Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қаңқалы шаянның вирустық инфекциясы
Viral infection of penaeid shrimp
Ақ нүкте синдромы (WSS) – қаңқалы шаянның вирустық инфекциясы. Бұл ауру өте қауіпті және жұқпалы, шаянды жылдам өлтіреді. Әлемнің көптеген аймақтарында бұл аурудың пайда болуы салдарынан көптеген шаян шаруашылықтарының толық популяциясы бірнеше күн ішінде қырылды. Ақ нүкте синдромы вирусы (WSSV) – Висповирус (ақ нүкте) туысының жалғыз вирусы, ал Висповирус – Нимавириділер тұқымдасының жалғыз туысы болып табылады. Ол көптеген қыбыршақты жануарларда ақ нүкте синдромын тудырады және осы вирустардың қоздырған ауруын ақ нүкте синдромы деп атайды.
White spot syndrome (WSS) is a viral infection of penaeid shrimp. The disease is highly lethal and contagious, killing shrimp quickly. Outbreaks of this disease have wiped out the entire populations of many shrimp farms within a few days, in places throughout the world. White spot syndrome virus (WSSV) is the lone virus of the genus Whispovirus (white spot), which is the only genus in the family Nimaviridae. It is responsible for causing white spot syndrome in a wide range of crustacean hosts. and the disease caused by them as white spot syndrome.
Тарих
Бұл вирусқа байланысты алғашқы эпидемия 1992 жылы Тайваньда тіркелді. 1993 жылы Қытайдан ақ дақ ауруынан туған залал туралы хабарлар келді, ол креветка шаруашылығы саласының дерлік құлдырауына әкелді. Осыдан кейін сол жылы Жапония мен Кореяда, 1994 жылы Таиландта, Үндістанда және Малайзияда жарылыстар орын алды, ал 1996 жылға қарай Шығыс Азия мен Оңтүстік Азияға ауыр әсер етті. 1995 жылдың соңында АҚШ-та, 1998 жылы Орталық және Оңтүстік Америкада, 1999 жылы Мексикада, 2000 жылы Филиппинде және 2011 жылы Сауд Арабиясында тіркелді. 2007 жылы Австралияның Квинсленд штатындағы үкіметтік зерттеуде супермаркеттерде сатылатын креветкалардың шамамен 90%-ында бұл аурудың бар екені анықталды. 2016 жылы Австралия үкіметінің тергеуі импортталған креветкалардың 85%-ынан астамында ауру бар екенін көрсетті және бірнеше импорттаушыға қарсы қудалау мүмкіндігі қарастырылды. Кейбір импорттаушылар биоқауіпсіздік тексеруінен жалтарып өткен және/немесе Австралияның биоқауіпсіздік инспекциясының жеткіліксіз тексеру процестері аурудың анықталмауына мүмкіндік берген деген болжам бар. Австралиялық креветка индустриясы ақ дақ ауруы туралы ескерілмеген, себебі жарияланым кез келген қудалауды қиындатуы мүмкін еді. 2016 жылдың қараша айында вирус Австралияда алғаш рет табиғи ортада, Квинсленд штатының оңтүстік-шығысындағы Логан өзеніндегі креветка шаруашылығында табылды. Аурудың көзі белгісіз болды, бірақ сол кезде аквакультура шаруалары ауруды жоюға болады және ол жабайы креветкаларға таралмайды деп сенді. Алайда, 2021 жылдың наурызына қарай Брисбеннен оңтүстікке қарай Логан өзеніндегі жабайы креветкалар мен шағын крабтарға ғана емес, сонымен қатар Десепшн шығанағында анықталғаны және Брисбен аймағындағы Моретон шығанағында кеңінен тарағаны белгілі болды – бұл креветка шаруашылықтарындағы алғашқы жұққан жерден қашық жерде болды. 2021 жылы Австралия үкіметі импорт талаптарын қайта қарады, ал фермерлер мен балықшылар Австралияның биоқауіпсіздік заңдарына импортталған креветкаларды пісіру міндетті екенін қосуға шақырып отыр.
The first reported epidemic due to this virus is from Taiwan in 1992. Reports of losses due to white spot disease came from China in 1993 where it led to a virtual collapse of the shrimp farming industry. This was followed by outbreaks in Japan and Korea in the same year, Thailand, India and Malaysia in 1994, and by 1996 it had severely affected East Asia and South Asia. In late 1995, it was reported in the United States, 1998 in Central and South America, 1999 in Mexico, in 2000 in the Philippines, and in 2011 in Saudi Arabia. In 2007, a government study in Queensland, Australia, established that the disease was present in almost 90% of supermarket sold prawns. In 2016, Australian Government investigations found over 85% of imported prawns had the disease and contemplated prosecution against several importers. It was suggested that some importers had evaded biosecurity inspection and/or that lax inspection processes by Biosecurity Australia allowed the disease to go undetected. It was claimed that the Australian prawn industry was not advised about the white spot disease in case the publicity might jeodardise any prosecutions. In November 2016, the virus was detected on a prawn farm on the Logan River in south east Queensland, for the first time in the wild in Australia. The source was not known, but at that point aquaculture farmers were sure that the disease could be eradicated, and not spread to wild prawns. However, by March 2021 it was apparent that not only had it spread to wild prawns and small crabs in the Logan River, south of Brisbane, but it was also being detected in Deception Bay and was widespread in Moreton Bay, in the Brisbane area, far away from the original infection on the prawn farms. In 2021, the Australian Government was reviewing its import requirements, and farmers and fishers were urging Australian biosecurity laws to include a requirement that imported prawns should be cooked.
Геном
WSSV геномның толық ДНК тізбегі 292,967 жұп базалық жұптамадан тұратын шеңберлі тізбекке құрастырылды. Ол 531 болжамды ашық оқу кадрларын кодтайды. Ақуыздардың бірі, WSSV449, иесінің түтік ақуызына ұқсас және NF κB жолын белсендірген арқылы түтік сияқты қызмет ете алады.
The complete DNA sequence of the WSSV genome has been assembled into a circular sequence of 292,967 bp. It encodes 531 putative open reading frames. One of the proteins, WSSV449, has some similarity to host protein Tube and can function like Tube by activating the NF κB pathway.
Өмір циклі
Вирустың көбеюі ядролық; ДНК-ға сүйенген транскрипция – оның механизмі. Вирус ерекше кең түрлер спектрін қамтитын шаяндарды жұқтырады. Патогенез кеңінен тіндердің некрозы мен ыдырауымен сипатталады. Сканерлеуші электрондық микроскопта жұқтырылған шаянның қабығында 0,3–3,0 мм диаметрлі ірі, күмбез пішіндес дақтар көрінеді. 0,02–0,10 мм мөлшеріндегі кішірек ақ дақтар қабық бетінде байланысқан шарлар түрінде пайда болады. Дақтардың химиялық құрамы қабыққа ұқсас, жалпы материалдың 80–90% кальцийден тұрады және бұл кутикулярлық эпидермистің бұзылуынан туындаған болуы мүмкін. Осы вируспен жұқтырудан кейін бірнеше биохимиялық өзгерістер анықталды: глюкозаның пайдаланылуы және плазмадағы лактат концентрациясы артады, глюкоза-6-фосфат дегидрогеназасының активтілігі жоғарылайды, ал триглицерид концентрациясы төмендейді. Митохондрияның кернеуге тәуелді аниондық каналы да күшейтіледі.
Viral replication is nuclear; DNA templated transcription is its method. The virus infects an unusually wide host range of crustaceans. Pathogenesis involves widespread tissue necrosis and disintegration. White spots on the shell of infected shrimp under scanning electron microscope appear as large, dome shaped spots on the carapace measuring 0.3 to 3.0 mm in diameter. Smaller white spots of 0.02 to 0.10 mm appear as linked spheres on the cuticle surface. Chemical composition of the spots is similar to the carapace, calcium forming 80–90% of the total material, and may have derived from abnormalities of the cuticular epidermis. Several biochemical changes have been reported after infection with this virus: glucose consumption and plasma lactate concentration increase, glucose 6 phosphate dehydrogenase activity increases, and triglyceride concentration decreases. The voltage dependent anion channel of the mitochondrion is also upregulated.
Диагностика
WSSV инфекциясы басқа сипатталған пенаид инфекциялары – сарғыш бас вирусы (YHV) және жұқпалы гиподермалық және гематопоэтикалық некроз вирусы (IHHNV) – сипатталған гистологиялық белгілерімен ерекшеленеді. YHV-ның тіндік ерекшелігі төмендеп, тек ішек эпителийлік тіндерін ғана жұқтырады, ал IHHNV эозинофильді боялатын ядроішілік инклюзияларды тудырады, бірақ инфекция барысында олар өзгермейді.
Infection with WSSV differs from other described penaeid infections yellowhead virus (YHV) and infectious hypodermal and hematopoietic necrosis virus (IHHNV) in the described histological findings, as YHV has a reduced tissue specificity, infecting only the intestinal epithelial tissues and IHHNV causes intranuclear occlusions that stain eosinophilic, but do not change over the course of the infection.
Емдеу
WSS-ті емдеуге арналған ешқандай емдеу жоқ.
No treatments for WSS are available.
Алдын алу
Шамбаржалық шаруашылықтарда және шабақтарда жұқпалы аурудың таралуын болдырмау үшін көптеген дезинфекциялық құралдар кеңінен қолданылады. Жұқпаған креветка тұқымдарын отырғызу және оларды қоршаған ортаның күшті әсерінен сақтап, ластанудың алдын алу үшін ерекше күтіммен өсіру тиімді басқару шаралары болып табылады. Ауданды таңдау WSS-ді болдырмау үшін ең маңызды факторлардың бірі болуы мүмкін. Температураның салыстырмалы түрде аз өзгеруі бар және су температурасы 29°C-тан жоғары аумақтарда өсірілген креветкалар WSSV-ға төзімділігі артады.
A large number of disinfectants are widely used in shrimp farms and hatcheries to prevent an outbreak. Stocking of uninfected shrimp seeds and rearing them away from environmental stressors with extreme care to prevent contamination are useful management measures. Site selection may be one of the most crucial in preventing WSS. Shrimp farmed in areas with relatively low temperature fluctuations and at water temperatures greater than 29°C had increased resistance to WSSV.