Кіріспе

Заңсыз жиналыс – азаматтық тәртіпсіздік тудыруға ниеттенген адамдар тобын сипаттау үшін қолданылатын заң термині. Егер топ тәртіпсіздік әрекетін бастауға дайын болса, ол "қауырсын" деп аталады; егер тәртіпсіздік басталса, ол "ду қолға алу" деп аталады. Англияда бұл құқық бұзушылық 1986 жылы жойылды, бірақ басқа елдерде әлі де қолданылады.

Тарих

Заңсыз жиналыс қылмысының анықтамасы алғаш рет 1878 жылы сэр Джеймс Фитцджеймс Стивенс Ұлыбритания Парламенті үшін дайындаған Қылмыстық кодекс жобасында келтірілген. Көптеген мемлекеттер бұл жобаны өздерінің қылмыстық заңдарын кодификациялаудың негізі ретінде пайдаланды.

Австралия

Австралияда, Виктория штатында заңсыз жиналуға қатысу немесе талап бойынша тарап кетпеу қылмыс деп есептеледі. Ең жоғары жаза – бір жылға бас бостандығынан айыру.

Бангладеш

Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 144-бабы бес немесе одан көп адамның жиналуына, қоғамдық жиналыстар өткізуге және қару-жарақ алып жүруге тыйым салады, сондай-ақ оны екі айға дейін қолдануға болады. Бұл бап сонымен қатар, төрелік сотқа өте қауіпті немесе алдын ала сезілген қауіп жағдайларында дереу шешім шығару өкілеттігін береді. 1976 жылы Дака қалалық полициясы (DMP) құрылғаннан кейін, 144-бап Бангладештің қалалық аумағында қолданысын тоқтатты.

Канада

Канаданың Қылмыстық кодексінің ІІ бөліміне ("Қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыстар") сәйкес, "Заңсыз жиналыс – үш немесе одан көп адамның кез келген ортақ мақсатты іске асыру ниетімен жиналуы, олардың жиналу әрекеттері немесе жиналғаннан кейінгі мінез-құлқы айналадағы адамдарда олардың (а) шулы түрде қоғамдық тәртіпті бұзуы; немесе (б) осы жиналыс арқылы себепсіз және негізсіз басқа адамдарды шулы түрде қоғамдық тәртіпті бұзуға итермелеуі мүмкін деген негізді қорқыныш тудырса, онда ол заңсыз жиналыс болып есептеледі."

Англия

XIX ғасырға қарай, ағылшын құқығында қолданылатын «заңсыз жиналыс» термині үш немесе одан көп адамның күш қолданып қылмыс жасау немесе ортақ мақсатты (заңды немесе заңсыз) іске асыру ниетімен жиналуын білдірді. Мұндай жиналыс, мықты және салауатты адамдардың пікірінше, қоғамдық тәртіпке қауіп келтіретін немесе аймақтың тыныштығына төнел қауіп тудыратын жағдайларда немесе осы сияқты жағдайларда өткізілуі керек еді. 1879 жылғы реформа комиссиясы 1328 жылғы алғашқы заңнаманың негізінде, мұндай қылмыстың ұлттық деңгейде танылуын (әлі де бейбіт судьяның шешімімен немесе арқылы) қамтамасыз еткенін, жер иелерінің қарулы жасақтарын жалдап, дәстүрлі уәкілдерден жоғары тұрғанын анықтады. Генрих VII патшаның билігінің үшінші жылындағы құқықтық мәтін «Жылнамада» жиналыстар тек халыққа, Құдайға немесе патшаға төнел қауіп – *in terrorem: populi domini regis* жағдайында ғана жазаланатыны көрсетілген. 1882 жылы заңсыз жиналысқа қатысушылардың қарсылыққа дайын екенін білуі және тәртіпсіздік тудыру мүмкіндігі ғана жеткіліксіз екені туралы шешім қабылданды. Осы кездегі сот істерінің жиынтығы тәртіпті және заңды наразылық білдіруге қатысты белгілі бір құқықтарды анықтады. Әрбір адам, егер талап етілсе, заңсыз жиналысты таратуға көмектесуге міндетті. Заңмен рұқсат етілген жиналысты сот шешімімен заңсыз деп жариялауға болмайды. 1689 жылғы Англияның құқықтары туралы билльді бекіту жеке армияларды, жаттығулар мен оқу жиналыстарын немесе әскери қимылдарды тыйым салған. 1820 жылдан бастап, егер Корольдік өкілі, Лорд-лейтенант немесе екі бейбіт судьяның рұқсаты болмаса, мұндай жиналыстар заңсыз деп есептелді. Заңсыз жиналыс ортақ мақсатына қарай қозғалса, ол «тәртіпсіздікке» ұшырады, ал мақсатының толық немесе бір бөлігін орындаса (мысалы, қоршауды бұзуға кіріссе), ол «төңкеріс» болып саналады. Осы үш құқық бұзушылықтың барлығы ағылшын құқығы бойынша айыппұл мен түрме жазасына әкеп соқтыратын қылмыстар болып саналады. 1986 жылғы қоғамдық тәртіп туралы заңмен Ұлыбританияның екі бөлігінде осы үш құқық бұзушылықтың біріншісі жойылды, бұл қоғамдық тәртіп туралы қылмыстарға қатысты соңғы маңызды реформа болды, ал қалған екі бөлігінде ұқсас заңнамалар қабылданды. Заңсыз жиналысқа қатысты ортақ құқық Ирландияға да, арнайы заңнамаға сәйкес таралды. Шотландия заңнамасында заңсыз жиналыс тәртіпсіздікке теңестірілді.

Гонконг

Қоғамдық тәртіп туралы қаулыда (Гонконг заңдарының 245-тарауында) "заңсыз жиналыс" (§18) деп үш немесе одан көп адамның "дәулетсіз, қорқыныш тудыратын, қорлайтын немесе арандатушылық" мінез-құлық танытуын, осы жиналған адамдардың бейбітшілікті бұзуы немесе осындай әрекеттері арқылы басқа адамдарды бейбітшілікті бұзуға итермелеуі мүмкін деп санауға негіз болатын қорқу сезімін тудыруға бағытталған немесе осылай болуы ықтимал мінез-құлық деп анықталады. Заңсыз жиналыстарға қатысқан адамдар айыптау бойынша бес жылға дейін бас бостандығынан айырылуға, ал қысқаша сот шешімімен 2-ші деңгейдегі айыппұл (5000 HK$) және үш жылға бас бостандығынан айырылуға кесілуі мүмкін.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландияда заңсыз жиналыс құқық бұзушылығы, егер бір адам үш немесе одан көп адамнан тұратын жиналыстың мүшесі болса және ол жиналыс тәртіпсіздік тудырса немесе бейбітшілікті бұзуға негізді қауіп тудырса қолданылады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың Нью-Йорк штатында, егер адам "қоғамдық алаңдаушылық тудыруға бейім дүрбелеңді және зорлық-зомбылық әрекеттер жасауға немесе оған дайындалуға ниетпен төрт немесе одан көп адаммен жиналса, немесе мұндай мақсатқа ие немесе осындай мақсатпен ұйымдастырылған жиналыста болғанда, сол мақсатты ілгерілету ниетімен онда қалып қойса", ол заңсыз жиналуға кінәлі деп есептеледі.