Кіріспе

Бельгиялық карикатурист Герже жасаған «Тинтин мен Альф-Арт» комикс альбомы – бельгиялық карикатурист Гержедің «Тинтиннің оқиғалары» комикс сериясының аяқталмаған жиырма төртінші және соңғы томы. Герже қайтыс болғаннан кейін қолжазба толық аяқталмай, 1986 жылы оның өлімінен кейін жарияланды. Оқиға Брюссельдің қазіргі заманғы өнер саласы айналасында өрбиді, онда жас тілші Тинтин жергілікті өнер сатушының өлтірілгенін біледі. Тергеу барысында ол Эндадин Акасс есімді діни ұстаз басқарған өнердің жалғандығына тап болады. Қазіргі заманғы өнерге деген жеке қызығушылығын көрсете отырып, Герже «Тинтин мен Альф-Арт» жұмысын 1978 жылы бастады. Бірақ ол 1983 жылдың наурыз айындағы өлімі кезінде аяқталмай қалды. Сол кезде ол шамамен 150 беттік қаламмен салынған жазбалар, сызбалар мен эскиздерден тұрды – әлі Гержедің танымал «ligne claire» сурет салу стилінде орындалмаған және оқиға үшін соңғы нүкте ойластырылмаған. Герженің әріптесі Боб де Мур оқиғаны жариялау үшін аяқтауды ұсынды, ал Герженің жесірі Фанни Вламинк бастапқыда келіссе де, кейін күйеуінің «Тинтиннің оқиғаларын» ешкімнің жалғастырмағанын айтып, шешімін өзгертті. Түпнұсқа жазбалардың іріктелген бөлігі 1986 жылы Кастерман баспасынан кітап түрінде жарияланды. Осыдан кейін Ив Родье сияқты бірнеше карикатуристер оқиғаның өздерінің аяқталған, рұқсатсыз нұсқаларын жасады. Жұмыстың сын-пікірлері әртүрлі болды; «Тинтиннің оқиғаларына» қатысты кейбір сарапшылар «Тинтин мен Альф-Арт» аяқталған болса, ол алдыңғы екі томнан да жақсырақ болар еді деп санайды, ал басқалары мұндай бағалауларды арман күйіндегі ойлар деп сипаттайды.

Қысқаша мазмұны

Тинтин мен капитан Хаддокқа олардың досы, опера әншісі Бьянка Кастафиоре телефон соғып, ол жаңа рухани көшбасшысы – Энаддин Акассқа ілесіп жатқанын, оның Искиядағы вилласында тұруға ниеттенгенін хабарлайды. Сол күні кешке Хаддок Брюссельдегі Fourcart галереясына кіреді, онда ямайкалық авангард суретшісі Рамо Нэш оны өзінің "Alph Art" туындыларының бірін – мөлдір "H" әрпін ("Personalph Art") сатып алуға көндіреді. Галерея иесі Анри Фуркарт Тинтинмен кездесуді ұйымдастырады, бірақ кездесуге бара жатып автокөлік апатында қаза табады. Тинтин тергеуді бастайды және Фуркарттың өлімі кісі өлтіру екенін анықтайды. Тинтин мен Хаддок Акасс өткізген дәріске қатысады, онда Тинтин Акасс даусын таниды, бірақ неліктен екенін түсінбейді. Тергеуді жалғастыра келе, ол Акасс Фуркарттың көмекшісі Мартин Вандезанде киген әшекейге жасырылған микротрансмиттер арқылы оны бақылап отырғанын біледі. Тинтинге қарсы өлтіру мақсатымен бірнеше шабуыл жасалады, бірақ ол екеуінен де аман қалады. Тергеуді одан әрі жүргізу үшін Тинтин Акасс вилласына баруды шешеді. Ишияға келгенде Тинтин мен Хаддокқа аралды дереу тастап кету туралы ескертулер келеді. Кастафиоре олардың аралда екенін естіген соң, оларды Акасс вилласына шақырып, Акасс қазір Римде екенін хабарлайды. Виллада олар көптеген таныстарымен кездеседі: сыбайлас өнеркәсіпшілер В. Р. Гиббонс ("Көк лотос" романынан) және Р. В. Триклер ("Сынған құлақ" романынан), Эмир Бен Калиш Эзаб ("Қара алтын елінен"), Луиджи Рандаццо (әнші) және Рамо Нэш. Кастафиоренің тікелей талабымен Тинтин мен Хаддок виллада түнеп қалады. Түнде Тинтин бірнеше адамның суреттерді фургонға тиеп жатқанын көреді, ал вилланы аралап көргенде белгілі суретшілердің жасалма суреттеріне толы бөлмені табады. Оны Акасс тауып алады, ол Нэштің "Alph Art" өнерін өзінің қылмыстық жалған өнер бизнесі үшін жамылғы ретінде пайдаланатынын айтады. Акасс Тинтинді сұйық полиэстермен жауып, оны Сезар Балдачинидің туындысы ретінде сату арқылы өлтіруге ниеттенгенін мәлімдейді.

Өмірбаян

1976 жылы «Тинтин мен Пикаро» романы жарық көргеннен кейін бірнеше ай өткен соң, Эрже журналист Нума Садулға келесі «Тинтиннің оқиғасын» әуежай лаунжында өткізуді жоспарлап жатқанын айтты. Бұл идеядан бас тартылып, 1978 жылы оқиғаны қазіргі заманғы өнер әлемінде орнатуға шешім қабылдады. Эрже соңғы жылдары осы тақырыпқа қызығушылық танытып, жаңа оқиғаға авангардтық өнерге деген құмарлығын енгізуді жөн көрді. Брюссельдегі өнер галереялары мен көрмелеріне жиі баратындықтан, оқиғаны жасау барысында өнер саласындағы тәжірибесіне тікелей сүйене алды. Жасы мен әр оқиғаны дайындауға кеткен уақытты ескере отырып, британдық әдеби сыншы Майкл Фарр Эрже бұл оның сериядағы соңғы туындысы екенін сезінген болуы мүмкін деп болжады. Эрже бастапқыда бұл жаңа жұмысты «Тинтин және жалғаншылар» деп атады, бірақ кейін жұмыс атауын «Тинтин және Альф-Арт» деп өзгертті. Оқиғаның басты қарсыласы Эндадин Акасс – Эрже оның өмірбаянын оқығаннан кейін білген нағыз өнер жалғаншысы Фернан Легросқа негізделген. Акасс кейіпіне 1982 жылғы желтоқсанда жарық көрген «Париж Матч» журналында Эрже оқыған үнді гуруы Раджинеш туралы мақала да ықпал етті. Эрже жазбаларында Акасс Тинтиннің жауы Растапопулос екенін жасырып көрсету идеясын қамтыды, Фарр бұл сюжеттік бұрылыстың Эрже оқиғаны аяқтағанда ашылатынына сенді. Алайда, Гарри Томпсон Эрже 1980 жылы Растапопулосты оқиғадан шығарғанын айтты. Эрже жазбалары көрсеткендей, ол суретші кейіпіне Рамон Хаш және Рамо Наш сияқты әртүрлі есімдерді қарастырды, содан кейін Рамо Нэшті таңдады. Сол сияқты, ол бастапқыда Нэштің суретші мекен жасайтын адам немесе мүсінші болуын ойластырды, бірақ соңында екіншісіне тоқтады. Өлімінен үш ай бұрын Эрже: «Өкінішке орай, мен осы жақын арада шығатын Тинтин оқиғасы туралы көп айта алмаймын, себебі оны үш жыл бұрын бастасам да, оған көп уақыт жұмсаған жоқпын және қалай аяқталары белгісіз. Мен қайда бара жатқанымды шамамен білемін, зерттеуді жалғастырып жатырмын және оқиғаның соңы қайда жеткізерін білмеймін» деді. Өлгеннен кейін Эрже оқиғаға арналған 150-ге жуық қалам салған эскиздерді қалдырды. Оқиға аяқталмады және аяқталмаған түрінде қалды, Тинтиннің тағдыры белгісіз. Эржедің бас көмекшісі Боб де Мур Эрже қайтыс болғаннан кейін кітапты аяқтауға қызығушылық танытты. Де Мур түсіндіргендей: «Жеке мен Альф-Артты аяқтауға ниеттенетін едім. Бұл Эржеге деген құрмет болар еді. Фанни Реми оны аяқтауды сұрады, мен жұмыс істей бастадым, бірақ бірнеше айдан кейін ол шешімін өзгертті. Мен талап етпедім, бірақ мен үшін студияның болуы, студияда суретшілердің жұмыс істегені, Кастерманның оны аяқтауды сұрағаны, жиырма үш кітап жарық көргені, ал бір оқиға аяқталмағаны – мен оны аяқтауым керек еді». Ақырында, Фанни Эрже мұны мақұлдамас еді және кітап аяқталмай қалуы керек деп шешті. Эрже өлімінен кейін «Тинтиннің оқиғаларын» ешкімнің жалғастырмауы керектігін айтқан, Садулға «Менен кейін Тинтин болмайды. Тинтин – менің туындым, менің қаным, менің терім, менің жан дүнием» деген еді.

Жарияланым

Ақырында Фанни Гержедің аяқталмаған эскиздерін кітап түрінде жариялауды шешті. Осы мақсатта эскиздерді сарапшылар тобы – Бенуа Питерс, Мишель Баро және Жан Мануэль Дювивье сияқты мамандар редакциялады, олардың ішінде қырық төртеуі жариялануға іріктелді. Кітаптың жартысы эскиздерді көшіруге, ал қалған жартысы Герже әңгімесінің мәтінін жазуға арналды. 1986 жылғы 8 қазанда Casterman баспасынан шыққан бұл кітап, қымбат бағасына қарамастан, көп сатылатын кітапқа айналды. 1990 жылы ағылшын тіліне аудармасы жарық көрді.