Кіріспе

Батыс Сассекс округындағы сарай, Англия.

Тарих

Бастапқы құрылымы мотта және бейли қамалы болды. Роджер де Монтгомери Арунделдің бірінші графы деп жарияланды, себебі король оған жүздеген иеліктердің әлдеқайда үлкен топтамасының бөлігі ретінде мүлікті берді. Вильгельм Англияда болған кезде, Роджер Нормандияда қалып, сол жердегі бейбітшілікті сақтап тұрды. Ол адалдығы үшін Уэльс маркаларында және бүкіл елде, сондай-ақ Суссекстің бестен бір бөлігімен (Арундел рапы) кең жерлермен марапатталды. Ол шамамен 1067 жылы Арундел қамалының құрылысын бастады. 1101 және 1102 жылдар аралығында қамалдың иесі Роберт Беллеме бас көтергеннен кейін Генрих I-нің әскерлерімен қоршауға алынды. Содан кейін қамал Лувеннің Аделизасына (бұрын Генрих I-ге үйленген) және оның күйеуі Уильям д’Обиньиге өтті. 1139 жылы императрица Матильда қамалда болды. ФицАлан әулетінің еркек желісі Генри ФицАлан, Арунделдің 12-ші графының қайтысымен тоқтады, оның қызы және мұрагері Мэри ФицАлан 1555 жылы Норфолктің 4-ші герцогы Томас Ховардқа үйленді, оның ұрпақтарына қамал мен графтық өтті. 1643 жылы Англияның бірінші азамат соғысы кезінде қамал қоршауға алынды. Ішіндегі 800 роялист 18 күннен кейін бас берді. Кейін 1653 жылы Парламент қамалдың қиратылуын бұйырды, алайда «ауа райы көбірек зақым келтірді». Шамамен келесі ғасырларда қамал Говард отбасының қолында болды, бірақ ол олардың сүйікті резиденциясы емес еді, және Норфолк герцогтары өздерінің уақыты мен күшін Лондондағы Норфолк үйі сияқты басқа герцогтық мүліктерді жақсартуға жұмсады. Чарльз Говард, Норфолктің 11-ші герцогы, 1787 жылдан бастап қамалдың қалпына келтіру жұмыстарымен және жақсартуларымен танымал болды. 1846 жылы королева Виктория және оның күйеуі, Альберт ханзадасы, үш күнге Арундел қамалына сапар жасады. Генри Говард, Норфолктің 13-ші герцогы, оның сапарына орай қамалдың ішкі бөлігін қайта жаңғыртты. Жиһазды жобалауға жауапты архитектура фирмасы Морант деп аталды. Бұл жұмысқа солтүстік-шығыс қанатының екінші қабатында салынған алты бөлмелік топ кірді. 16-шы герцог қамалдың Ұлттық қорға берілуін жоспарлаған, бірақ 1975 жылы қайтыс болғаннан кейін 17-ші герцог бұл жоспарды тоқтатты. Ол қамалдың болашағына кепілдік беру үшін тәуелсіз қайырымдылық қор құрды және қалпына келтіру жұмыстарын қадағалады. 2020 жылдың басына дейін бас бағбан Мартин Дункан мен оның командасының күш-жігері арқасында кең бақтарда айтарлықтай жақсартулар жасалды. Бақшы және ландшафт дизайнері Дункан 2009 жылдан бері қамалда жұмыс істейді; 2018 жылы ол Кью Гильдиясының медалін алды. Country Life журналының 2020 жылғы сәуірдегі санында бағбандар мен еріктілер «өздерінің батыл және жаңашыл отырғызуларымен керемет жұмыс жасады» деп жазылған. Олардың соңғы еңбектері көлдердің айналасында жабайы су бағының құрылуына әкелді.

Коллекционердің граф бақшасы

Изабель мен Джулиан Баннерман жобалаған Коллекционердің граф бағы 2008 жылы Уэльс ханзадасы Чарльз "Коллекционер" атанған 14-ші Арундель графы Томас Ховардқа құрмет көрсету мақсатымен ашылды. Бақтың орталық бөлігі – Оберон сарайы, ол өте әдемі павильон болып табылады және ішінде қабықтан жасалған үңгір мен су шашырағанда алтын тәжін ұстап тұратын фонтан орналасқан.

Крикет

1895 жылдан бері қамал аумағындағы крикет алаңында жергілікті жастар командаларынан халықаралық құрамаларға дейінгі деңгейдегі ойындар өтіп келеді.

Фильм түсіру орны

Арундель қамалы бірнеше теледидар мен кинотуындыларының түсірілім алаңы ретінде пайдаланылған. BBC 1988 жылы «Doctor Who» сериалының «Silver Nemesis» атты эпизоды үшін қамал мен оның аумағында кең көлемде түсірілімдер жүргізді, онда ол Виндзор қамалын алмастырды. «Король Георгийдің ақымақтығы» (The Madness of King George) 1994 жылғы фильмінде де Виндзор қамалын бейнелеу үшін қолданылды. Арундель қамалы 2009 жылғы «Жас Виктория» және 2017 жылғы «Wonder Woman» фильмдерінің де түсірілім орны болды.

Әдебиетте

Томас Малоридің "Морте Д'Артур" эпосында Арундель қамалы – Алисандер ле Орфелиннің анасы Англидтің қамалы.