Анна Мария Радзивилл: Польша тарихы мен білімінің қайраткері

Кіріспе

Польшалық саясаткер (1939–2009)
Литвалық ақсүйек әйел

Анна Мария Радзивилл (20 сәуір 1939 – 23 қаңтар 2009) – поляк тарихшысы, педагог және саясаткер. Ол Польша Сенатының бұрынғы мүшесі және Білім министрі болды, сонымен қатар Польшадағы коммунистік кезеңде білім беру реформасы мен құпия білім беру қозғалысында белсенді түрде қатысты.

Өмірбаян

Радзивилл – Қызыл ханзада Кшиштоф Миколай Радзивилл мен оның әйелі Зофияның қызы, Сичов Дужиде туған. 1961 жылы Варшава университетінің тарих факультетін бітіріп, 1966 жылы гуманитарлық ғылымдар докторы ғылымын қорғады. Бітірген соң бірден мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді. 1967 жылы оқуын аяқтап, «Санцияның білім беру идеологиясы және оның 1926-1939 жылдардағы білім беру саясатындағы көрінісі» тақырыбындағы зерттемесі үшін гуманитарлық ғылымдар докторы атағын алды. Оның еңбегі келесі жылы Польша ғылыми баспасы PWN-де жариялануға жоспарланған, бірақ 1968 жылы коммунистік биліктің интеллигенцияға қарсы науқанынан кейін цензураға ілігіп, жарияланудан тыйым салынды. Ол Варшавадағы әртүрлі мектептерде тарих және поляк тілі пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол көптеген зерттеулер жариялады, көбінесе Польшадағы 1945 жылдан кейінгі білім беру тарихына қатысты. Олардың көпшілігіне тыйым салынды және ресми жүйеден тыс, жасырын түрде жарияланды. 1970-ші жылдары ол Więź, Znak және Res Publica сияқты түрлі жасырын оппозициялық газеттермен ынтымақтастыққа кірісті. «Солидарлық» қозғалысы заңдастырылғаннан кейін Анна Радзивилл оның кеңесшілерінің бірі болды. Осылайша ол коммунистік билік пен демократиялық оппозиция арасындағы әртүрлі конференцияларға қатысты. Осы кеңестердің тікелей нәтижесі Польша мектептеріндегі тарих білімін реформалау болды. Ол үшін 1981 жылы «Ерен еңбегі үшін» алтын кресімен марапатталды. Алайда, реформа соғыс жағдайы енгізілуімен тоқтатылды. Жасырын жұмыста ол Польшаның ХХ ғасыр тарихы бойынша бірнеше оқулықтарды дайындады. Олардың кейбіреулері жасырын баспаханаларда басылып, «Ұшқыш университет» деп аталатын университетте пайдаланылды. 1989 жылғы демократиялық реформалардан кейін және коммунистік биліктің құлатылуынан соң Анна Радзивилл 1989 жылдың 6 маусымында Польша Сенатына сайланды. Сондай-ақ, ол Тадеуш Мазовецкий үкіметінде білім беру министрлігінің мемлекеттік хатшысының орынбасары қызметін атқарды. 1992 жылы ол қызметінен кетіп, университетке қайта оралды. Войцех Рошковскимен бірлесіп, бастауыш мектептер мен лицейлерге арналған тарих оқулықтары жиынтығын дайындады (1994 жылдан кейін жарық көрді), ол 1789 және 1990 жылдар аралығындағы Польшадағы ең көп қолданылатын тарих оқулықтарына айналды. 1998 жылы оның еңбегі үшін Polonia Restituta орденімен марапатталды. 1999 жылы «Тәуелсіздік және Солидарлық» сайлауалды коалициясы үкіметі кезінде Анна Радзивилл білім министрінің кеңесшісі ретінде саясатқа оралды. Сонымен қатар ол Стефан Батори қорының хатшысының орынбасары болды. Оның ең маңызды міндеттерінің бірі Польшадағы білім беру реформасын дайындау болды. 2001 жылы ол зейнеткерлікке шықты, бірақ Мирослав Савицкий ұсынғаннан кейін білім вице-министрі болып, қоғамдық өмірге оралды.

Radziwiłł was the daughter of Red Prince Krzysztof Mikołaj Radziwiłł and his wife, Zofia, born in Sichów Duży. In 1961, she graduated from the faculty of history of the Warsaw University, where she later earned her doctorate in humanities in 1966. Immediately after graduation, she started to work as a school teacher. In 1967, she completed her studies and obtained the title of doctor of humanistic sciences for her study on Educational ideology of the Sanacja and its reflection in education policies of 1926 1939. Her work was to be published the following year by the Polish Scientific Publishers PWN, but in 1968, after the anti intelligentsia campaign of the communist authorities, it was banned by the censorship. She continued to work as a teacher of history and Polish language in various Warsaw based schools. At the same time, she published a number of studies, mostly on history of education in Poland after 1945. Most of them were banned and were published underground, outside of the official system. In the 1970s, she also started cooperation with various undergrounds opposition newspapers, including Więź, Znak, and Res Publica. After the legalization of the Solidarity movement, Anna Radziwiłł became one of its advisers. As such, she took part in various conferences between the communist authorities and the democratic opposition. The exact effect of these consultations was a reform of history education in Polish schools. For that she was awarded with the Golden Cross of Merit in 1981. However, the reform was finally halted by the introduction of martial law. In the underground, she started her work on various handbooks to Polish 20th century history. Some of them were published by the underground printing presses and were used by, among others, the so called Flying University. After the democratic reforms of 1989 and the ousting of the communist authorities, Anna Radziwiłł was elected on 6 June 1989 to the Senate of Poland. She also assumed the post of a sub secretary of state in the ministry of education in Tadeusz Mazowiecki's government. In 1992, she resigned her post and returned to university studies. Together with Wojciech Roszkowski, she prepared a set of history handbooks for primary schools and lycea (published after 1994), which became the most widely used history handbooks for the period between 1789 and 1990 in Poland. In 1998, for her merits she was awarded with Commanders' Cross of the Polonia Restituta medal. In 1999, during the government of the Freedom Union Solidarity Electoral Action coalition, Anna Radziwiłł returned to politics as an adviser to the minister of education. At the same time she became the deputy secretary of the Stefan Batory Foundation. Among her most notable duties was preparation of the reform of education in Poland. In 2001, she retired, but returned to public life as Deputy Minister of Education after being nominated by Mirosław Sawicki and confirmed.

Өлім

2009 жылғы 23 қаңтарда Варшавада 69 жасында, себебі белгілі емес, қайтыс болды.