Кіріспе

Солтүстік Ирландияның лоялистік тобы

Ulster Constitution Defence Committee (UCDC) 1966 жылдың сәуір айында Солтүстік Ирландияда лоялистік Ulster Protestant Volunteers (UPV) ұйымының басқару органы ретінде құрылды. Ол шерулерді, наразылық акцияларын және үкіметтің қалыпты күйін сақтау мақсатындағы әскери-жауынгерлік іс-шараларды үйлестірді, Теренс О’Ниллдің реформаларына қарсы науқанды жүргізді және азаматтық құқықтар қозғалысын тоқтатуға тырысты.

Өмірбаян

Солтүстік Ирландияның төртінші премьер-министрі Теренс О’Нилл 1963 жылы қызметін бастады, ол экономикалық депрессияны болдырмау үшін индустрияны жаңғыртуға тырысты. Бұл процеске байланысты шетелдік индустрия Солтүстік Ирландияға келді, бұл протестанттық, юнионисттік билік базасына қауіп төндірді: юнионисттер жұмыс орындарында 90% үлеске ие болғанмен, шетелдік индустриялар католиктерді жұмысқа алып, протестанттардың ықпалын азайтты. 1965 жылы Теренс О’Нилл экономикалық ынтымақтастықты дамыту мақсатында Ирландия Республикасының премьер-министрі Шон Лемаспен кездесіп, әңгімелесті. Юнионисттер Ирландияны қарсыласы ретінде қарастырды, ал Ішкі істер министрі Брайан Макконнеллтің баяндамасында ИРА-ның жаңа көтеріліс науқанының жақын арада басталатыны айтылды. Саяси белсенді фундаменталистік пресвитериан Иан Пейсли қолданыстағы жағдайды сақтауды жақтады. Фундаменталистер «дәстүрлі юнионизммен» байланысты болды, олар протестанттардың жұмыс орындарында, тұрғын үйлерде және саяси билікте артықшылықтарын қадағалауды көздеді. Протестантизмдегі экуменикалық, либералды қозғалыстың саяси элитамен және католиктермен келісетіні айтылды, бұл протестант жұмысшы табының иеленген артықшылықтарына қауіп төндірді. Пейслидің төрт кандидатты сайлауға түсіру әрекеті Вестминстердегі жалпы сайлауда дауыс жинау үшін сайлау машинасының қажеттігін түсінгеннен кейін оларды қайтарып алумен аяқталды. (Бултон 34)

Пейслидің еркін пресвитериан шіркеуінің мүшесі және баспагер Ноэль Доэрти Пейслиге «Пуритан баспа компаниясын» құруға және 1966 жылдың мамырында «Протестант телеграфының» алғашқы нөмірін шығаруға көмектесті. Доэрти «Ольстер протестанттық әрекетінің» мүшесі және әлдеқайда қатал мінезді Густи Спенсқа табынушы болды, ол 1966 жылдың наурыз айында UCDC құрылғанға дейін «Ольстер ерікті күштерін» (UVF) қайта құрды. Доэрти Пейслиге қажетті саяси құралды ұсынғанмен, оның ниеттері Пейслиге қарағанда Спенске көбірек сәйкес келді. Доэрти Пейслимен сенімді қарым-қатынасын пайдаланып, UCDC құрылғанға екі ай бұрын «Ольстер протестанттық еріктілер корпусының» желісін ұйымдастыруды бастады.

Ұйым

1966 жылы сәуірде Иан Пейсли Ноэль Доэрти және басқа да лоялистермен кездесіп, Доэрти ұсынған Ольстер конституциясын қорғау комитетін (UCDC) құру туралы талқылады. Пейсли төраға болып сайланды, ал "барлық заңды жолдармен Солтүстік Ирландия конституциясын қорғауға және сақтауға ант берген 12 адамнан тұратын біріккен протестант патриоттары қоғамы" (сондай-ақ "12 шәкірт" деп белгілі) құрылды. Доэрти хатшы болып тағайындалды. (Куган 49,50) Корольдік Ольстер полициясы (RUC) тергеу жүргізді. Осы шабуылдардың бесеуі сәуірде және мамырдың бірінші аптасында болды. Ноэль Доэрти UPV-нің Лоугалл бөлімшесі мен Густи Спенстің Шанкилл Ульстер ерікті күштерінің (UVF) бірлесіп жұмыс істеуіне көмектесті. "Мальверн Армс" атты бардың сыртындағы кісі өлтіру ісі тергелді, және UCDC, Иан Пейсли басшылығымен, кінәлі деп танылды, бірақ ол ешқандай хабары жоқ екенін мәлімдеді. UVF-тан Густи Спенс, Хью МакКлин және Роберт Уильямсон, IRA мүшелері деп санайтын төрт барменді атып өлтірді. Бардың артқы бөлмесінде демалыста болған RUC қызметкерлері тұтқындаулар жасады. Үш қарулы адам өмір бойына түрмеге кесілді. Терренс О'Нилл 1932 жылғы Азаматтық билік (арнайы өкілеттіктер) заңы бойынша UVF-ты тыйым салды. UCDC және UPV тыйым салынбады, бірақ О'Нилл осы ұйымдарды байланыстыруға көптеген әрекеттер жасады, Иан Пейсли олардың жетекшісі екенін айтты. Иан Пейсли UVF-пен байланысын жоққа шығарды. Ол және UCDC төрағасының орынбасары Джеймс МакКоннелл Доэртиді UCDC-ден шығарып салды.

Қарсы көрсетілімдер

Солтүстік Ирландияда азаматтық құқық қозғалысы 1967 жылғы ақпан айында құрылды. Ол үш ерекше әлеуметтік топтан тұрды: католик орта тап; Куинс университетінің студенттері; және католик геттоларындағы жұмысшы табы. Бұрынғы ИРА қалдықтары да оған кірді. Солтүстік Ирландия азаматтық құқық қауымдастығы (NICRA), төрағасы Бетти Синклер ханым, баяу іске кірісті. Шеруге шыққанда, нәтижесінде әртүрлі протестант ұйымдарымен қанды қақтығыстар болды. (Бултон 66 67)

Алғашқы азаматтық құқық шеруі 1968 жылғы 24 тамызға жоспарланған. Ол Коалислендтен Дунганнонға дейін Базар алаңы мен қала орталығы арқылы өтуі тиіс еді. UCDC/UPC полицияны шеруді қаланың католик бөлігі арқылы бағыттап қайта бағыттауға көндірді. Шерушілер Дунганнонның шетінде полиция және негізінен Ольстер протестант еріктілерінен құралған үлкен топпен кездесті. Полиция екі топты бөліп тұруға тырысты, бірақ екі тараптан да сөкпелерге ұшырады. Демонстрация соңында UCDC басшылары UPV мүшелеріне қолдау көрсеткені үшін алғыс айтты және «UCDC саясаты UPC арқылы барлық мүмкіндікті пайдаланып, жаумен күресуді жалғастырады» деді. (Бултон 69)

Келесі азаматтық құқық шеруіне тыйым салынды, өйткені ол Дерри қаласының қабырғаларының ішіндегі бір бөлігінен өтуі керек еді. Бұл жер протестанттар үшін «қасиетті» саналды және UPV ғана емес, барлық одақтастар мен полиция да осы пікірді ұстанды. Шерушілер бұйрыққа бағынбады және 90 шеруші мен 18 полицейдің жараланған RUC төңкерілген отрядымен бетпе-бет келді. «Осы уақытта Куинс университетінің студенттері полицияның қатыгездігіне наразылық білдіру үшін шамамен 1500 адамдық митинг өткізедінін мәлімдеді. Ольстер (Солтүстік Ирландия) Конституциясын қорғау комитеті қарсы митинг ұйымдастыруды жоспарлады». 1968 жылғы 9 қазанда Белфаста өткен тағы бір NICRA демонстрациясын Иан Пейсли бастаған халық тоқтатты. Дерриде көптеген азаматтық құқық шерулері мен UCDC/UPV қарсы шерулері өтті. Бұл шайқастар саяси әсерге ие болды және Терренс О'Нилл азаматтық құқық топтары мен UCDC/UPV арасындағы жағдайды бақылауға тырысу үшін реформаларды қолдаудың басты тұлғасы болды, сондай-ақ басқа протестант топтарымен бірге.

Бомбалау

Жергілікті электр қуаты мен су тарату жүйелеріне қарсы бірнеше бомбалық шабуылдар UCDC/UPC және тыйым салынған UVF ұйымдарына тағылды. Шабуылдар азаматтық тәртіпті бұзу мақсатымен жасалған деп саналды, нәтижесінде Терренс О'Ниллді отставкаға кетуге мәжбүр етуді көздеді. Сотта өткен істерде көптеген айыпталушылар кінәсіз деп танылды, сондықтан шабуылдарды бір немесе бірнеше протестант экстремистік топтарымен байланыстыру мүмкін болмады. О'Нилл 1969 жылдың сәуір айында Иан Пейслиге өз сайлау округінде жеңіліп қалуға шамалы қалғаннан кейін отставкаға кетті.