Кіріспе

Ежелгі Келісімнің екі кітаптық кітабы – Еремияның хаты, сонымен қатар Еремияның жазбасы деп те аталады. Бұл хат Еремияға жатқызылады және Набуходоносордың Бабылға тұтқынға алып кетпегелі тұрған яһудилерге арналған. Ол Рим-католик Киелі кітаптарында Барух кітабының соңғы тарауы ретінде (Барух 6) енгізілген. Сонымен қатар, ол православиелік Киелі кітаптарда жеке кітап ретінде, ал "Рұқсат етілген нұсқаның апокрифтерінде" де кездеседі.

Автор

Хаттың мәтініне сәйкес, оның авторы – пайғамбар Еремия. Киелі кітаптағы Еремияның өзінде Еремияның «Иерусалимнен» Вавилонға «тұтқындарға» жіберген хатының сөздері келтірілген (Еремия 29:1–23 (NKJV)). Еремия хаты да осыған ұқсас хат ретінде бейнеленеді. Еремия хаты 1 (KJV) Еремия 29:1 (KJV) Вавилон патшасының бұйрығымен Вавилонға жер аударылатын адамдарға Еремия хат жіберіп, Құдайдың өсиетін жеткізді. Пайғамбар Еремия Иерусалимнен Вавилонға жер аударылған қарттарға және Навуходоносордың Вавилонға жер аударған барлық халыққа мына хатты жіберді. Е. Х. Гиффордтың айтуынша, «Еремия тұтқындарға бір хат жазғаны, оның өлімінен көп жылдар өткен соң жазылған тағы бір хатты оның атымен атап, құрметтеу идеясын тудырған сияқты». Дәстүрлі көзқарасқа қарсы, қазіргі ғалымдардың көпшілігі автордың Еремия емес екеніне келіседі, бірақ Рим-католик комментаторы Ф. Х. Рейш – осы ережеден тыс. Негізгі аргументтер – әдеби сапасы, сондай-ақ діни тереңдігі мен сезімталдығы. Дж. Т. Маршалл қосады, «жеті ұрпақ» (3-тарау) ұғымының «жер аударудың ұзақтығы үшін Еремияның өкінішінен гөрі, одан кейінгі адамға қатысты екенін көрсетеді» (Еремия 29:10). Автор Александрияда тұратын эллинистік еврей болуы мүмкін, бірақ бұл туралы нақты айту қиын. Еремия хатының ең ерте нұсқаларының барлығы грек тілінде сақталған. Ең ерте грек фрагменті (б.з.д. I ғасыр) Құмранда табылды. Гиффорд өз заманында «білікті және бейтарап сыншылардың көпшілігі» грек тілін бастапқы тіл деп санағанын хабарлайды. Осы сыншылардың бірі О. Ф. Фрицше былай деді: «Егер апокриф кітаптарының біреуі грек тілінде жазылған болса, онда осы кітап грек тілінде жазылған». Көпшілік пікірге қарсы ең белсенді қарсылас С. Дж. Балл болды, ол ивриттегі түпнұсқаның ең сенімді дәлелін келтірді. Алайда, Йель университетінің семит тілдері ғалымы К. К. Торри оған көнбеді: «Егер Баллдың мұқияттығы мен кең білімімен зерттеу осыдан артық нәтиже бермесе, тіл, әрине, иврит емес екенін айтуға болады». Торридің пікірінше, бұл шығарма бастапқыда арамей тілінде жазылған. Соңғы жылдары пікір өзгерді және қазіргі консенсус «хаттың» бастапқыда иврит (немесе арамей) тілінде жазылғанын көрсетеді.

Күні

Бұл жұмыстың жазылған уақыты белгісіз. Көптеген ғалымдар оның белгілі бір Киелі кітаптарға, әсіресе Исая 44:9–20, 46:5–7 тарауларына байланысты екендігіне келіседі, сондықтан ол б.з.д. 540 жылдан ертерек болмайды. Құмран үңгірінің 7-ші бөлігінде (7Q2) фрагмент табылғандықтан, ол б.з.д. 100 жылдан кейінгі болмайды. Бұл terminus ad quem-ге қосымша дәлел 2 Маққабилер 2:1–3-тегі хатқа сілтеме жасау арқылы табылған. Еремия хаты 4–6 тараулары (NEB) 2 Маққабилер 2:1–3: «Бабылда күміс, алтын және ағаштан жасалған, жат жұрттықтарды қорқытатын құдайларды көресіздер, оларды адамдар иықтарына көтеріп алып жүреді. Сондықтан, ешқашан осы жұрттарға елікпеңдер, олардың құдайларын көргенде қорқып бармаңдар. Бір білгендеріңіз – тек Сеніңе ғана, Раббым, құлшылық ету керек». Жазбаларда көрсетілгендей, пайғамбар Еремия жер аударылғандарға Раббының бұйрықтарын орындауды, алтын мен күмістен жасалған мүсіндерге және олардың әсемдігіне алданып қалмауды бұйырған. Жоғарыда айтылғандай, «жеті ұрпақ» сөзінің «жеті жыл» орнына қолданылуы кейінгі кезеңді көрсетеді. Балл бұл мерзімді б.з.д. 317–307 жылдар шамасында деп есептейді. Теддеше былай деп жазады: «Грек кезеңінде, б.з.д. 300 жылдан бастап көптеген яһудилер шетелдік культтарға тартылғаны мәлім, сондықтан хаттағы ескерту осы кезеңнің кез келген уақытында айтылған болуы мүмкін».

Мазмұны

Бұл хат іс жүзінде санамға келмейтін бұттарға және бұтқа табынуға қарсы айтылған сөз. Брюс М. Метцгердің пікірінше, "оны қанонды Еремия кітабының бір аяты негізінде құрылған, құлшынысқа толы уағыз деп сипаттауға болар". Ол аят – Еремия 10:11, бүкіл кітапта арамей тілінде жазылған жалғыз аят. Бұл еңбек маңызды, нақты мақсатпен жазылған: Автор еврей тұтқындарын жеті ұрпақ бойы тұтқын күйінде болады және осы уақыт ішінде бұттарға табынуды көреді деп ескертті. Қорытындыда бұтқа табынудан сақтану туралы ескерту қайталанады.

Мәтіндік редакциялар

Баарс, В. (1961). «Еремия хатының» бөліктері ретінде анықталған екі палестиналық сирия мәтіні, Vetus Testamentum 11:77–81. Baillet, M., және басқалар, ред. (1962). Құмранның «Кішкентай үңгірлері», 143. Яһуда шөліндегі жаңалықтар III. Оксфорд: Кларендон баспасы. Ральфс, Альфред, ред. (1935). Септуагинта, 2 томдық, 2:766–70. Штутгарт: Виртембергтік Білім беру институты. Вебер, Роберт, ред. (1994). Biblia sacra: Vulgata нұсқасына сәйкес, 1262–65. Штутгарт: Deutsche Bibelgesellschaft. Зиглер, Джозеф, ред. (1957). Еремия, Барух, Ақтаулар, Еремия хаты, 494–504. Геттинген Септуагинтасы XV. Геттинген: Vandenhoeck & Ruprecht.

Аударма түсіндірмесі бар

Балл, К. Дж. (1913 ж.). "Еремия хаты", The Apocrypha and Pseudepigrapha of the Old Testament, ред. Р. Х. Чарльз, 2 томдық, 1:596–611. Оксфорд: Кларендон баспасы. Дэнси, Дж. К. (1972). Апокрифтердің қысқа кітаптары, 197–209. Кембридж Киелі кітап түсіндірмесі. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Гиффорд, Э. Х. (1888). "Еремия хаты", Киелі кітаптың авторизацияланған нұсқасы бойынша (А. Д. 1611). : Англикан шіркеуінің дін қызметкерлері аударған түсіндірмелермен және сындық бағалаулармен, сондай-ақ аударманың қайта қаралуымен. Апокрифтер, ред. К. Ф. Кук, 287–303. Лондон: Джон Мюррей. Мур, Кэри А. (1977). Даниял, Естер және Еремия: Қосымшалар. Анкер Киелі кітабы 44. Гарден-Сити, Нью-Йорк: Doubleday.

Кіріспе

Метцгер, Брюс М. (1957). Апокрифтерге кіріспе, 95–98. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы. Мур, Кэри А. (1992). "Иеремияға қосымшалар", Дэвид Ноэл Фридман редакторындағы "Анкор" Киелі кітап сөздігі, 6 томдық, 3:698–706. Нью-Йорк: Doubleday. Пфайффер, Роберт Х. (1949). Жаңа өсиет тарихы, Апокрифтерге кіріспемен, 426–432. Нью-Йорк: Harper and Brothers. Тедеше, С. (1962). "Иеремияның хаты", "Киелі кітапқа түсіндірме сөздігі", 4 томдық, 2:822–823. Нэшвилл: Abingdon. Торри, К. С. (1945). Апокрифтік әдебиет: қысқаша кіріспе, 64–67. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы.