтанол табиғи түрде көп болады. Таза гүл майын тікелей теріге жағуға болмайды, себебі ол терінің қызаруы және дақтар сияқты аллергиялық реакцияларды тудыруы мүмкін.