Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ysopet ("Кіші Эзоп") – француз әдебиетіндегі Эзоп ертегілерінің ортағасырлық жинағы. "Изопет Авионнет" термині ертегілердің Эзоптан да, Авианнан да алынғандығын білдіреді.
Ysopet ("Little Aesop") refers to a medieval collection of fables in French literature, specifically to versions of Aesop's Fables. Alternatively the term Isopet Avionnet indicates that the fables are drawn from both Aesop and Avianus.
Мари де Франстың аңыздары
"Изопет" терминінің пайда болуы XII ғасырға дейін барып жетеді, онда оны алғаш рет Мари де Франс қолданды. Оның 102 аңыз жинағы, англо-нормандық октасиллабикалық жұптармен жазылған, ол Ұлы Альфредтің түпнұсқа еңбегінен аударғанмын деп мәлімдейді. Бірақ мұндай көне ағылшын материалдарының ешқандай дәлелі табылмағандықтан, бұл мәселе даулы болып қалады. Аңыздар түрлі көздерден алынған, және оларда жануарлар мен жәндіктер ғана емес, сонымен қатар адамдар да бейнеленген. Алғашқы қырық аңыз Эзоптың Ромул жинақтарының бірімен сәйкес келеді, алайда оларда да айырмашылықтар бар. Ол "Ит пен ірімшік" деп атаған әңгімесі, "Ит пен оның көрінісі" классикалық нұсқаларынан дәл осы ерекшелігімен – сүйек немесе ет емес, ірімшік алып жүруімен – өзгешеленеді. Көптеген басқа әңгімелер, әсіресе адамдар туралы әңгімелер, "Изопетте" алғаш рет пайда болады. Кем дегенде біреуі, "Тышқан әйел алады" әңгімесі, Батыста алғаш рет кездеседі, бірақ оның Шығыстағы аналогтары бұрыннан бар. Ал қалғандары халық аңыздарының белгілі санаттарына жатады және ауызша таралу жолын көрсетеді.
The origin of the term 'Ysopet' dates back to the twelfth century, where it was first used by Marie de France, whose collection of 102 fables, written in Anglo Norman octosyllabic couplets, she claims to have translated from an original work by Alfred the Great. Since there is no evidence of any such Old English material, this has been disputed. The fables come from a variety of sources and feature not simply animals (and insects) but human beings as well. The first forty correspond to one of the Romulus collections of Aesop but even here there are variations. The story she calls "The Dog and the Cheese" differs from Classical versions of The Dog and its Reflection precisely in the detail that it is cheese rather than a bone or piece of meat that it is carrying. Many other stories make their first appearance in the Ysopet, particularly those featuring human beings. One at least, The Mouse Takes a Wife, only appears for the first time in the West but has earlier eastern analogues. Others still fit into well established categories of folk tale and suggest an oral transmission.
Адеп-ахлақтың
Кейіпкерлердің мінез-құлқынан моральдық қорытындылар шығару арқылы Мари ең жекеленіп, 12-ғасырғы феодалдық қоғамның шындықтарын көрсетеді, сонымен бірге оның құрамындағы адамдардың жеке әл-ауқатын да ескереді. Ол бұл қоғамның қабатталуын қабылдағанымен, өз мәнін теріс пайдаланатындарды өткір сынға алады және әлсіздердің жағдайына деген шынайы қайраттылығын көрсетеді. Ол ерекше атап айтқанда, құқықтық жүйенің теңсіздіктерін («Құрт пен Қошқар», «Ит пен Қой»), дұрыс емес орынбасар таңдауын және сенімді сатуды сынап бағалайды. Маридің әйелдерді бейнелеуі екі жақты және әрқашан да тұрақты емес. «Әйел мен күйеу» ертегісінде, тапқыр әйел күйеуін оны басқа ер адаммен бірге көрмегенін көндіреді, онда Мари: «Жақсы ой және қиял көптеген адамдар үшін ақшадан немесе туыстық байланыстардан гөрі құндырақ және пайдалы» дейді. Бірақ «Ормандағы әйел мен күйеуі» ертегісінде ол: «Сол себепті әйелдер алдауы үшін сынға ұшырайды: осы өтірікші алдамшылартың шайтаннан да көп өнері бар» деген қорытындыға келеді. «Қарғалыс айтысқан ер және әйел» атты қорқынышты ертегінің күлкілі аяқталуында, күйеу әйелінің тілін кесіп тастаса да, ол қол тілімен дауды жалғастыра береді, бұл Мариден: «Бұл аңыз көбінесе кездесетін жағдайды көрсетеді: егер ақымақ ақымақ сөз сөйлесе, ал басқа біреу келіп оған ақыл айтса, ол оған сенбейді, керісінше ашуланады. Тіпті өзінің мүлдем қате екенін білгенде де, соңғы сөзді айтуға тырысады, ешкім оны тоқтата алмайды» деген сарказмды пікірді тудырады. Соңындағы жыныстың ауысуы Мари үшін, бес ғасырдан кейін Жан де ла Фонтен үшін «Көптеген ерлер де әйелдер» (Fables VI.6) екенін көрсетеді. Оның басты назарында гендерлік саясат емес, Ysopet-тегідей, тілдің дана, ақымақ немесе зұлымдықпен қолданылуы.
It is in drawing moral conclusions from the behaviour of the characters involved that Marie is at her most individual, reflecting the realities of 12th century feudal society at the same time as concern for the individual welfare of those within it. While she accepts its stratification, her criticism of those who abuse their position is sharp and her sympathy for the plight of the downtrodden is obvious. In particular she criticizes the inequalities of the legal system (The Wolf and the Lamb, The Dog and the Sheep), injudicious choice of deputy and betrayal of faith. Marie's portrayal of women in particular is two edged and not always consistent. In the tale of The Wife and her Husband, where a resourceful wife persuades the husband that he has not really seen her in bed with another man, Marie remarks that 'good sense and imagination are more valuable and useful to many people than their money or their family'. But in the similar situation of The Wife and Her Husband in the Forest she concludes that 'for this reason women are criticized for their deceptiveness: these lying tricksters have more art than the devil.' The humorous ending of the otherwise horrifying story of The Man and the Wife Who Quarreled, in which a husband cuts out the tongue of his wife only to have her continue their quarrel in sign language, draws from Marie the wry comment that 'This fable shows what one can often see: if a fool talks foolishness and someone else comes along and speaks sense to him, he won't believe it but gets angry instead. Even when he knows he is absolutely in the wrong, he wants to have the last say, and no one can make him shut up.' The change of gender at the end indicates that for Marie, as for Jean de la Fontaine five centuries later, 'Many men are women too' (Fables VI.6). Her main concern is not gender politics but, as throughout the Ysopet, the wise, foolish or vicious use of the tongue.