Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Плевра қуысында қан жиналуы
Blood accumulation in the pleural cavity
Гемоторакс (гемо [қан] + торакс [кеуде], көпше түрі гемоторакстар) – плевра қуысында қанның жиналуы. Гемоторакс симптомдары көкірек ауыруы және тыныс алудың қиындығын қамтиды, ал клиникалық белгілері – зардап шеккен жақтан тыныс дыбысының әлсіреуі және жүрек соғу жылдамдығының артуы болуы мүмкін. Гемоторакс көбінесе жарақат салдарынан пайда болады, бірақ ол плевра қуысына енген қатерлі ісік, қан ұю бұзылысы, эндометриоздың сирек кездесетін түрі, пневмотораксқа реакция ретінде немесе сирек жағдайларда басқа аурулармен байланысты да пайда болуы мүмкін. Гемоторакс диагнозы көбінесе кеуде рентгені арқылы қойылады, бірақ ультрадыбыс, компьютерлік томография (КТ) немесе магниттік-резонанстық томография (МРТ) сияқты басқа бейнелеу әдістерімен де анықтауға болады. Плевра қуысындағы басқа сұйықтықтардан айырмашылығы сұйықтықтың талдамасы арқылы анықталады және гематокрит деңгейі адамның қанынан 50%-дан жоғары болып табылады. Гемоторакс емделуі кеуде дренажы арқылы қанды сығу арқылы жүзеге асырылады. Қан кету тоқтамаса хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Емделген жағдайда, көрінісі көбінесе жақсы болады. Гемоторакс асқынуларына плевра қуысында инфекция және тыныс жолдарындағы жарақатты тіндердің қалыптасуы жатады.
A hemothorax (derived from hemo [blood] + thorax [chest], plural hemothoraces) is an accumulation of blood within the pleural cavity. The symptoms of a hemothorax may include chest pain and difficulty breathing, while the clinical signs may include reduced breath sounds on the affected side and a rapid heart rate. Hemothoraces are usually caused by an injury, but they may occur spontaneously due to cancer invading the pleural cavity, as a result of a blood clotting disorder, as an unusual manifestation of endometriosis, in response to pneumothorax, or rarely in association with other conditions. Hemothoraces are usually diagnosed using a chest X ray, but they can be identified using other forms of imaging including ultrasound, a CT scan, or an MRI. They can be differentiated from other forms of fluid within the pleural cavity by analysing a sample of the fluid, and are defined as having a hematocrit of greater than 50% that of the person's blood. Hemothoraces may be treated by draining the blood using a chest tube. Surgery may be required if the bleeding continues. If treated, the prognosis is usually good. Complications of a hemothorax include infection within the pleural cavity and the formation of scar tissue.
Өмірбаян
Өкпелерді өкпелік плевра деп аталатын екі қабатты тіндер қоршап тұрады. Көптеген сау адамдарда бұл екі қабат тығыз жапсысқан, оларды тек аз ғана плевралық сұйықтық бөліп тұрады. Белгілі бір ауру жағдайларында, бұл екі қабаттың арасындағы кеңістік, яғни плевра қуысы, сұйықтықпен толады. Плевра қуысында сұйықтықтың жиналуы плевралық эффузия деп аталады. Плевралық эффузиялар сұйықтықтың түріне қарай арнайы атауларға ие: сероздық сұйықтық үшін гидроторакс, ірің үшін пиоторакс, қан үшін гемоторакс және зәр үшін уриноторакс.
The lungs are surrounded by two layers of tissue called the pulmonary pleurae. In most healthy people, these two layers are tightly apposed, separated only by a small amount of pleural fluid. In certain disease states, the space between these two layers, called the pleural cavity, swells with fluid. This accumulation of fluid in the pleural cavity is called pleural effusion. Pleural effusions are given specific names depending on the nature of the fluid: hydrothorax for serous fluid, pyothorax for pus, hemothorax for blood, and urinothorax for urine.
Белгілері мен симптомдары
Белгілер мен симптомдарға алаңдаушылық, жылдам тыныс алу, тынышсыздық, шок, бозғылт, суық және ылғал тері жатады. Зақымдалған аймаққа дөңгелектеп соққанда, тұнжыраған сезім байқалуы мүмкін. Мойын көк тамырлары жазық болуы мүмкін және тыныс дыбыстары әлсіреуі мүмкін. Бұл өкпе құлауына (ателектазияға) да алып келуі мүмкін.
Signs and symptoms include anxiety, rapid breathing, restlessness, shock, and pale, cool, clammy skin. When the affected area is percussed, a dull feeling may be observed. Neck veins may be flat and breathing sounds reduced. It can also cause a collapsed lung (atelectasis).
Себептер
Гемоторакалар себептері мен жиілігі бойынша үш негізгі санатқа бөлінеді: жарақаттық, медициналық араласу салдарынан туындаған немесе жарақатсыз. Осы үш санаттың барлығы да ірі артерияларға зақым келтіріп, қан жоғалтудан өлімге алып келуі мүмкін. Жұмсақ жарақаттарда гемоторакс көбінесе қабырға сүйектерінің сынуы салдарынан қабырғааралық қантамырларына немесе өкпе паренхимасының ішіндегі қантамырларына зақым келтіргенде пайда болады, ал тесіп жарақат алғанда гемоторакс көкірек қабырғасындағы қантамырларына, өкпе паренхимасына немесе жүрекке тікелей әсер ететін жарақаттардан туындайды. Кеудедегі жеңіл жарақаттар да антикоагулянттар немесе гемофилия сияқты қан тоқтау бұзылыстары салдарынан қанның ұю қабілеті төмендеген кезде гемоторакс тудыруы мүмкін.
Hemothoraces are classified in three broad categories according to the cause and in order of frequency: traumatic, iatrogenic, or nontraumatic. All three categories have the potential to affect major arteries and result in death by blood loss. In blunt traumatic cases, hemothorax typically occurs when rib fracture damages the intercostal vessels or the intraparenchymal pulmonary vessel, while in penetrating trauma, hemothorax occurs due to injuries directly affecting blood vessels in the thoracic wall, lung parenchyma, or the heart. Minor chest trauma can cause hemothorax when the blood's ability to clot is diminished as result either of anticoagulant medications or when there are bleeding disorders such as hemophilia.
Иатрогенді
Иатрогенді гемоторакс жүрек пен өкпе хирургиясының асқынуы ретінде туындауы мүмкін, мысалы, катетерлерді орнату, торакотомия, торакостомия немесе торацентез салдарынан өкпе артерияларының жарылуы. Ең көп кездесетін иатрогендік себептерге кіреді: кілтқасшаян вена катетеризациясы және кеуде дренажының орнатылуы, олардың кездесу жиілігі шамамен 1% құрайды. Нюсс процедурасы, немесе қызыл ішек тамырларының варикоздық кеңеюін эндоскопиялық емдеу. Катамениалдық гемоторакс – кеуде эндометриозы синдромының 14% құрайды, ал катамениалдық пневмоторакс 73%, катамениалдық гемоптиз 7% және өкпедегі түйіндер 6% жағдайда кездеседі.
Iatrogenic hemothorax can occur as a complication of heart and lung surgery, for example the rupture of lung arteries caused by the placement of catheters, thoracotomy, thoracostomy, or thoracentesis. The most common iatrogenic causes include subclavian venous catheterizations and chest tube placements, with an occurrence rate of around 1%. Nuss procedure, or endoscopic treatment of esophageal varices. Catamenial hemothorax represents 14% of cases of thoracic endometriosis syndrome while catamenial pneumothorax is seen in 73%, catamenial hemoptysis in 7%, and pulmonary nodules in 6%.
Механизм
Гемоторакс пайда болған кезде қан плевра қуысына еніп, қан айналымынан қан жоғалу бірнеше салдарға әкеледі. Біріншіден, плевра қуысында қан жиналғанда, ол өкпелердің қалыпты қозғалысына бөгет жасайды, бір немесе екі өкпенің толыққанды кеңеюіне кедергі келтіреді, соның салдарынан қанға оттегі мен көмірқышқыл газының қалыпты тасымалдануы бұзылады. Екіншіден, плевра қуысына түскен қан айналымға қайта қабылданбайды. Гемоторакс айқын қан жоғалуға алып келуі мүмкін – кеуде қуысының әр жартысы 1500 миллилитрден астам қан сыйыра алады, бұл орташа ересек адамның жалпы қан көлемінің 25 пайызынан асады. Дене бұл қан жоғалумен күресуге тырысып, қан қысымын сақтап қалу үшін жүректі күштірек және жылдам соғуға мәжбүрлейді, сондай-ақ қол-аяқтардағы ұсақ қан тамырларын тарылтады. Бұл өтемақы механизмдерін демалыс кезінде жүрек соғысының тез болуы және саусақтар мен аяқ-қолдардың суынуы арқылы байқауға болады. Егер плевра қуысындағы қан алынып тасталмаса, ол уақыт өте келе қатаяды. Бұл қан тірбуы плевраның париеталды және висцералды қабықшаларын біріктіріп, плевра ішінде жарақаттануға (скарға) әкелуі мүмкін, ал бұл жарақат кең болған жағдайда фиброторакс деп аталатын жағдайға соқтырады. Сонымен қатар, плевра сұйықтығындағы ферменттер қан тірбуының ыдырауын бастағанда, сұйықтықтың ақуыз концентрациясы артады. Нәтижесінде плевра қуысының осмостық қысымы жоғалып, қоршаған тіндерден плевра қуысына сұйықтық ағып түседі.
When a hemothorax occurs, blood enters the pleural cavity. The blood loss from the circulation has several effects. Firstly, as blood builds up within the pleural cavity, it begins to interfere with the normal movement of the lungs, preventing one or both lungs from fully expanding and thereby interfering with the normal transfer of oxygen and carbon dioxide to and from the blood. Secondly, blood that has been lost into the pleural cavity can no longer be circulated. Hemothoraces can lead to significant blood loss – each half of the thorax can hold more than 1500 milliliters of blood, representing more than 25% of an average adult's total blood volume. The body may struggle to cope with this blood loss, and tries to compensate by maintaining blood pressure by forcing the heart to pump harder and faster, and by squeezing or constricting small blood vessels in the arms and legs. These compensatory mechanisms can be recognised by a rapid resting heart rate and cool fingers and toes. If the blood within the pleural cavity is not removed, it will eventually clot. This clot tends to stick the parietal and visceral pleura together and has the potential to lead to scarring within the pleura, which if extensive leads to the condition known as a fibrothorax. Furthermore, as enzymes in the pleural fluid begin to break down the clot, the protein concentration of the pleural fluid increases. As a result, the osmotic pressure of the pleural cavity increases, causing fluid to leak into the pleural cavity from the surrounding tissues.
Диагностика
Гемоторакалар көбінесе кеуде рентгені арқылы анықталады, бірақ шұғыл жағдайларда ультрадыбыс та қолданылуы мүмкін. Егер сұйықтықтың сипаты нақты болмаса, одан үлгі алып, торацентез деп аталатын процедурада зерттеу жүргізіледі.
Hemothoraces are most commonly detected using a chest X ray, although ultrasound is sometimes used in an emergency setting. In cases where the nature of an effusion is in doubt, a sample of fluid can be aspirated and analysed in a procedure called thoracentesis.
Кеуде рентгені
Кеуде рентгені – гемотораксты диагностикалау үшін ең көп қолданылатын әдіс. Рентген сәулелері тік күйде (тұрған қалыптағы кеуде рентгені) түсірілуі тиіс, бірақ егер тұрған қалыптағы рентгенге мүмкіндік болмаса, адам жатып (жатып) түсірілуі мүмкін. Тұрған қалыптағы кеуде рентгенінде гемоторакс costophrenic бұрышының дөңгеленуі немесе зардап шеккен кеуде жартысының ішінара немесе толық көмескіленуі арқылы байқалады. Жатып түскен кезде қан плевралық кеңістікте жиналуға бейім, бірақ кеуде жартысының біреуінің екіншісіне қарағанда тұманды болуы ретінде көрінуі мүмкін. Диафрагма мен ішкі органдар бірнеше жүз миллилитр қанды жасыра алатындықтан, кішкентай гемоторакс кеуде рентгенінде көрінбей қалуы мүмкін. Жатып түскен кездегі рентген сәулелері тіпті де сезімтал емес, бір литрге дейін қанды байқамай қалуы мүмкін.
A chest X ray is the most common technique used to diagnosis a hemothorax. X rays should ideally be taken in an upright position (an erect chest X ray), but may be performed with the person lying on their back (supine) if an erect chest X ray is not feasible. On an erect chest X ray, a hemothorax is suggested by blunting of the costophrenic angle or partial or complete opacification of the affected half of the thorax. On a supine film the blood tends to layer in the pleural space, but can be appreciated as a haziness of one half of the thorax relative to the other. A small hemothorax may be missed on a chest X ray as several hundred milliliters of blood can be hidden by the diaphragm and abdominal viscera on an erect film. Supine X rays are even less sensitive and as much as one liter of blood can be missed on a supine film.
Басқа әдістер
Гемотораксты және басқа да плевралық төгілулерді анықтау үшін ультрадыбыстық зерттеу қолданылуы мүмкін. Бұл техника, әсіресе жедел жәрдем және травма жағдайларында маңызды, себебі ол төсек басында жылдам және сенімді нәтижелер береді. Ультрадыбыс, қанағаттандырылмаған семіздікке шалдыққан немесе тері асты эмфиземасы бар адамдарда қиындықтар тудыруы мүмкін. Егер ағымдағы жағдайда КТ қолжетімді болмаса немесе адамды сканерлеуге жылжыту мүмкін болмаса, ультрадыбыс қолданылады. Магниттік-резонанстық томография (МРТ) гемотораксты және плевралық төгілудің басқа түрлерін ажыратуға, сондай-ақ гемоторакстың қанша уақыттан бері пайда болғанын анықтауға мүмкіндік береді. Жаңа қан Т1 төмен, ал Т2 жоғары сигналдармен сұйықтық ретінде көрінеді, ал бірнеше сағаттан астам уақыт бойы болған қанда Т1 және Т2 сигналдары төмендейді. МРТ травма жағдайларында сирек қолданылады, себебі МРТ-ны жүргізу үшін көп уақыт қажет, ал қозғалыс кезінде бейне сапасы нашарлайды. Гематокрит деңгейі 5%-дан жоғары болғанда плевралық сұйықтықты қаннан түсіне қарай ажырату мүмкін емес. Егер қабырғааралық артерия жарақаттанса, гемоторакс торакценездің сирек кездесетін асқынуы болуы мүмкін.
Ultrasonography may be used to detect hemothorax and other pleural effusions. This technique is of particular use in the critical care and trauma settings as it provides rapid, reliable results at the bedside. Ultrasound can cause issues in people who are morbidly obese or have subcutaneous emphysema. When CT is unavailable in the current setting or the person cannot be moved to the scan, ultrasound is used. Magnetic resonance imaging (MRI) can be used to differentiate between a hemothorax and other forms of pleural effusion, and can suggest how long the hemothorax has been present for. Fresh blood can be seen as a fluid with low T1 but high T2 signals, while blood that has been present for more than a few hours displays both low T1 and T2 signals. MRI is used infrequently in the trauma setting due to the prolonged time required to perform an MRI, and the deterioration in image quality that occurs with motion. Distinguishing the pleural fluid from blood by colour is impossible when the hematocrit value is over 5%. Hemothorax can itself be a rare complication of thoracentesis if the intercostal artery is punctured.
Емдеу
Гемоторакстың емделуі көбінесе қан кету мөлшеріне байланысты. Шағын гемотораксқа емдеу ретінде аз күтім жеткілікті болса, үлкен гемоторакс жағдайында жоғалған қанды толықтыру үшін сұйықтық құю, плевралық кеңістіктегі қанды түтікшелік торакостомия арқылы сору және одан әрі қан кетуді тоқтату үшін торакотомия немесе видеоассистирленген торакоскопиялық хирургия (ВАТС) сияқты операциялар қажет болуы мүмкін. Торакостомиялық түтік әдетте қабырғалар арасына, ортақ қолтық сызығындағы алтыншы немесе жетінші қабырғааралық кеңістікте орналастырылады. Түтікшелерді бітеуге ұшырамайтын үшін 24-36 F (ірі калибрлі түтікшелер) диаметріндегі торакостомиялық түтіктерді қолдану керек. Кеуде түтікшелерін қолмен манипуляциялау (сауып алу, түсіру немесе соғу деп те аталады) түтікшені ашық ұстау үшін жиі қолданылады, бірақ бұл дренажды жақсартады деген нақты дәлел жоқ. Дренаж тоқтағаннан кейін түтікшелерді мүмкіндігінше алып тастау керек, себебі түтікшені ұзақ сақтау эмпиема қаупін арттырады. Бұл процедура жарақаттан кейін 72 сағат ішінде жасалуы тиіс, өйткені кешігу салдарынан асқынулардың қаупі артуы мүмкін. Травма жағдайында профилактикалық антибиотиктер 24 сағат ішінде тағайындалады.
The treatment of a hemothorax depends largely on the extent of bleeding. While small hemothoraces may require little in the way of treatment, larger hemothoraces may require fluid resuscitation to replace the blood that has been lost, drainage of the blood within the pleural space using a procedure known as a tube thoracostomy, and potentially surgery in the form of a thoracotomy or video assisted thoracoscopic surgery (VATS) to prevent further bleeding. The thoracostomy tube is usually placed between the ribs in the sixth or seventh intercostal space at the mid axillary line. Thoracostomy tubes with a diameter of 24–36 F (large bore tubes) should be used, as these reduce the risk of blood clots obstructing the tube. Manual manipulation of chest tubes (referred to as milking, stripping, or tapping) is commonly performed to maintain an open tube, but no conclusive evidence has demonstrated that this improves drainage. Tubes should be removed as soon as drainage has stopped, as prolonged tube placement increases the risk of empyema. The procedure should ideally be performed within 72 hours of the injury as delay may increase the risk of complications. Prophylactic antibiotics are given for 24 hours in the case of trauma.
Болжам
Гемоторакстан кейінгі прогноз оның мөлшеріне, тағайындалған емге және бастапқы себебіне байланысты. Шағын гемоторакс аз ғана мәселе тудырса, ауыр жағдайларда емделмеген гемоторакстың салдары қан кетуді тоқтату мүмкін болмағандықтан тез арада өлімге әкелуі мүмкін. Егер емделмесе, қанның жиналуы медиастинум мен трахеяға қысым түсіріп, жүректің толу қабілетін шектеуі мүмкін. Дегенмен, ем жүргізілсе, жарақаттан туындаған гемоторакстың болжамы көбінесе жақсы болады және осымен бірге болған басқа төс жарақаты, адамның жасы және жасанды тыныс алу аппаратына қажеттілігіне байланысты. Эндометриоз сияқты қаусыз жағдайлардың нәтижесінде пайда болған гемоторакс жақсы болжамға ие, ал нейрофиброматоздың 1-типінен туындаған гемоторакс өлімге алып келу көрсеткіші 36% құрайды, ал аортаның жарылуынан туындаған гемоторакс көбінесе өлімге әкеледі. Шок дамыған, жарақат кезінде плевралық кеңістік ластанған, бронхоплевральды фистулалар тұрақты болған және өкпеге соққы тиген адамдарда бұл жиі кездеседі. Торакстомиялық түтіктерді стерильді ұстап, плевралық беттерді жақын ұстау арқылы, олардың арасында сұйықтық немесе қан жиналуын болдырмау арқылы осы жағдайдың пайда болу ықтималдығын азайтуға болады. Пневмоторакспен бірге пайда болуы мүмкін. Диагноз көбінесе ультрадыбыспен қойылады. Емдеуге күтім көрсету, бастапқы себебін жою және кейде дренаж жасау кіреді. Прогноз әртүрлі болуы мүмкін. Гемоторакс көбінесе төс жарақатынан туындайды. Бұл плевра, қабырғааралық, омыртқааралық, жүрекке тиген кез келген жарақаттан туындауы мүмкін. Аз қан кетумен жүретін жағдайларда анемия және гипопротеинемия біртіндеп дамуы мүмкін, бірақ инфекция немесе тыныс алуды қиындататын сұйықтық жиналған жағдайда дренаж жасауға болады. Дегенмен, қан ұю бұзылыстарынан туындаған жағдайларда дренаж жасауға болмайды. Сонымен қатар, ашық жарақат немесе өкпе жарылуы болған жағдайда кең спектрлі антибиотиктер тағайындалуы мүмкін. Күтім көрсету қажет болуы мүмкін. Оған мұрын арқылы оттегі беру, ауырсындыққа қарсы препараттар, қан құю және сұйықтықтар кіруі мүмкін. Сұйықтық артығыш жүктемесін болдырмау үшін сұйықтықтарды баяу беру керек. Прогноз гемоторакстың бастапқы себебіне тікелей байланысты. Егер гемоторакс қарапайым төс жарақатынан туындаған болса, болжамы жақсы болуы мүмкін, бірақ плевритпен асқынған жағдайларда болжамы нашарлайды. Қатерлі ісік немесе қан ұю бұзылыстарынан туындаған жағдайлардың болжамы нашар, сондай-ақ жүрекке немесе ірі қан тамырларына зақым келгеннен туындаған ауыр қан кету жағдайлары да нашар болжамға ие.
The prognosis following a hemothorax depends on its size, the treatment given, and the underlying cause. While small hemothoraces may cause little in the way of problems, in severe cases an untreated hemothorax may be rapidly fatal due to uncontrolled blood loss. If left untreated, the accumulation of blood may put pressure on the mediastinum and the trachea, limiting the heart's ability to fill. However, if treated, the prognosis following a traumatic hemothorax is usually favourable and dependent on other non thoracic injuries that have been sustained at the same time, the age of the person, and the need for mechanical ventilation. Hemothoraces caused by benign conditions such as endometriosis have a good prognosis, while those caused by neurofibromatosis type 1 has a 36% rate of death, and those caused by aortic rupture are often fatal. It is more likely in people who develop shock, had a contaminated pleural space during the injury, persistent bronchopleural fistulae, and lung contusions. The likelihood of it can be reduced by keeping thoracostomy tubes sterile and by keeping the pleural surfaces close together to prevent fluid or blood from accumulating between the surfaces. It may occur along with pneumothorax. It is mainly diagnosed by ultrasound. Treatment involves supportive care, correction of the underlying cause, and occasionally drainage. The prognosis is variable. Hemothorax is usually caused by trauma to the thorax. It can result from any injury that involves the pleural, intercostal, intervertebral, cardiac, In less acute cases with slower bleeding, anemia and hypoproteinemia may gradually develop. but can be performed in case of infection or fluid levels resulting in respiratory compromise. However, drainage in contraindicated in cases caused by clotting disorders. Additionally, broad spectrum antibiotics can be given in the case of open trauma or pulmonary rupture. Supportive care may be required. It may include intranasal oxygen, painkillers, blood transfusions, and fluids. In order to avoid fluid overload, fluids are given slowly. The prognosis significantly depends on the underlying cause of the hemothorax. In cases caused by uncomplicated thoracic trauma, the prognosis may be good, but the prognosis is worse in cases that are complicated by pleuritis. Cases caused by cancer or clotting disorders have a poor prognosis, as do cases with massive bleeding due to injury to the heart or very large blood vessels.