Францишек Жвирко: Польский летчик-герой и авиаконструктор

Кіріспе

Франциск Звирко (16 қыркүйек 1895 – 11 қыркүйек 1932) – Польшаның көрнекті спортшы және әскери авиаторы. Станислав Вигурамен бірге ол 1932 жылғы Challenge халықаралық әуе жарысында жеңіс одіс.

Өмірбаян

Ол Литваның Вильнюс қаласының жанында (сол кезде Ресей империясының бір бөлігі болған) Свентианы қаласында дүниеге келді және Вильнюстегі мектепке барды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Ресей армиясына ерікті болып қосылып, Иркутсктегі офицерлік мектепті бітірді және жаяу әскерде немістерге қарсы күресті. Ол 4-дәрежелі Әулие Анна орденімен марапатталды. 1917 жылы ол Ресейде генерал Йозеф Доубор-Мусницкий құрған поляк корпусына қосылды. 1918 жылы корпус таратылғаннан кейін генерал Антон Деникиннің ерікті армиясына қатысып, Ресей азамат соғысында большевиктерге қарсы шайқасты. Ол әуе бақылаушысы курсын аяқтады. 1921 жылы большевиктер соғыста жеңіске жеткеннен кейін Жвирко Совет-Польша шекарасын өтіп Польшаға жетті. Польшада ол 1923 жылғы қарашада Бидгощ қаласындағы авиация мектебін және Грудзянц қаласындағы жоғары пилотаж мектебін бітірді. Ол 1-ші әуе полкінің 18-ші истребитель эскадрильясында ұшқыш болды, және «поручник-пилот» (ұшқыш лейтенанты) шеніне ие болды. Ол сонымен қатар спорттық авиациямен де айналысты. Жвирко өте білікті және сабырлы ұшқыш ретінде танылды. 1927 жылдың тамызында «Бреге 19» әскери ұшағымен Югославиядағы Кіші Антанта мен Польшаның 1-ші әуе жарысында 2-орынды, ал ралли бөлігінде 1-орынды иеленді. 1929 жылдан бастап Варшавадағы Университет Аэроклубында (Aeroklub Akademicki) байланыс офицері болып тағайындалды. Осы жаңа лауазымының арқасында ол спортпен айналысуын күшейте алды, Варшава политехникалық университетінің студенттері болған жас авиация әуесқойларымен танысты. Ол әсіресе RWD командасының конструкторларының бірі, жас инженер Станислав Вигурамен жақын дос болды. Содан бері олар жиі бірге ұшты, Вигура механик және екінші ұшқыш болып жұмыс істеді. 1929 жылдың 9 тамызы мен 6 қыркүйегі аралығында Жвирко мен Вигура «RWD 2» прототипімен Варшава – Париж – Барселона – Милан – Варшава маршрутымен Еуропаны аралап ұшты, ал 6 қазанда Оңтүстік-Шығыс Польшаның 1-ші раллиінде жеңіске жетті. 1929 жылдың 16 қазанында Жвирко мен Антоний Кочян осы ұшақта жеңіл туристік ұшақ класында (бос салмағы 280 кг-дан кем) халықаралық FAI биіктік рекордын орнатты. 1930 жылдың шілдесінде Жвирко мен Вигура «RWD 4» ұшағымен Халықаралық туристік ұшақтар жарысына қатысты, бірақ 25 шілдеде Испанияда апаттық қону жасағаннан кейін қозғалтқыштың бұзылуына байланысты жарыстан шықты. 1930 жылдың қыркүйек және қазан айларында олар Польшада екі жарыста жеңіске жетті («RWD 2» ұшағымен Оңтүстік-Шығыс Польшаның 2-ші раллиі және «RWD 4» ұшағымен 3-ші Жеңіл ұшақтар жарысы), ал 1931 жылдың қазанында «RWD 5» прототипімен 4-ші Саяхат ұшақтары жарысын жеңіп алды. 1931 жылдың 7 тамызында Жвирко мен Станислав Праус «RWD 7» ұшағымен тағы бір биіктік рекордын жасауға тырысты, бірақ FAI стандартты емес жазу құрылғысы болғандықтан рекорды мойындалмады. 1931 жылдың желтоқсанында Жвирко Демблиндегі авиация мектебінде эскадрилья командирі болып тағайындалды. 1932 жылдың сәуір айында ол 1932 жылғы 20 тамыз бен 28 тамыз аралығында өтетін Халықаралық туристік ұшақтар жарысына Польша құрамасына іріктеліп алынды және экипажына Вигураны таңдады. Олар жаңа «RWD 6» ұшағымен жарыс жеңіп, Польшада халық қаһарманы атанды. Бұл жетістікке Жвирконың ұшқыш шеберлігі және Вигура сияқты конструкторлар жасаған ұшақтың жоғары сапасы ықпал етті. 1932 жылдың 11 қыркүйегінде Прагадағы әуе көрсетіліміне ұшып бара жатқанда Жвирко мен Вигура «RWD 6» ұшағымен Чехословакиядағы Чиешин қаласының жанындағы Чиерличко орманды аймағында ауа райы нашарлағандықтан апатқа ұшырады. Екеуі де Варшавадағы Повонзки зиратындағы Еңбегі сіңгендер даңғылында жерленді.

He was born in Sventiany, near Vilnius in Lithuania (at that time part of the Russian Empire), and attended school in Vilnius. During World War I, he volunteered for the Russian Army, graduated from an officer school in Irkutsk, and served in infantry, fighting against the Germans. He was awarded the Order of St. Anna, 4th class. In 1917, he joined the Polish corps of Gen. Józef Dowbor Muśnicki, formed in Russia. After the corps was disbanded in 1918, he enlisted in Gen. Anton Denikin's Volunteer Army and fought against the Bolsheviks in the Russian Civil War. He completed an air observer course. After the Bolsheviks' victory in the war in 1921, Żwirko fought his way to Poland across the Soviet Polish border. In Poland, he completed an aviation school in Bydgoszcz in November 1923, and a higher pilotage school in Grudziądz. He became a fighter pilot in the 18th Fighter Squadron of the 1st Air Regiment, with a rank of porucznik pilot (flying lieutenant). He also became active in sports aviation. Żwirko distinguished himself as a very skilled and calm pilot. In August 1927, flying a Breguet 19 military plane, he took the 2nd place in the 1st air contest of the Little Entente and Poland in Yugoslavia, and the 1st place in its rally part. From 1929 he was assigned as a liaison officer in the University Aeroclub (Aeroklub Akademicki) in Warsaw. Thanks to his new post, he could increase his sporting activity, meeting young aviation enthusiasts mostly students of Warsaw University of Technology. He especially made friends with young engineer Stanislaw Wigura, one of the designers of the RWD team. They often flew together from then, Wigura as a mechanic and second pilot. Between 9 August and 6 September 1929, Żwirko and Wigura flew the RWD 2 prototype across Europe, on Warsaw–Paris–Barcelona–Milan–Warsaw route, and on October 6 they won in the 1st Rally of South Eastern Poland. On October 16, 1929, Żwirko and Antoni Kocjan set an international FAI altitude record of in the light tourist plane class (below 280 kg or 616 lb empty weight) on that plane. In July 1930, Żwirko and Wigura took part in the International Tourist Plane Competition Challenge 1930, flying the RWD 4, but they had to withdraw on July 25 due to engine failure, after an emergency landing in Spain. In September and October 1930, they won two contests in Poland (the 2nd Rally of South Eastern Poland flying RWD 2 and the 3rd Light Aircraft Contest, flying RWD 4), and in October 1931 they won the 4th Touring Planes Contest, flying on a prototype RWD 5. On August 7, 1931, Żwirko and Stanisław Prauss tried to break another altitude record, on RWD 7, climbing at , but it was not recognized by the FAI due to a non standard recording device. In December 1931, Żwirko was assigned a training escadre commander in an aviation school in Dęblin. In April 1932 he was selected for the Polish team for the International Tourist Plane Competition Challenge 1932, taking place between August 20 August 28, 1932, and he chose Wigura as his crewmate. They won the competition, over favourite German and other teams, flying the new RWD 6, and became heroes in Poland. The success was brought by Żwirko's pilotage skills and high quality of the plane, designed among others, by Wigura. On 11 September 1932, while flying to an air meeting in Prague, Żwirko and Wigura fatally crashed in their RWD 6 in the forest at Cierlicko, near Cieszyn in Czechoslovakia, when the wing broke in a heavy storm. The two men were buried in the Avenue of the Meritorious in Powązki Cemetery in Warsaw.

Құрметтер мен марапаттар

1932 жылдың 14 қыркүйегінде Польша президенті Żwirko-ны "халықаралық авиация саласындағы насихат жұмысына қосқан үлесі үшін" Polonia Restituta орденінің рыцарь кресімен марапаттады. 1933 жылдың 12 наурызында ол 1933 жылдың 1 қаңтарынан бастап капитан шеніне өкізді. Ол сонымен қатар алтын және күміс "Еңбек сіңіргені үшін" кресімен және IV дәрежелі (жауынгерлік еңбегі үшін) Ресейдің Святой Анны орденімен де марапатталған.