Кіріспе

Француз әскери офицері және Жаңа Франциядағы сеньор

Александр Бертье (1638–1708) – француз корольдік армиясының Альер полкінің капитаны, кейіннен Жаңа Францияда сеньор болды. Гугенот отбасында дүниеге келген ол туғанда Исак деп аталды, бірақ 1665 жылы католик дініне кіргеннен кейін Александр есімін қабылдады. 1664 жылдың мамыр айында Кайенді (Гвианадағы бұрынғы француз колониясы) жаулап алу кезінде Александр де Прувиль де Трейсидің басшылығымен қызмет етті, 1665 жылы Трейсимен бірге Жаңа Францияға жіберілді және 1666 жылдың күзінде могавкаларға қарсы үлкен экспедицияға қатысты.

Әскери мансап

Бертье, Пьер Бертье мен Маргарита Бариақтың ұлы, 1638 жылы Францияның Бержерак қаласында дүниеге келді. Ол Альер полкінің офицері болып тағайындалып, капитан шеніне дейін көтерілді. 1663 жылы оның ротасы Американың жаңадан тағайындалған генерал-лейтенанты Александр де Прувилль де Трейсиді Батыс Үндістанға, содан кейін Жаңа Францияға ертіп баратын әр түрлі полктерден таңдалған төрт ротаның бірі ретінде белгіленді. 1664 жылдың ақпанында экспедиция Ла-Рошельден аттанды. Кейен 1664 жылдың мамырында голландтықтардан қарсылықсыз басып алынды. Гваделупада қыстағаннан кейін Трейси, Бертье және оларды ертіп келген сарбаздар Вест-Индиядан «Брес» кемесімен Сент-Лоуренс шығанағына қарай сапарлады. Олар Перседе кішірек кемелерге ауысып, 1665 жылдың 30 маусымында Квебекке қонды. Одан 11 күн бұрын Франциядан Кариньян-Сальер полкінің алғашқы төрт ротасы келді. Қыркүйек айының ортасына дейін полктің қалған 16 ротасы жетті. Келесі үш жыл бойы шамамен 1200 француз сарбазы Жаңа Францияны ирокездердің шабуылдарынан қорғады. 1598 жылғы Нант эдикты Франциядағы азшылық құрайтын гугеноттарға маңызды құқықтар бергенімен, оларға Жаңа Францияда қоныстануға рұқсат берілмеді. Франсуа де Лаваль епископы француз сарбаздарының қатарында көптеген гугеноттар бар екенін анықтағаннан кейін, түзету шаралары қабылданды. Гугеноттар өз дінінен жұрт алдында бас тартуға мәжбүр болды. Патшаның тапсырмасымен қызмет еткен офицер болғандықтан, Бертье 1665 жылдың 7 қазанында Лаваль жүргізген және Трейси куә болған жекелеген рәсімде анттан бас тартты. Ол осы кезде Александр есімін қабылдаған болуы мүмкін. 1666 жылы Бертье Ришелье өзенінде Форт-де-л’Ассумпсион құрылысын салуға тағайындалды және оның басқарушы офицері болды. Қазіргі Сент-Марк-сюр-Ришелье қаласында орналасқан бұл форт, Трейсинің Ирокездердің Сент-Лоуренс өзеніндегі елді мекендеріне шабуыл жасау үшін пайдаланған жолына орналасқан бірнеше форттың бірі болды. Сол жылы Бертье мен Шамбли Трейсидің мохоктарға қарсы ірі экспедициясы кезінде артқы күзетке басшылық етті. Экспедиция мохоктардың асығыс түрде тастап кеткен төрт ауылын қиратты және олардың қысқы азық-түлік қорын жойды. Келесі жылы мохоктармен бейбіт келісімге қол жеткізілді. Бертье 1789 жылы маркиз де Денонвиллдің сенекаларға қарсы экспедициясы кезінде канадалық милиция ротасына қолбасшылық етті, нәтижесінде олардың төрт ауылы қиратылды. Өз өсиетімен ол өзінің мүлкін қызының күйеуі Мария Франсуаза Виенна Пахоға, ұлы Александрдың жесіріне қалдырды. Бертьервиль қаласы, Бертьер провинциялық сайлау округі және Бертьер—Маскинонг федералды сайлау округі оның құрметіне аталған.