Кіріспе

Джеймс Ховард Кунстлердің 2005 жылғы кітабы "Ұзақ төтенше жағдай: ХХІ ғасырдың қатар келетін апаттарынан аман қалу" – Джеймс Ховард Кунстлердің (Grove/Atlantic, 2005) жариялаған, әлемдік мұнай өндірісінің ең жоғары деңгейіне жетуі, климаттың өзгеруі, қайта оянған аурулар, су тапшылығы, жаһандық экономикалық тұрақсыздық және соғыстардың болашақ ұрпақтарға үлкен қиындықтар туғызуының салдарларын зерттейтін кітабы. Кітаптың негізгі тақырыбы мұнай өндірісінің шегіне жетуінің американдық қоғамға, сондай-ақ әлемнің қалған бөлігіне тигізетін әсерін талдайды. Осы кітабында да, басқа жазбаларында да Кунстлер мұнай өндірісінің ең жоғары деңгейінен туындаған экономикалық құлшынулар американдықтарды жергілікті, өзін-өзі қамтамасыз ететін қауымдастықтарда өмір сүруге мәжбүр етеді деп санайды. Бұл кітаптан кейін "Тым көп сиқыр" (2012) және "Ұзақ төтенше жағдайда өмір" (2020) атты екі кітап жарық көрді.

Қысқаша мазмұны

Кунстлердің пікірінше, "арзан, көп" және табуға оңай мұнай – индустриалдық қоғамның негізі, ал оның кең таралуы кеңінен бағаланбайды. 21-ғасырда мұнай және табиғи газ сияқты көмірсутектерді алу қиындай түседі, олардың бағасы өсіп, ақырында қол жетімсіз болады. Мұнайдың тапшылығы көлік және электр энергиясын өндіруде маңызды проблемалар тудырады. Сонымен қатар, азық-түлік пен өндірілген заттарды тасымалдау қымбаттап, ақырында мүмкін болмайды. Табиғи газ азық-түлік өндірісі үшін өте маңызды, себебі ол көптеген коммерциялық егін тыңайтқыштарының негізгі шикізаты болып табылады. Дамысқан Батыста азық-түлік өндірісі мен өндірісінің көп бөлігі тұтынушыдан шалқап жатыр және көбінесе одан жасырылған. Автор сондай-ақ, энергияның балама көздері жеткіліксіз болады деп санайды. Мұнай қорлары таусылғанда, қоршаған ортаға зиян келтіретін немесе қауіпті технологиялар, мысалы, көмір және ядролық энергия қажет болады, бірақ олар энергия қажеттіліктерін толық қамтамасыз ете алмайды. Су электр станциялары, күн және жел энергиясы, тіпті көмір және ядролық энергиямен біріктірілгенде де жеткіліксіз болады. Кунстлер сутекті нағыз энергия көзі деп санамайды, өйткені жерді бұрғылап сутекті алуға болмайды. Сутекті басқа энергия көздерінен, мысалы, табиғи газ немесе электр энергиясын пайдалану арқылы бөліп алу керек, бұл жалпы энергия шығынына әкеледі. Кунстлер энергия тапшылығы салдарынан көлік қиын немесе мүмкін болмайды дейді, бұл көптеген қауымдастықтарда азық-түлік пен басқа да қажетті тауарлардың қол жетімсіз болуына себеп болады. Жергілікті қауымдастықтар азық-түлік өндірісінде өзін-өзі қамтамасыз етуі керек, бірақ көптеген қауымдастықтар, әсіресе ірі қалалар, мұны істей алмайды. Нәтижесінде, жаппай ашаршылық, аурулар және қоғамдық тәртіпсіздіктер болады. Кунстлер үкіметтердің осы проблемаларды шеше алмайтынын айтады. Бұл тапшылық пен құлдырау кезеңі ұзаққа созылуы мүмкін, сондықтан кітаптың атауындағы "ұзақ" дағдарыс осыны білдіреді. Көптен бері қала маңындағы құрылысты сынап келе жатқан Кунстлер адамдардың азық-түлік өсіруді үйренуі керек деп кеңес береді.

Қабылдау

Джим Чарлиер Daily Camera газетінде жазған рецензиясында кітапты соңғы құмарлық әдебиетіне қуатты және маңызды үлес ретінде бағалап, адамзаттың уақытша билігі туралы ұсынысымен қалыпты ойлауға күйреу келтіріп, оны міндетті түрде оқуға кеңес берді.