Теңіз мидиясын өсіру және шаруашылығы

Кіріспе

Аквакультуралық шкампалар немесе креветкалар

Теңіз шкампаларын өсіру – теңіз шкампалары немесе креветкаларын өсіруге арналған аквакультуралық бизнес. #tag:ref Терминология кейде шатастырады, себебі «шкампа» мен «креветка» арасындағы шекара көбінесе нашар айқындалады. Мысалы, FAO P. monodon-ды «Гиганттық жолбарыс креветкасы» деп, ал P. vannamei-ді «Ақ аяқты креветка» деп атайды. Соңғы аквакультура әдебиетінде «креветка» термині көбінесе тұщы су палемоноидтарына, ал «шкампа» теңіз пенаидтарына қолданылады. Мұндай шаруашылықтар көбінесе жағалау аймақтарында немесе өзендердің жағалауында орналасқан. Мангр аймақтары шкампаның көптігіне байланысты қолайлы таңдау болды. Жас, жабайы шкампалар көлдерге ауланып, судағы табиғи организмдермен қажетті өлшемге жеткенше өсірілді. Шкампа шаруашылығының индустриалды дамуы 1930 жылдарға дейін барып жетеді, осы кезде жапон аграрлары алғаш рет Курума шкампасын (Penaeus japonicus) жұмыртқадан өсіріп, шаруашылыққа бейімдеді. 1960 жылдары Жапонияда шағын өнеркәсіп пайда болды. Коммерциялық креветка шаруашылығы 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында қарқынды даму алды. Технологиялық жетістіктер шаруашылықтың интенсивті формаларына әкелді, ал нарықтың өсуі тропикалық және субтропикалық аймақтарда шоғырланған шкампа шаруашылықтарының бүкіл әлемге таралуына себеп болды. 1980 жылдардың басында тұтынушылардың сұранысының өсуі және жабайы аулаудың төмендеуі өнімді индустрияның дамуына ықпал етті. Тайвань 1980 жылдары осы салада алғашқылардың бірі болды және ірі өндіруші болып саналды, бірақ 1988 жылдан бастап нашар басқару және аурулар салдарынан өндірісі төмендеді. Таиландта 1985 жылдан бастап ірі масштабты өндіріс тез өсті. Оңтүстік Америкада Эквадор шкампа шаруашылығын дамытуда алғашқы қадам жасады, ол 1978 жылдан бастап күрт өсті. Бразилия 1974 жылдан бері шкампа шаруашылығымен айналысып келеді, бірақ сауда тек 1990 жылдары гүлденді, нәтижесінде бірнеше жыл ішінде ел ірі өндірушіге айналды. Бүгінде 50-ден астам елде теңіз шкампалары өсіріледі.

Шаруашылық жүргізу әдістері

Шампанша өсіру кеңінен таралып, жабайы балық аулаудың мүмкіндігінен асып кеткен сұранысты қанағаттандырғанда, бұрынғы күнделікті шаруашылық әдістері әлемдік нарыққа қызмет етуге қажетті, өнімдірек тәжірибелермен тез ауыстырылды. Өнеркәсіптік шаруашылық бастапқыда дәстүрлі әдістерді қолданды, «экстенсивті» деп аталатын шаруашылықтар төмен тығыздықты су қоймаларының ауданын ұлғайту арқылы толықтырды; бірнеше гектарлық тоғандардың орнына, 500 гектарға дейінгі тоғандар пайдаланылды және кейбір аймақтарда кең аумақты мангр ормандары жойылды. Технологиялық жетістіктер жер көлемін кеңейтуге деген қажеттілікті азайта отырып, гектар басына өнімділікті арттыратын, одан да интенсивті тәжірибелерді мүмкін етті. Жарым-интенсивті және интенсивті шаруашылықтар пайда болды, онда шампаншалар жасанды жеммен өсірілді және тоғандар белсенді басқарылды. Көптеген экстенсивті шаруашылықтар сақталғанымен, жаңа шаруашылықтар көбінесе жарым-интенсивті болып табылады. 1980 жылдардың ортасына дейін көптеген шаруашылықтар жас жабайы шампаншалармен, әдетте жергілікті жерде ауланған «постларва» деп аталатын жануарлармен қамтамасыз етілді. Постларва аулау көптеген елдерде маңызды экономикалық секторға айналды. Балық аулау алқаптарының азаюына қарсы күресу және жас шампаншалардың тұрақты жеткізілуін қамтамасыз ету үшін индустрия шампаншаларды шаруашылықтарда өсіруді бастады.

Өмірлік цикл

Креветкалар тек теңіз ортасында жетіліп, көбейеді. Аналықтары 100 000-нан 500 000-ға дейін жұмыртқа салады, олар шамамен 24 сағаттан кейін кішкентай науплийлерге айналады. Бұл науплийлер өз денелеріндегі сары қорларымен қоректенеді, содан кейін зоеяға айналады. Креветканың осы екінші личинкалық сатысындағылары балдырлармен қоректенеді, ал бірнеше күннен кейін мизис личинкасына айналады. Мизис личинкалары немесе мизистер кішкентай креветкаларға ұқсайды және балдырлар мен зоопланктонмен қоректенеді. Тағы үш-төрт күннен кейін олар соңғы рет постларваға айналады: ересектерге тән қасиеттері бар жас креветкалар.

Инкубаторлар

Шағын көлемдегі шабақтар Оңтүстік-Шығыс Азияда кең таралған. Көбінесе отбасылық бизнес ретінде жүргізіліп, төмен технологиялық тәсілдерді қолданады, кішкентай резервуарлар (он тоннадан кем) және көбінесе жануарлардың төмен тығыздығын пайдаланады. Типик шабақта бір шаршы метрге 150-200 жануардан орналасады. Олар ең көп үш апта бойы жоғары протеинге толы жеммен тамақтандырылады, содан кейін өсіп-өндірілетін қоймаларға көшіріледі. Осы кезде олардың салмағы бір-екі граммды құрайды. Судың тұздылығы біртіндеп өсіп-өндірілетін қоймалардың тұздылығына келтіріледі. Фермерлер постларваларды "PLs" деп атайды, соңына күндер саны қосады (яғни, PL 1, PL 2 және т.б.). Олардың жаңартқыштары тармақталғаннан кейін (шамамен 25 күннен кейін, PL 13 - PL 17 шамасында) өсіп-өндірілетін қоймаларға көшіруге дайын. Шабақтау міндетті емес, бірақ көптеген шаруашылықтар оны жақсы көреді, себебі ол жемді тиімдірек пайдалануға, мөлшерінің біртектілігін арттыруға, инфрақұрылымды жақсырақ пайдалануға көмектеседі және өнімді арттыру үшін бақыланатын ортада жүргізілуі мүмкін. Шабақтардың басты кемшілігі – кейбір постларвалар өсіп-өндірілетін қоймаға ауыстырылғанда өліп қалуы мүмкін.

Өсіру

Өсу кезеңінде шәрбақтар жетіледі. Артқы личинкалар көлге ауыстырылады, онда олар сатылатын мөлшерге жеткенше тамақтанады, бұл шамамен тағы үш-алты айға созылады. Шәрбақтарды аулау оларды аумен немесе көлді судан босату арқылы жүзеге асырылады. Көлдердің көлемі мен техникалық инфрақұрылымның деңгейі әр түрлі. Кәдімгі, төмен тығыздықпен өсірілетін шәрбақ шаруашылықтары көбінесе жағалауда, әсіресе мангр аймақтарында орналасқан. Көлдер бірнеше гектардан 100 гектарға дейін жетеді, ал шәрбақтар төмен тығыздықпен (2-3 дана/квадрат метр, немесе 25 000/га) отырғызылады. Толқындар су алмасуды қамтамасыз етеді, ал шәрбақтар табиғи организмдермен қоректенеді. Кейбір аймақтарда фермерлер тек қақпаларды ашып, жабайы личинкаларды ұстап, жабайы шәрбақ өсіреді. Жер бағасы төмен, кедей немесе дамып келе жатқан елдерде экстенсивті шаруашылықтар жыл сайын 50-500 кг/га шәрбақ (бас салмағы) өндіреді. Олардың өндіріс шығындары төмен (US$1–3/кг тірі шәрбақ), еңбекті көп қажет етпейді және жоғары техникалық білік талап етпейді. Жарым қарқынды шаруашылықтар су алмасу үшін толқындарға емес, сорғылар мен жоспарланған көл орналасуына сенеді. Сондықтан оларды жоғары толқын деңгейінен жоғары орнатуға болады. Көлдердің көлемі 2-30 га аралығында; отырғызу тығыздығы 10-30/квадрат метр (100 000–300 000/га) аралығында. Мұндай тығыздықта өнеркәсіптік дайындалған жемді қолданып тамақтандыру және табиғи организмдердің өсуін ынталандыру үшін көлге тыңайтқыш салу қажеттілікке айналады. Жылдық өнім 500-5000 кг/га, ал өндіріс шығындары US$2–6/кг тірі шәрбақ шамасында. Квадрат метрге 15-тен астам шәрбақ отырғызғанда, оттегінің жетіспеуін болдырмау үшін көбінесе ауа соққысы қажет. Өнімділік су температурасына байланысты өзгереді, сондықтан кейбір маусымдарда басқаларына қарағанда ірі шәрбақтар жиі кездеседі. Интенсивті шаруашылықтар тіпті кіші көлдерді және одан да жоғары тығыздықты пайдаланады. Көлдер белсенді басқарылады: олар ауа соққысына ұшыратылады, қалдықтарды жою және су сапасын сақтау үшін жоғары су алмасу жүзеге асырылады, ал шәрбақтар арнайы дайындалған диетамен, әдетте пісірілген гранулдар түрінде тамақтандырылады. Мұндай шаруашылықтар жылдық өнімді 5000-20000 кг/га дейін өндіреді, ал кейбір аса қарқынды шаруашылықтар 100 000 кг/га дейін өндіруі мүмкін. Олар су сапасы мен басқа да көл жағдайларын үнемі бақылау үшін озық техникалық инфрақұрылым мен жоғары білікті мамандарды қажет етеді; олардың өндіріс шығындары тірі шәрбақтың 1 кг-на US$4–8 шамасында. Шәрбақ шаруашылықтарының өндірістік сипаттамаларына қатысты бағалаулар әртүрлі. Көптеген зерттеулер бойынша, әлемдегі барлық шәрбақ шаруашылықтарының 15-20% -ы экстенсивті, 25-30% -ы жарым қарқынды, ал қалғаны интенсивті шаруашылықтар болып табылады. Алайда, аймақтық айырмашылықтар жоғары, және Tacon әртүрлі зерттеулер бойынша әр ел үшін көрсетілген пайыздық көрсеткіштерде үлкен айырмашылықтар бар екенін хабарлайды.

In the grow out phase, the shrimp are grown to maturity. The postlarvae are transferred to ponds where they are fed until they reach marketable size, which takes about another three to six months. Harvesting the shrimp is done by fishing them from the ponds using nets or by draining the ponds. Pond sizes and the level of technical infrastructure vary. Extensive shrimp farms using traditional low density methods are invariably located on a coast and often in mangrove areas. The ponds range from just a few to more than 100 hectares; shrimp are stocked at low densities (2–3 animals per square metre, or 25,000/ha). The tides provide for some water exchange, and the shrimp feed on naturally occurring organisms. In some areas, farmers even grow wild shrimp by just opening the gates and impounding wild larvae. Prevalent in poorer or less developed countries where land prices are low, extensive farms produce annual yields from 50 to 500 kg/ha of shrimp (head on weight). They have low production costs (US$1–3/kg live shrimp), are not very labor intensive, and do not require advanced technical skills. Semi intensive farms do not rely on tides for water exchange, but use pumps and a planned pond layout. They can therefore be built above the high tide line. Pond sizes range from 2 to 30 ha; the stocking densities range from 10 to 30/square meter (100,000–300,000/ha). At such densities, artificial feeding using industrially prepared shrimp feeds and fertilizing the pond to stimulate the growth of naturally occurring organisms become a necessity. Annual yields range from 500 to 5,000 kg/ha, while production costs are in the range of US$2–6/kg live shrimp. With densities above 15 animals per square meter, aeration is often required to prevent oxygen depletion. Productivity varies depending upon water temperature, thus it is common to have larger sized shrimp in some seasons than in others. Intensive farms use even smaller ponds and even higher stocking densities. The ponds are actively managed: they are aerated, there is a high water exchange to remove waste products and maintain water quality, and the shrimp are fed on specially designed diets, typically in the form of formulated pellets. Such farms produce annual yields between 5,000 and 20,000 kg/ha; a few super intensive farms can produce as much as 100,000 kg/ha. They require an advanced technical infrastructure and highly trained professionals for constant monitoring of water quality and other pond conditions; their production costs are in the range of US$4–8/kg live shrimp. Estimates on the production characteristics of shrimp farms vary. Most studies agree that about 15 20% of all shrimp farms worldwide are extensive farms, another 25–30% are semi intensive, and the rest are intensive farms. Regional variation is high, though, and Tacon reports wide discrepancies in the percentages claimed for individual countries by different studies.

Жануарлардың әл-ауқаты

Көздің сабағын жою – бір (бір жақты) немесе екі (екі жақты) көз сабағын шабақтан алып тастау. Бұл әдіс әлемдегі барлық теңіз шабақтарын өсіру немесе көбейту орталықтарында, ғылыми-зерттеу және коммерциялық мекемелерде аналық шабақтарға (немесе шабақтарға) жүйелі түрде қолданылады. Осы жағдайларда жоюдың мақсаты – аналық шабақты жетілген жұмыртқалықтарды дамытуға және шағылысуға ынталандыру. Шабақтарды тұтқында ұстау жағдайларының көпшілігі аналықтарында жетілген жұмыртқалықтардың дамуына кедергі келтіретін тежеулерді тудырады. Тіпті белгілі бір түрдің жұмыртқалықтары тұтқында дамитын және шағылысатын жағдайда да, көз сабағын жою жұмыртқаның жалпы өндірісін арттырады және берілген популяциядағы шағылысуға қатысатын аналықтардың үлесін ұлғайтады. Аналық шабақтарға көз сабағын жою процедурасынан кейін, толық жұмыртқалық дамуы көбінесе 3-10 күннің ішінде жүзеге асып, байқалады.

Тамақтандыру

Экстенсивті шаруашылықтар көбінесе тоғандардың табиғи өнімділігіне сүйенсе, интенсивті басқарылатын шаруашылықтар қолдан жасалған креветка жеміне толығымен немесе тоғандарда табиғи түрде кездесетін организмдерге қосымша ретінде сүйенеді. Тоғандарда фитопланктонның өсуіне негізделген тағамдық тізбек құрылады. Фитопланктонның өсуін жеделдету үшін тыңайтқыштар мен минералдық қосылыстар қолданылады. Көлденең жасалған жемшөптерден және креветкалардың қалдықтарынан шығатын қалдықтар тоғандардың эвтрофикациясына алып келуі мүмкін. Жасанды жемдер арнайы құрастырылған, тез ыдырайтын гранулалар түрінде болады. Мұндай гранулалардың 70%-ға дейін ысырапқа кетеді, себебі олар креветкалар жеп үлкермес бұрын шіріп кетеді. Төмен FCR көрсеткіші фермаға жоғары табыс әкеледі.

Өсірілетін түрлер

Шампанша мен креветканың көптеген түрлері бар болса да, олардың ішіндегі үлкендері ғана өсіріледі, олардың барлығы пенайдтер тұқымдасына (Penaeidae туысы) жатады, ал оның ішінде Penaeus туысына жатады. Көптеген түрлер егіншілікке жарамсыз: олар пайдалы болу үшін тым кішкентай, немесе бір-біріне көп жиналған кезде өсіп кетуді тоқтатады немесе ауруларға өте бейім. Нарықты басымдықпен қамтитын екі түр:

Тынық мұхитының ақ креветкасы (Litopenaeus vannamei, сондай-ақ "ақ аяқты креветка" деп аталады) – батыс елдерінде өсірілетін негізгі түр. Мексикадан Перуге дейінгі Тынық мұхит жағалауында өсетін бұл креветканың ұзындығы 23 см-ге жетеді. Латын Америкасындағы өнімнің 95% L. vannamei-ге тиесілі. Оны тұтқында көбейту оңай, бірақ Таура ауруына ұшырайды. Үлкен жолбарыс креветкасы (P. monodon, сондай-ақ "қара жолбарыс креветкасы" деп те аталады) Үнді мұхитында және Тынық мұхитында Жапониядан Австралияға дейін кездеседі. Өсірілетін барлық креветкалардың ішіндегі ең үлкені, оның ұзындығы 36 см-ге дейін жетеді және Азияда өсіріледі. Ақ дақ ауруына бейімділігі және оны тұтқында өсіру қиындығы салдарынан 2001 жылдан бастап ол бірте-бірте L. vannamei-мен ауыстырылуда. Бұл екі түрдің барлығы фермалық креветка өндірісінің 80% құрайды. Басқа өсірілетін түрлері:

Батыс көк креветкасы (P. stylirostris) 1980 жылдардың аяғында IHHN вирусы халықтың көп бөлігін жойғанға дейін батыс жарты шарда креветка өсіру үшін танымал таңдау болды. Бірнеше популяциясы аман қалды және осы вирусқа төзімді болды. Олардың кейбіреулерінің Taura вирусына қарсы да төзімді екендігі анықталғаннан кейін, кейбір шаруашылықтар 1997 жылдан бастап P. stylirostris-ті қайта өсірді. Қытай ақ креветкасы (P. chinensis, сондай-ақ етті креветка деп те аталады) Қытайдың және Кореяның батыс жағалауында кездеседі және Қытайда өсіріледі. Оның ұзындығы 18 см-ге дейін жетеді, бірақ суық суды (минималды 16 °C) қабылдай алады. Бір кездері әлемдік нарықтағы маңызды фактор болған ол қазір 1993 жылы аурудың салдарынан барлық популяциясы жойылғаннан кейін Қытайдың ішкі нарығында ғана қолданылады. Курума креветкасы (P. japonicus) негізінен Жапония мен Тайваньда, сонымен қатар Австралияда өсіріледі; жалғыз нарық – Жапонияда, онда тірі Курума креветкасы фунтына 100 АҚШ доллары (220 АҚШ доллары / кг) бағасына жетеді. Үнді ақ креветкасы (P. indicus) Үнді мұхитының жағалауында өседі және Үндістан, Иран, Таяу Шығыс және Африка жағалауында кең таралған. Банан креветкасы (P. merguiensis) – Үнді мұхитының жағалауындағы сулардан, Оманнан Индонезия мен Австралияға дейін өсірілетін тағы бір түр. Оны жоғары тығыздықта өсіруге болады. Пенаевтың басқа да бірнеше түрі креветка өсіруде өте аз рөл атқарады. Сондай-ақ, кейбір басқа да креветка түрлерін өсіруге болады, мысалы, "Акиами пастасы креветкасы" немесе Metapenaeus spp. Олардың жалпы аквакультуралық өнімі жылына шамамен 25000 тонна ғана, бұл пенайдтермен салыстырғанда аз.

Аурулар

Шамбаржанды жұқтырған түрлі вирустық аурулар бар. Тығыз орналасқан, монокультуралы шаруашылықтарда мұндай вирустық инфекциялар тез таралады және бүкіл креветка популяциясын жоя алады. Көптеген вирустар су арқылы таралады, сондықтан кез келген вирустық жарылыс жабайы табиғатта өмір сүретін креветкалардың да қырылу қаупін тудырады. Тай тілінде Хуа леун деп аталатын сары бас ауруы Оңтүстік-Шығыс Азияда P. monodon-ға әсер етеді. Ол алғаш рет 1990 жылы Таиландта тіркелген. Ауру өте жұқпалы және 2-4 күн ішінде жаппай өлімге әкеледі. Жұқтырған креветканың бас-кеуде бөлігі ерекше жоғары жем жеу белсенділігінен кейін сарғаяды, ал өліп бара жатқан креветкалар өлім алдында тоған бетіне жиналады. Ерте өлім синдромы (EMS) Vibrio parahaemolyticus бактериясының штаммымен байланысты, ол әлемде кең таралған алып жолбарыс креветкасы мен ақ аяқты креветкасына әсер етеді. Бұл штамдар адамға зиянсыз, бірақ креветка шаруашылығына экономикалық зиян келтіреді. Бактериялардың таралуы жылы және тұзды теңіз суларында көбірек байқалады. Ақ дақ синдромы – вирустар тұқымдасының бірнеше вирустарынан туындайтын ауру. Алғаш рет 1993 жылы жапондық P. japonicus шаруашылығында тіркелген, ол Азияға, содан кейін Америкаға тарады. Ол кең иелер спектрін қамтиды және өте қауіпті, бірнеше күн ішінде 100% өлімге әкеледі. Симптомдары: қабықшадағы ақ дақтар және қызыл гепатопанкреас. Жұқтырған креветкалар өлер алдында әлсіздейді. Таура синдромы алғаш рет 1992 жылы Эквадордағы Таура өзеніндегі креветка шаруашылықтарында анықталды. Ауруды тудыратын вирусқа P. vannamei ие, ол ең көп өсірілетін екі креветканың бірі. Ауру тез тарады, негізінен жұқтырған жануарларды және аналық креветкаларды тасымалдау арқылы. Бастапқыда Америкадағы шаруашылықтармен шектелген, L. vannamei-дің енгізілуімен Азиядағы креветка шаруашылықтарына да тарады. Құстар бір аймақтағы шаруашылықтар арасында инфекция таратушы ретінде қарастырылады. Жұқпалы гиподермалық және гематопоэтикалық некроз (IHHN) P. stylirostris арасында жаппай өлімге (90% дейін) және L. vannamei-де ауыр деформацияларға әкеледі. Бұл Тынық мұхитында өсірілген және жабайы креветкаларда кездеседі, бірақ Американың Атлантикалық жағалауындағы жабайы креветкаларда кездеспейді. Креветкаларға қауіпті бактериялық инфекциялар да бар. Ең көп таралғаны – Vibrio бактерияларынан туындайтын вибриоз. Креветкалар әлсіздейді, бағдарсыз болады және қабықшасында қараңғы жаралар пайда болуы мүмкін. Өлім-жітім көрсеткіші 70% асады. Тағы бір бактериялық ауру – некротизациялық гепатопанкреатит (NHP); симптомдары жұмсақ экзоскелет және ластану. Мұндай бактериялық инфекциялардың көпшілігі тығыз қоныстанған тоғандар, жоғары температура және нашар су сапасы сияқты стрестік жағдайлармен байланысты, бұл бактериялардың өсуіне жағдай жасайды. Емдеу антибиотиктермен жүргізіледі. Импорттаушы елдер әртүрлі антибиотиктер бар креветкаларға бірнеше рет импорттық тыйым салды. Мұндай антибиотиктердің бірі – хлорамфеникол, ол 1994 жылдан бері Еуропалық Одақта тыйым салынған, бірақ проблеманы тудыруда. Жоғары өлім-жітім деңгейімен аурулар креветка шаруашылығы үшін үлкен қауіпті құрайды, өйткені тоғандары жұқтырылған жағдайда шаруашылар жыл бойы табысынан айырылуы мүмкін. Көптеген ауруларды тиімді емдеу мүмкін болмағандықтан, өнеркәсіптің күш-жігері аурудың алдын алуға бағытталған. Су сапасын белсенді басқару аурулардың таралуына қолайлы тоған жағдайларын болдырмауға көмектеседі, ал жабайыдан алынған дернәсілдерді пайдаланудың орнына, оқшауланған ортада өсірілген және ауру таратпайтыны расталған патогенсіз аналық креветкалар жиі қолданылады. Шаруашылықтағы аурусыз популяцияларға аурудың енуін болдырмау үшін жартылай қарқынды шаруашылықтардың тоғандарында пластикпен қаптау арқылы топырақпен байланысты болдырмау және тоғандағы су алмасуды азайту сияқты бақыланатын орта құруға да бейімділік бар.

There are a variety of lethal viral diseases that affect shrimp. In the densely populated, monocultural farms such virus infections spread rapidly and may wipe out whole shrimp populations. A major transfer vector of many of these viruses is the water itself; and thus any virus outbreak also carries the danger of decimating shrimp living in the wild. Yellowhead disease, called Hua leung in Thai, affects P. monodon throughout Southeast Asia. It had been reported first in Thailand in 1990. The disease is highly contagious and leads to mass mortality within 2 to 4 days. The cephalothorax of an infected shrimp turns yellow after a period of unusually high feeding activity ending abruptly, and the then moribund shrimp congregate near the surface of their pond before dying. Early mortality syndrome (EMS) has been linked to a strain of a bacterium called Vibrio parahaemolyticus which affects the Giant Tiger Prawn and the Whiteleg Shrimp, both shrimp that are commonly farmed around the world. The strains are not harmful to humans, but are economically devastating for shrimp farmers. The spread of the bacteria is more prevalent in warmer and saltier ocean waters. Whitespot syndrome is a disease caused by a family of related viruses. First reported in 1993 from Japanese P. japonicus cultures, it spread throughout Asia and then to the Americas. It has a wide host range and is highly lethal, leading to mortality rates of 100% within days. Symptoms include white spots on the carapace and a red hepatopancreas. Infected shrimp become lethargic before they die. Taura syndrome was first reported from shrimp farms on the Taura river in Ecuador in 1992. The host of the virus causing the disease is P. vannamei, one of the two most commonly farmed shrimp. The disease spread rapidly, mainly through the shipping of infected animals and broodstock. Originally confined to farms in the Americas, it has also been propagated to Asian shrimp farms with the introduction of L. vannamei there. Birds are thought to be a route of infection between farms within one region. Infectious hypodermal and hematopoietic necrosis (IHHN) is a disease that causes mass mortality among P. stylirostris (as high as 90%) and severe deformations in L. vannamei. It occurs in Pacific farmed and wild shrimp, but not in wild shrimp on the Atlantic coast of the Americas. There are also a number of bacterial infections that are lethal to shrimp. The most common is vibriosis, caused by bacteria of the Vibrio species. The shrimp become weak and disoriented, and may have dark wounds on the cuticle. The mortality rate can exceed 70%. Another bacterial disease is necrotising hepatopancreatitis (NHP); symptoms include a soft exoskeleton and fouling. Most such bacterial infections are strongly correlated to stressful conditions, such as overcrowded ponds, high temperatures, and poor water quality, factors that positively influence the growth of bacteria. Treatment is done using antibiotics. Importing countries have repeatedly placed import bans on shrimp containing various antibiotics. One such antibiotic is chloramphenicol, which has been banned in the European Union since 1994, but continues to pose problems. With their high mortality rates, diseases represent a very real danger to shrimp farmers, who may lose their income for the whole year if their ponds are infected. Since most diseases cannot yet be treated effectively, the industry's efforts are focused on preventing disease outbreak in the first place. Active water quality management helps avoid poor pond conditions favorable to the spread of diseases, and instead of using larvae from wild catches, specific pathogen free broodstocks raised in captivity in isolated environments and certified not to carry diseases are used increasingly. To avoid introducing diseases into such disease free populations on a farm, there is also a trend to create more controlled environments in the ponds of semi intensive farms, such as by lining them with plastic to avoid soil contact, and by minimizing water exchange in the ponds.

Экономика

2005 жылы шаян өсірудің жалпы әлемдік өндірісі 2,5 миллион тоннаға жетті. Бұл сол жылы шаянның жалпы өндірісінің (фермалық және жабайы аулаудан алынған) 42% құрайды. Шаянды ең ірі импорттаушы – АҚШ, ол 2003–2009 жылдары жыл сайын 500–600 мың тонна шаян өнімдерін импорттады. Жапония жыл сайын шамамен 200 мың тонна импорттайды, ал Еуропалық Одақ 2006 жылы тағы 500 мың тонна тропикалық шаян импорттады, оның ішінде ең ірі импорттаушылар – Испания және Франция. ЕО сонымен қатар, аулау арқылы алынған суық судағы шаянның, атап айтқанда, қарапайым шаянның (Crangon crangon) және Pandalus borealis сияқты Pandalidae тұқымдастарының ірі импорттаушысы болып табылады; 2006 жылы бұл импорт шамамен 200 мың тоннаны құрады. Шаянды импорттау бағасы өте өзгермалы. 2003 жылы АҚШ-та шаянның бір килограмының импорт бағасы 8,80 АҚШ доллары болды, бұл Жапониядағы 8,00 АҚШ долларынан сәл жоғары. ЕО-дағы орташа импорт бағасы шамамен 5,00 АҚШ доллары/кг болды; бұл төмен бағаның себебі ЕО-ның фермалық жылы су шаяндарына қарағанда кішкентайырақ суық судағы шаянды (аулаудан алынған) көбірек импорттауында. Сонымен қатар, Жерорта теңізі елдері басы бар шаянды жақсы көреді, ол шамамен 30% салмаққа ие, бірақ бірлік бағасы төмен. Әлемдегі шаян өсірудің шамамен 75% Азия елдерінен келеді; ең ірі елдер – Қытай және Тайланд, олардан кейін Вьетнам, Индонезия және Үндістан тұрады. Қалған 25% Батыс жарты шарда өндіріледі, онда Латын Америкасы елдері (Бразилия, Эквадор, Мексика) басым. Экспорт бойынша Тайланд 30% -дан астам үлесімен көш бастап тұр, одан кейін Қытай, Индонезия және Үндістан келеді, олардың әрқайсысы шамамен 10% үлеске ие. Басқа ірі экспорттаушы елдер – Вьетнам, Бангладеш және Эквадор. Тайланд өзінің өнімдерінің барлығын экспортқа шығарады, ал Қытай шаян өнімдерінің көп бөлігін ішкі нарықта пайдаланады. Фермалық шаянды ішкі нарықта тұтынуға басымдық беретін тағы бір ірі экспорттаушы ел – Мексика. Ірі өндіруші елдердегі су шаруашылығындағы шаян өндірісі. FAO балық шаруашылығы туралы деректер базасында елдердің ерікті түрде есеп беруіне сүйенеді; егер деректер ұсынылмаса, FAO өз "болжамын" қосады. Мұндай болжамдар деректер базасында белгіленеді, бірақ олар, әрине, есеп беруші мемлекеттік органдар жасаған болжамдарды да қамтиды, оларды күдікті дөңгелек сандар арқылы ғана тануға болады. Аурулар шаян өндірісіне үнемі кері әсер етеді. 1993 жылы P. chinensis-тің жаппай қырылуына жақын болғаннан кейін, вирустық аурулардың таралуы 1996/97 жылдары Тайландта және Эквадорда өндірістің айтарлықтай төмендеуіне әкелді. Тек Эквадорда ғана 1989 жылы (IHHN), 1993 жылы (Taura) және 1999 жылы (ақ дақ) өндіріс қатты зардап шекті. Шаян фермаларының өнімінің кейде күрт өзгеруіне себеп болатын тағы бір фактор – химиялық заттармен немесе антибиотиктермен ластанған шаянды импорттауға рұқсат бермейтін, импорттаушы елдердің ережелері. 1980 жылдары және 1990 жылдардың көп бөлігінде шаян өсіру жоғары табыс әкелді. Экстенсивті шаруашылықтарға қажетті инвестициялар төмен болды, әсіресе жер бағасы мен жалақысы төмен аймақтарда. Көптеген тропикалық елдер үшін, әсіресе кедей экономикасы бар елдер үшін, шаян өсіру тартымды бизнес болды, ол жағалаудағы кедей халыққа жұмыс орындары мен табыс әкелді және шаянның жоғары нарықтық бағасының арқасында көптеген дамып келе жатқан елдерге айтарлықтай шетел валютасы түсімдерін қамтамасыз етті. Көптеген шаян фермаларын бастапқыда Дүниежүзілік банк қаржыландырды немесе жергілікті үкіметтер едәуір субсидиялады. 1990 жылдардың соңында экономикалық жағдай өзгерді. Үкіметтер мен фермерлер үкіметтік емес ұйымдар мен тұтынушы елдер тарапынан сауда тәжірибесіне сын айтқан қысымға ұшырады. Халықаралық сауда қақтығыстары туды, мысалы, антибиотиктер бар шаянды импорттауға тыйым салу, АҚШ-тың 2004 жылы Тайландқа қарсы шаян импорттауға тыйым салуы (тайлық балықшылардың торларында әтештерді алып тастау құрылғыларын қолданбауына байланысты) немесе 2002 жылы АҚШ-тың шаян балықшыларының бүкіл әлемдегі шаян фермаларына қарсы бастаған "демпингке қарсы" ісі, екі жылдан кейін АҚШ көптеген өндіруші елдерге қарсы шамамен 10% антидемпингтік тарифтерді енгізді (Қытайдан басқа, ол 112% баж алымдарын алды). Аурулар едәуір экономикалық шығынға әкелді. Эквадорда, онда шаян өсіру негізгі экспорттық сектор болған (басқа екеуі – банан мен мұнай), 1999 жылы ақ дақ ауруының басталуы шамамен 130 000 жұмысшының жұмысын жоғалтуына әкелді. Сонымен қатар, 2000 жылы шаян бағасы күрт төмендеді. Бұл факторлардың барлығы фермерлердің жақсартылған шаруашылық тәжірибелеріне қажеттілігін қабылдауына және бизнеске қатысты үкіметтік реттеуді күшейтуге ықпал етті, бұл бум жылдары назардан тыс қалған сыртқы шығындардың бір бөлігін қамтыды.

The total global production of farmed shrimp reached 2.5 million tonnes in 2005. This accounts for 42% of the total shrimp production that year (farming and wild catches combined). The largest single market for shrimp is the United States, importing between 500 – 600,000 tonnes of shrimp products yearly in the years 2003–2009. About 200,000 tonnes yearly are imported by Japan, while the European Union imported in 2006 another about 500,000 tonnes of tropical shrimps, with the largest importers being Spain and France. The EU also is a major importer of coldwater shrimp from catches, mainly common shrimp (Crangon crangon) and Pandalidae such as Pandalus borealis; in 2006, these imports accounted for about another 200,000 tonnes. The import prices for shrimp fluctuate wildly. In 2003, the import price per kilogram shrimp in the United States was US$8.80, slightly higher than in Japan at US$8.00. The average import price in the EU was only about US$5.00/kg; this much lower value is explained by the fact that the EU imports more coldwater shrimp (from catches) that are much smaller than the farmed warm water species, and thus attain lower prices. In addition, Mediterranean Europe prefers head on shrimp, which weigh approximately 30% more, but have a lower unit price. About 75% of the world production of farmed shrimp comes from Asian countries; the two leading nations being China and Thailand, closely followed by Vietnam, Indonesia, and India. The other 25% are produced in the western hemisphere, where Latin American countries (Brazil, Ecuador, Mexico) dominate. In terms of export, Thailand is by far the leading nation, with a market share of more than 30%, followed by China, Indonesia, and India, accounting each for about 10%. Other major export nations are Vietnam, Bangladesh, and Ecuador. Thailand exports nearly all of its production, while China uses most of its shrimp in the domestic market. The only other major export nation that has a strong domestic market for farmed shrimp is Mexico. Aquaculture shrimp production by the major producer nations. The FAO relies on the voluntary reporting of countries for its fisheries databases; if no numbers are reported, the FAO fills in its own "guesstimate". Such estimates are marked in the databases, but these obviously also contain estimates made already by the reporting government agencies, recognizable only by the suspiciously round numbers.|group=Note Bolded numbers indicate some recognizable disease events. Disease problems have repeatedly impacted the shrimp production negatively. Besides the near wipeout of P. chinensis in 1993, there were outbreaks of viral diseases that led to marked declines in the per country production in 1996/97 in Thailand and repeatedly in Ecuador. In Ecuador alone, production suffered heavily in 1989 (IHHN), 1993 (Taura), and 1999 (whitespot). Another reason for sometimes wild changes in shrimp farm output are the import regulations of the destination countries, which do not allow shrimp contaminated by chemicals or antibiotics to be imported. In the 1980s and through much of the 1990s, shrimp farming promised high profits. The investments required for extensive farms were low, especially in regions with low land prices and wages. For many tropical countries, especially those with poorer economies, shrimp farming was an attractive business, offering jobs and incomes for poor coastal populations and has, due to the high market prices of shrimp, provided many developing countries with non negligible foreign currency earnings. Many shrimp farms were funded initially by the World Bank or substantially subsidized by local governments. In the late 1990s, the economic situation changed. Governments and farmers alike were under increasing pressure from NGOs and the consumer countries, who criticized the practices of the trade. International trade conflicts erupted, such as import bans by consumer countries on shrimp containing antibiotics, the United States' shrimp import ban against Thailand in 2004 as a measure against Thai shrimp fishers not using turtle excluder devices in their nets, or the "anti dumping" case initiated by U. S. shrimp fishers in 2002 against shrimp farmers worldwide, which resulted two years later in the U. S. imposing antidumping tariffs of the order of about 10% against many producer countries (except China, which received a 112% duty). Diseases caused significant economic losses. In Ecuador, where shrimp farming was a major export sector (the other two are bananas and oil), the whitespot outbreak of 1999 caused an estimated 130,000 workers to lose their jobs. Furthermore, shrimp prices dropped sharply in 2000. All of these factors contributed to the slowly growing acceptance by farmers that improved farming practices were needed, and resulted in tighter government regulation of the business, both of which internalized some of the external costs that were ignored during the boom years.

Әлеуметтік-экономикалық аспектілер

Шампанша өсіру жұмыс орындарын ұсынады, бұл көптеген аймақтарда жергілікті жағалаудағы халықтың кедейлігін азайтуға көмектесе алады, егер дұрыс басқарылса. Бұл тақырып бойынша жарияланған әдебиеттерде үлкен келіспеушіліктер бар, ал қолжетімді деректердің көп бөлігі жеке баяндарға негіделген. Шампанша шаруашылықтарының еңбекке қажеттілігі бір аумақты күріш егісі үшін пайдаланған кездегіге қарағанда шамамен үштен бірден үш есеге дейін ауытқиды, бұл аймақтық ерекшеліктерге және зерттелген шаруашылықтардың түріне байланысты. Жалпы алғанда, қарқынды шаян өсіру кеңейтілген өсіруге қарағанда бірлік аумағына көбірек еңбек күші қажет. Кеңейтілген шаян шаруашылықтары көбірек жерді алып жатыр және көбінесе, бірақ әрқашан емес, ауыл шаруашылығы жерлерін пайдалану мүмкін емес жерлерде орналасқан. Сондай-ақ, жем өндіру немесе сақтау, өңдеу және сауда компаниялары сияқты қолдаушы салаларды да естен шығармау керек, тіпті олардың барлығы да шаян өсіруге қатысты емес болса да. Әдетте, шаян шаруашылығындағы жұмысшылар басқа жұмыстарға қарағанда жақсы жалақы алады. Бір зерттеу бойынша, шаян шаруашылығының жұмысшысы басқа жұмыс орындарындағыдан 1,5–3 есе көп таба алады; Үндістандағы зерттеуде жалақының шамамен 1,6 есеге өскені анықталды. Үкіметтік емес ұйымдар көбінесе пайданың көп бөлігі ірі конгломераттарға, жергілікті халыққа емес, кететінін сынап келді. Бұл Эквадор сияқты кейбір аймақтарда дұрыс болуы мүмкін, онда шаян шаруашылықтарының көп бөлігі ірі компанияларға тиесілі, бірақ бұл барлық жағдайға қатысты емес. Мысалы, Таиландта шаруашылықтардың көпшілігі шағын жергілікті кәсіпкерлерге тиесілі, бірақ шаян өсірумен байланысты салаларды, жем өндірушілерден бастап азық-түлік өңдеушілер мен сауда компанияларына дейін тік интеграциялау тенденциясы бар. 1994 жылы жүргізілген зерттеуде Таиландтағы фермер күріш өсіруден шаян өсіруге ауысып, табысын он есеге арттыра алатыны көрсетілген. 2003 жылғы Үндістан зерттеуі Андхра-Прадеш штатының Шығыс Годавари ауданында шаян өсірудің ұқсас көрсеткіштеріне қол жеткізді. Жергілікті халықтың шаян өсіруден пайда табуы жеткілікті білікті мамандардың болуына да байланысты. Кеңейтілген шаруашылықтар көбінесе жинау кезінде көп дайындық қажет етпейтін маусымдық жұмыс орындарын ұсынады. Эквадорда осы лауазымдардың көпшілігі көшпенді жұмысшылармен толтырылған. Қарқынды шаруашылықтарға жыл бойы күрделі жұмыстар үшін жұмыс күші қажет.

Shrimp farming offers significant employment opportunities, which may help alleviate the poverty of the local coastal populations in many areas, if it is properly managed. The published literature on that topic shows large discrepancies, and much of the available data are of anecdotal nature. Estimates of the labor intensity of shrimp farms range from about one third to three times more than when the same area was used for rice paddies, with much regional variation and depending on the type of farms surveyed. In general, intensive shrimp farming requires more labor per unit area than extensive farming. Extensive shrimp farms cover much more land area and are often, but not always, located in areas where no agricultural land uses are possible. Supporting industries such as feed production or storage, handling, and trade companies should also not be neglected, even if not all of them are exclusive to shrimp farming. Typically, workers on a shrimp farm can get better wages than with other employment. A global estimate from one study is that a shrimp farm worker can earn 1.5–3 times as much as in other jobs; a study from India arrived at a salary increase of about 1.6,

NGOs have frequently criticized that most of the profits went to large conglomerates instead of to the local population. While this may be true in certain regions, such as Ecuador, where most shrimp farms are owned by large companies, it does not apply in all cases. For instance in Thailand, most farms are owned by small local entrepreneurs, although there is a trend to vertically integrate the industries related to shrimp farming from feed producers to food processors and trade companies. A 1994 study reported a farmer in Thailand could increase their income by a factor of ten by switching from growing rice to farming shrimp. An Indian study from 2003 arrives at similar figures for shrimp farming in the East Godavari district in Andhra Pradesh. Whether the local population benefits from shrimp farming is also dependent on the availability of sufficiently trained people. Extensive farms tend to offer mainly seasonal jobs during harvest that do not require much training. In Ecuador, many of these positions are known to have been filled by migrant workers. More intensive farms have a need for year round labor in more sophisticated jobs.

Маркетинг

Коммерциялық мақсатта креветкалар әртүрлі санаттарға сұрыпталып, сатылады. Басы мен қабығы бар толық креветкадан ("басы бар, қабығы бар" немесе HOSO деп аталады) бастап, қабығынан айырылған және ішегі алынған (P&D) креветкаға дейін, кез келген түрі дүкендерде қолжетімді. Креветкалар мөлшерінің біркелкілігі және бір салмақ бірлігіне шаққандағы саны бойынша сұрыпталады, ал ірі креветкалардың бағасы жоғары болады.

Экологиялық әсері

Шампанша өсірудің барлық түрлері, кеңейтілгеннен бастап аса қарқындыға дейін, орналасқан жеріне қарамастан, ауыр экологиялық проблемаларды тудыруы мүмкін. Кеңейтілген шаруашылықтар үшін мангрдың үлкен аумақтары жойылды, биоәртүрлілік азайды. 1980 және 1990 жылдары әлемдегі мангр ормандарының шамамен 35% жойылды. Бұл мәселенің басты себебі – шампанша өсіру, бір зерттеуге сәйкес, оның үлесі үштен бірінен астам. Басқа зерттеулерде әлемдік деңгейде 5%-дан 10%-ға дейін көрсетілген, аймақтық айырмашылықтар өте жоғары. Мангрларды жоюдың басқа себептері – халық қысымы, орман кесу, басқа салалардан болатын ластану немесе тұзды далалар сияқты басқа мақсаттарға айналдыру. Мангрлар тамырлары арқылы жағалауды тұрақтандырып, шөгінділерді ұстап тұруға көмектеседі. Оларды жою эрозияның күрт өсуіне және су тасқынынан қорғаудың нашарлауына әкелді. Мангрдың эстуарийлері де өте бай және өнімді экожүйе болып табылады, көптеген балық түрлерінің, соның ішінде коммерциялық маңызы бар түрлердің шағылысу ортасын қамтамасыз етеді. Аса қарқынды шаруашылықтар мангрға тікелей әсерін азайтуға мүмкіндік берсе де, басқа да проблемалар бар. Олардың қоректік заттарға толы ағынды сулары (өнеркәсіптік шампанша жемі тез ыдырайды, шампаншалардың 30% ғана жейді, ал қалғаны фермер үшін экономикалық шығынға айналады) судың сапасын нашарлатады. Дегенмен, су бактерияларының көпшілігі, құрлықтағы жануарлармен байланысты бактериялардан айырмашылығы, зооноздық емес. Жануарлардан адамға ауру жұғудың аз ғана жағдайлары тіркелген. Көлді ұзақ пайдалану нәтижесінде қалдықтар мен экскременттерден көлдің түбінде шлам жиналуы мүмкін. Шламды механикалық түрде алып тастауға болады немесе, кемінде қышқылдық мәселесі жоқ жерлерде, биологиялық ыдырау үшін кептіріп жыртуға болады. Көлді шаю бұл шламды толыққанды алып тастамайды, соңында көл тасталып, топырақ тұздылығы, қышқылдығы және уытты химиялық заттардың жоғары деңгейіне байланысты басқа мақсаттар үшін қолдануға жарамсыз болып қалады. Кеңейтілген шаруашылықтағы әдеттегі көл бірнеше жыл ғана пайдаланылуы мүмкін. Үндістанда жүргізілген зерттеулер мұндай жерді қалпына келтіруге шамамен 30 жыл қажет екенін көрсетті. 1999 жылдың тамызында Дүниежүзілік банк, Азия-Тынық мұхиты аймағындағы аквакультура орталықтарының желісі (NACA), WWF және FAO бірлесіп шампанша өсіруді жақсарту үшін зерттеулер жүргізу және ұсыныстар енгізу мақсатында бағдарлама құрды. Шампаншаны "экологиялық өнім" деп сатуға бағытталған тұрақты экспортқа бағытталған шаруашылықтарды кейбір үкіметтік емес ұйымдар адал емес және сыртқы әсерге ұмтылу ретінде сынға алады. Дегенмен, 1999 жылдан бері салада бірте-бірте өзгерістер болып келеді. Ол Дүниежүзілік банк және басқалар әзірлеген "ең жақсы басқару тәсілдерін" қабылдады және оларды ілгерілету үшін білім беру бағдарламаларын енгізді. Көптеген елдерде мангрларды қорғау заңдары қабылданғандықтан, жаңа шаруашылықтар әдетте жартылай қарқынды болып келеді, оларды мангр аймақтарынан тыс жерде салу оңай. Бұл шаруашылықтарда аурудың алдын алуды жақсарту үшін жағдайды барынша қатаң бақылауға алуға бағытталған үрдіс байқалады. Қалдық суларды тазартуға ерекше назар аударылады. Қазіргі заманғы шампанша шаруашылықтарында шөгінділерді тұндыруға және басқа қалдықтарды сүзуге арналған ағынды суларды тазарту тоғандары бар. Мұндай жақсартулардың құны жоғары болғандықтан, Дүниежүзілік банк бағдарламасы кейбір аймақтарда поликультуралық шаруашылықты аз қарқынды жүргізуді ұсынады. Мангр топырағының сарқынды суларды тиімді сүзуге және жоғары нитрат деңгейіне төзімділігі анықталғаннан кейін, өнеркәсіп мангрларды қайта орманға айналдыруға қызығушылық танытты, бірақ оның бұл саладағы үлесі әлі де шамалы. Осы ұсынымдардың және саладағы үрдістердің ұзақ мерзімді әсерін әлі толық бағалау мүмкін емес. Дегенмен, 2012 жылы бір фунт мұздатылған шампанша атмосфераға бір тонна көмірқышқыл газын шығаратыны, бұл жаңбырлы ормандарда өсірілген сиыр етінің бір фунтына қарағанда он есе көп екені хабарланды.

Shrimp farms of all types, from extensive to super intensive, can cause severe ecological problems wherever they are located. For extensive farms, huge areas of mangroves were cleared, reducing biodiversity. During the 1980s and 1990s, about 35% of the world's mangrove forests had vanished. Shrimp farming was a major cause of this, accounting for over a third of it according to one study; other studies report between 5% and 10% globally, with enormous regional variability. Other causes of mangrove destruction are population pressure, logging, pollution from other industries, or conversion to other uses such as salt pans. Mangroves, through their roots, help stabilize a coastline and capture sediments; their removal has led to a marked increase of erosion and less protection against floods. Mangrove estuaries are also especially rich and productive ecosystems and provide the spawning grounds for many species of fish, including many commercially important ones. Intensive farms, while reducing the direct impact on the mangroves, have other problems. Their nutrient rich effluents (industrial shrimp feeds disintegrate quickly, as little as 30% are actually eaten by the shrimp with a corresponding economic loss to the farmer, the rest is wasted However, most aquatic bacteria, unlike bacteria associated with terrestrial animals, are not zoonotic. Only a few disease transfers from animals to humans have been reported. Prolonged use of a pond can lead to an incremental buildup of a sludge at the pond's bottom from waste products and excrement. The sludge can be removed mechanically, or dried and plowed to allow biodecomposition, at least in areas without acid problems. Flushing a pond never completely removes this sludge, and eventually, the pond is abandoned, leaving behind a wasteland, with the soil made unusable for any other purposes due to the high levels of salinity, acidity, and toxic chemicals. A typical pond in an extensive farm can be used only a few years. An Indian study estimated the time to rehabilitate such lands to about 30 years. A joint programme of the World Bank, the Network of Aquaculture Centres in Asia Pacific (NACA), the WWF, and the FAO was established in August 1999 to study and propose improved practices for shrimp farming. Some existing attempts at sustainable export oriented shrimp farming marketing the shrimp as "ecologically produced" are criticized by NGOs as being dishonest and trivial window dressing. Yet, the industry has been slowly changing since about 1999. It has adopted the "best management practices" developed by the World Bank program, for example, and others. and instituted educational programs to promote them. Due to the mangrove protection laws enacted in many countries, new farms are usually of the semi intensive kind, which are best constructed outside mangrove areas anyway. There is a trend to create even more tightly controlled environments in these farms, with the hope to achieve better disease prevention. Waste water treatment has attracted considerable attention; modern shrimp farms routinely have effluent treatment ponds where sediments are allowed to settle at the bottom and other residuals are filtered. As such improvements are costly, the World Bank program also recommends low intensity polyculture farming for some areas. Since it has been discovered that mangrove soils are effective in filtering waste waters and tolerate high nitrate levels, the industry has also developed an interest in mangrove reforestation, although its contributions in that area are still minor. The long term effects of these recommendations and industry trends cannot be evaluated conclusively yet. Still, it was reported in 2012 that one pound of frozen shrimp adds one ton of carbon dioxide to the atmosphere, more than ten times that generated to produce the same weight of beef raised on cleared rainforest land.

Әлеуметтік өзгерістер

Шампанша өсірудің көп жағдайларда жергілікті жағалау тұрғындарына елеулі әсері бар. Әсіресе 1980-1990 жылдардағы қарқынды даму кезеңінде, көптеген елдерде бұл сала жеткілікті түрде реттелмегендіктен, өнеркәсіптің өте жылдам кеңеюі жергілікті халыққа зиян келтіретін маңызды өзгерістерге алып келді. Қақтығыстардың екі түбіртек себебі бар: жер мен су сияқты жалпы пайдаланылатын ресурстар үшін бәсекелестік және байлықты қайта бөлу нәтижесінде туындаған өзгерістер. Мысалы, Бангладеште, кейбір аймақтарда жерді пайдалану құқықтарына байланысты үлкен даулар туындап отыр. Шампанша өсірумен жаңа сала жағалау аймақтарына еніп, бұрын жалпы пайдаланыста болған ресурстарды жеке пайдалануды бастады. Кейбір аймақтарда осы қарқынды кеңеюдің нәтижесінде жергілікті жағалау тұрғындарының жағалауға қол жеткізуі шектелді, шрам фермаларының үздіксіз тізбегі жағалауға баруға кедеріс келтірді, бұл жергілікті балық шаруашылығына елеулі зиян келтірді. Мұндай мәселелер нашар экологиялық тәжірибелермен күшейді, бұл ортақ ресурстардың нашарлауына әкелді (мысалы, тоғандардағы тұздылықты бақылау үшін тұщы суды тым көп пайдалану, нәтижесінде жер асты суы деңгейі төмендеп, тұщы сулы жерлер тұздануына себеп болды). Тәжірибе жинақталған сайын, елдер әдетте күштірек мемлекеттік реттеуді енгізіп, жерді аймақтарға бөлу заңнамасы сияқты шаралар арқылы осы мәселелерді жеңілдетуге тырысты. Кейбір соңғы қабылданған елдер, мысалы Мексика, алдын ала заңнама арқылы кейбір мәселелерден сақтануға қол жеткізді. Мексикадағы жағдай ерекше, себебі нарық мемлекет тарапынан қатаң реттеледі. 1990 жылдардың басында либерализациядан кейін де, шрам фермаларының көп бөлігі әлі де жергілікті тұрғындарға немесе жергілікті кооперативтерге (ejidos) тиесілі және олардың басқаруында. Халық арасындағы байлықтың үлестірілуіндегі өзгерістерге байланысты әлеуметтік шиеленістер туындады. Дегенмен, бұл саладағы әсерлер әртүрлі, және бұл мәселелер шрам шаруашылығына ғана тән емес. Байлықтың үлестірілуіндегі өзгерістер әдетте қоғам ішіндегі билік құрылымында өзгерістерге әкеледі. Кейбір жағдайларда, жалпы халық пен несиелерге, субсидияларға және рұқсаттарға оңай қол жеткізе алатын жергілікті элиталар арасындағы алшақтық артады, осылайша олар шрам фермерлері болуға және көбірек пайда табуға бейім. Бангладеште, керісінше, жергілікті элиталар шрам шаруашылығына қарсы болды, оны көбінесе қалалық элита бақылап отырды. Жерді аздаған адамдардың қолында шоғырландыру әлеуметтік және экономикалық проблемалардың даму қаупін арттырады, әсіресе жер иелері жергілікті емес болған жағдайда.

Shrimp farming in many cases has far reaching effects on the local coastal population. Especially in the boom years of the 1980s and 1990s, when the business was largely unregulated in many countries, the very fast expansion of the industry caused significant changes that sometimes were detrimental to the local population. Conflicts can be traced back to two root causes: competition for common resources such as land and water, and changes induced by wealth redistribution. A significant problem causing much conflict in some regions, for instance in Bangladesh, are the land use rights. With shrimp farming, a new industry expanded into coastal areas and started to make exclusive use of previously public resources. In some areas, the rapid expansion resulted in the local coastal population being denied access to the coast by a continuous strip of shrimp farms with serious impacts on the local fisheries. Such problems were compounded by poor ecological practices that caused a degradation of common resources (such as excessive use of freshwater to control the salinity of the ponds, causing the water table to sink and leading to the salination of freshwater aquifers by an inflow of salt water). With growing experience, countries usually introduced stronger governmental regulations and have taken steps to mitigate such problems, for instance through land zoning legislations. Some late adopters have even managed to avoid some problems through proactive legislation, e. g. Mexico. The situation in Mexico is unique owing to the strongly government regulated market. Even after the liberalisation in the early 1990s, most shrimp farms are still owned and controlled by locals or local co ops (ejidos). Social tensions have occurred due to changes in the wealth distribution within populations. The effects of this are mixed, though, and the problems are not unique to shrimp farming. Changes in the distribution of wealth tend to induce changes in the power structure within a community. In some cases, there is a widening gap between the general population and local elites who have easier access to credits, subsidies, and permits and thus are more likely to become shrimp farmers and benefit more. In Bangladesh, on the other hand, local elites were opposing shrimp farming, which was controlled largely by an urban elite. Land concentrations in a few hands has been recognized to carry an increased risk of social and economic problems developing, especially if the landowners are non local.

Тұрақты тәжірибелер

Шампан өсіру әлеуметтік құрылымдарды бұзғанмен, коммерциялық өнеркәсіптер мен тәуелсіз фермерлердің екеуі де табысқа жете алады. Мысалы, жабық циклды шампан шаруашылығы АҚШ-та кеңінен қолданыла бастады және Оңтүстік-Шығыс Азияға да таралуда. Бұл жүйе суды тиімді айналдыратын орташа өлшемді бассейндерде, жабық үй-жайларда жүзеге асырылады. Кейбір жағдайларда, судағы басқа жағдайда шығарылып кететін қоректік заттармен қоректенетін моллюскілер және басқа балықтар сияқты сүзгіштер жүйеге енгізіледі. Бұл әдіс, ірі масштабты интенсивті шаруашылықпен салыстырғанда экологиялық тұрғыдан қауіпсіз. Алайда, бұл жүйе капиталды көп талап етеді және шағын, тәуелсіз шампан өсірушілерге қол жеткізу қиынға түседі. Дегенмен, бұл Таиландтағы ірі шампан өнеркәсібі үшін тамаша балама болар еді. Тағы бір балама – дәстүрлі шампан өсіру тәсілдеріне қайта оралу, осымен бірге тым көп мөлшерде өсіруден және зиянды химиялық заттарды қолданудан аулақ тұру. Бұл, өз қауымдастығын қамтамасыз ету және тәуелсіз азық-түлік көзін құру үшін шағын шампан өсірушілерге өте қолайлы нұсқа болар еді.