Перси Крэдок: Британдық дипломат және Қытаймен келісімдер тарихы

Кіріспе

Сер Перси Крэдок (ағылш. Sir Percy Cradock; 26 қазан 1923 – 22 қаңтар 2010) – британдық дипломат, мемлекеттік қызметкер және синолог. 1978 жылдан 1983 жылға дейін Қытай Халық Республикасындағы Ұлыбритания елшісі қызметін атқарды. 1954 жылы Сыртқы істер ведомствосына қабылданған Крэдок негізінен Азияда қызмет етті және 1966 жылы Мәдени революция басталғанда Пекинге (қазір Пекин деп аталады) британдық іскерлік кеңсесіне жіберілді. Ол, басқа британдық азаматтармен бірге, 22 тамыз 1967 жылы кеңсе өртенген кезде Қызыл гвардияшылар мен халықтың шабуылына ұшырады. Көтерілістен кейін Крэдок 1968 жылдан 1969 жылға дейін Пекинде іскерлік уәкіл болып қызмет етті, ал кейіннен 1978 жылы Эдвард Юде мырзаның орнын басып, Қытай Халық Республикасындағы Ұлыбритания елшісі болды. Оның елшілік қызметі 1982 жылы қытай-британдық келіссөздердің басталуына куә болды, нәтижесінде 1984 жылы қол қойылған Бірлескен декларация қабылданды, ол 1997 жылдан кейін Гонконгтың мәртебесін анықтады. Алайда, келіссөздердегі британдық бас келіссөзші Крэдоктың қытай билігімен келісімге келуі Гонконг пен Ұлыбританияның ақпарат құралдарында үлкен мойынсұну ретінде қарастырылды және ол кезде Гонконг халқына сатқындық жасады деп сыналып, қатты қарсылық тудырды. Крэдок 1985 жылы сол кездегі премьер-министр Маргарет Тэтчердің сенімді кеңесшісі болды және ол оны Біріккен барлау комитетінің төрағасы етіп тағайындады. 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтан кейін, ол көп сынға ұшыраған Бірлескен декларацияны сақтау ниетімен қытай басшылығына сапармен барған алғашқы жоғары лауазымды британдық шенеунік болды. Ол Гонконгтың Негізгі заңында 2007 жылға дейін Заң шығарушы кеңестің жартысы тікелей сайлануын қамтамасыз ету үшін күресте сәтті болды. Алайда, Крэдок Тэтчердің орнын басып алған Джон Мейджормен қарым-қатынасын нашарлатты, өйткені ол 1991 жылы Гонконгтың әуежайлық бағдарламасы бойынша екі ел арасындағы даудан кейін Қытайға баруға мәжбүр болды. Мейджор Крэдок пен Гонконгтың сол кездегі губернаторы сэр Дэвид Уилсонның ыңғайлылық танытуына наразылық білдіріп, 1992 жылы екеуін де алмастыруға шешім қабылдады, губернаторлыққа өз консервативті одақтасы Крис Паттенді тағайындады. Өзінің алдыңғыларынан айырмашылығы, Паттен губернаторлық кезеңінде қытай билігі тарапынан қатты сынға ұшырады, өйткені ол олармен кеңеспей-ақ бірқатар демократиялық реформалар енгізді. Крэдок зейнеткерлікке шыққаннан кейін Пекинге қолдау білдіретін топқа қосылып, Қытай үкіметімен келісілген келісімді бұзғаны үшін губернатор Паттенді сынаған ең белгілі сыншылардың бірі болды. Крэдок пен Паттен Гонконгтың британдық әкімшілігінің соңғы жылдарында бірнеше рет бір-бірін айыптады. Бірде ол Паттенді "қысқарып бара жатқан губернатор" деп атады, ал Паттен оны басқа жағдайда "диспептикалық зейнеткер елші" деп ашық мазақ етті, оған "Краддоктит" дертінің белгілері байқалды. Крэдок өмірінің соңғы жылдарында саяси реализм туралы бірнеше кітап жазып, Оңтүстік Қытай таңғы постының атқарушы емес директоры болды.

British diplomat (1923–2010)

Sir Percy Cradock (, 26 October 1923 – 22 January 2010) was a British diplomat, civil servant and sinologist who served as British Ambassador to the People's Republic of China from 1978 to 1983, playing a significant role in the Sino British negotiations which led up to the signing of the Sino British Joint Declaration in 1984. Joining the Foreign Office in 1954, Cradock served primarily in Asia and was posted to the British Chargé d'affaires Office in Peking (now referred to in English as Beijing) at the outset of the Cultural Revolution in 1966. He, along with other British subjects, was manhandled by the Red Guards and the mobs when the office was set on fire on 22 August 1967. After the rioting, Cradock served as Chargé d'affaires in Peking from 1968 to 1969, and later succeeded Sir Edward Youde as British Ambassador to the People's Republic of China in 1978. His ambassadorship witnessed the start of the Sino British negotiations in 1982, which subsequently resulted in the Joint Declaration in 1984, an agreement deciding the future of the sovereignty of Hong Kong after 1997. However, the decision of Cradock, who was the British chief negotiator in the negotiations, to compromise with the Chinese authorities, was regarded as a major retreat by the general media in Hong Kong and the United Kingdom, and was heavily criticised at that time as betraying the people of Hong Kong. Cradock remained a trusted advisor to the then Prime Minister, Margaret Thatcher, who appointed him as Chairman of the Joint Intelligence Committee in 1985. After the Tiananmen Square protests of 1989, he was the first senior British official to pay a visit to the Chinese leadership in the hope of maintaining the much criticised Joint Declaration. He was successful in fighting to guarantee, in the Basic Law of Hong Kong, that half of the seats of the Legislative Council would be directly elected by 2007. However, Cradock worsened his relationship with Thatcher's successor, John Major, by forcing him to visit China in 1991 after the row between the two countries over the Airport Core Programme of Hong Kong. Major had enough of the compromising attitude of Cradock and the then Governor of Hong Kong, Sir David Wilson, and finally decided to have both of them replaced in 1992, choosing instead his Conservative ally Chris Patten as Governor. Unlike his predecessors, Patten was strongly criticised by the Chinese authorities during his governorship because he introduced a series of democratic reforms without consulting them. Although Cradock had retired, he joined the pro Beijing camp, and became one of the most prominent critics of Governor Patten, censuring him for wrecking the hand over agreement that had been agreed with the Chinese government. Cradock and Patten blamed each other publicly a number of times in the final years of British administration of Hong Kong. He once famously denounced Patten as an "incredible shrinking Governor", while Patten mocked him openly, in another occasion, as a "dyspeptic retired ambassador" suffering from "Craddockitis". Cradock spent his later years in writing a number of books on realpolitik diplomacy and was a non executive director of the South China Morning Post.

Ерте өмір және білім

Перси Крэдок 1923 жылдың 26 қазанында Дарем графтығының Байерс Грин ауылында шаруа отбасында дүниеге келді. Бала кезінде ол Спеннимур қаласындағы Алдерман Врейф гимназиясында оқыды, сол кезде жергілікті кен өнеркәсібінің төмендеуін көрді, бұл оның көп жыл бойы Еңбек партиясын адал қолдаушысы болуына әсер етті.

Британдық іскерлік уәкілдің кеңсесіне өрт сөндіруші шабуыл жасады

1954 жылы Крэдок Кембридждегі академиялық мансабын тастап, Сыртқы істер ведомствосына қызметке түсті. 1954 жылдан 1957 жылға дейін ол Лондон штаб-пәтерінде жұмыс істеді, содан кейін 1957 жылдан 1961 жылға дейін бірінші хатшы ретінде Куала-Лумпурдағы Ұлыбританияның жоғары комиссариатына жіберілді. 1961 жылы ол мандарин тілін үйрену үшін Гонконгқа жіберілді, ал келесі жылы Қытай Халық Республикасының Пекин қаласындағы Ұлыбританияның уәкілдік кеңсесінің қытай тілі жөніндегі хатшысы болды. Дегенмен, 1967 жылы жағдай нашарлай бастады, Қытай материгіндегі солшыл көтерілістер Гонконгқа тарады, отарлық үкімет солшыл демонстрациялар мен ереуілдерді басу үшін қатаң шаралар қабылдады. Бұл шаралар Гонконгтың жергілікті тұрғындары тарапынан қолдау тапты, бірақ Қытай материгінде Ұлыбританияға қарсы сезім күшейді. Пекиндегі көптеген адамдар Қытайдағы "империалистік қатысу" деп санаған нәрсеге ашуланды және Ұлыбританияның уәкілдік кеңсесін наразылықтарын білдіру үшін нысана ретінде қарады. Осы кезде Гонконг үкіметінің жоғары лауазымды шенеуніктері, сондай-ақ Гонконгтағы бірнеше жер дамытушылар, Қытайдың 1898 жылғы Гонконг аумағын кеңейту туралы британиялық-қытайлық конвенциясында қамтылған Жаңа аумақтарды Ұлыбританияға 99 жылға жалға беру мерзімінің 1997 жылы аяқталуы мәселесіне көңіл бөлді. Олар жер жалға беру шарттарының болашақтағы күшіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Гонконг колониясы негізінен Гонконг аралы мен Коулуннан тұрды, олар 1842 және 1860 жылдары Ұлыбританияға берілген, ал алғашқы екі аймақтан айырмашылығы, Жаңа аумақтар 1898 жылдан бастап 99 жылға ғана жалға берілді. 99 жылдық мерзім 1997 жылы аяқталады дегенді білген соң, олар отарлық үкімет бекіткен Жаңа аумақтардағы жер жалға беру шарттары 1997 жылдан кейін күшін жоюы мүмкін екенін байқады. Алайда, күтпеген жерден, Қытайдың коммунистік партиясының басшысы Дэн Сяопин жер жалға беру мәселесін елемеді және 1997 жылы немесе одан бұрын бүкіл Гонконгты өз бақылауына алуда қатаң тұрды. Сапар Гонконгтың болашағы туралы британиялық-қытайлық келіссөздердің басталуын драматикалық түрде көрсетті. 1979 жылы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда консерваторлар жеңіске жеткеннен кейін, жаңа премьер-министр Маргарет Тэтчер дипломатияда қатаң саясат ұстанды, және Гонконг мәселесі де осыдан тыс қалмады. Фолкленд соғысында Аргентинаны жеңгеннен кейін, Тэтчер ханым, Крэдок пен Гонконгтың губернаторы Юдемен бірге 1982 жылдың 22 қыркүйегінде Қытай үкіметін Гонконгқа егемендік талап етуден бас тартуға көндіру ниетімен Пекинге сапар жасады. Сапар барысында Тэтчер мен Крэдок бұл мәселені Қытай басшылығымен, соның ішінде Қытай премьер-министрі Чжао Цзыянмен және Дэн Сяопинмен талқылады. Екі тарап та Гонконгтың болашағы туралы ресми келіссөздерді кешіктірмей бастауға келісті, бірақ 24 қыркүйекте Тэтчердің Ұлы халық залында Дэнмен өткен кездесуінде британиялық-қытайлық Нанкин шарты, Пекин конвенциясы және Гонконг аумағын кеңейту туралы конвенция әлі де күшінде екенін атап көрсеткен кезде, олардың пікірлері қайтадан келіспеушілікке ұшырады. Дэн бұл фактіні жоққа шығарды және Қытай 1997 жылға дейін Гонконгты өз бақылауына алуы керек екенін мәлімдеді. Тэтчер, Крэдок және Юде Дэнмен кездесуден кейін Ұлы халық залынан шыққанда, Тэтчер сырттағы баспалдақтарда сырғып құлап кетті. Жергілікті БАҚ бұл оқиғаны "темір ханымның" "ұсақ бойлыға" (яғни Дэнге) жеңілгенін көрсететін белгі ретінде сипаттады. Тэтчердің Қытайға жасаған сапарынан кейін британиялық-қытайлық келіссөздердің бірінші раунды 1982 жылдың қазанынан 1983 жылдың маусымына дейін Пекинде басталды, Крэдок британдық бас келіссөзші болды. Алайда, пікірлердің қақтығысуының салдарынан келіссөздер көп табысқа жетпеді. Крэдок келіссөздердің ұзаққа созылуы немесе тоқтатылуы Қытайды тиімді жағдайға қояды және 1997 жыл жақындап келе жатқанда Гонконгтың болашағын біржақты шешуге сылтау жасайды деп қорқытты. Осыған байланысты Крэдок Тэтчерге Қытаймен келісімге келуге кеңес берді, осылайша Ұлыбритания Гонконг мәселесіне белгілі бір дәрежеде ықпал етуді сақтай алады. Ол үш келісімде берілген британдық әкімшілікті 1997 жылдан кейін ұзарту билігін тоқтатуды ұсынды. Келіссөздердің бірінші раундының соңында Тэтчер қытайлық билік органдарына жолдаған хатында, егер келіссөздердің нәтижесі Гонконг халқы тарапынан қабылданса, британ үкіметі парламентке Гонконгтағы егемендікті Қытайға беруді ұсынатынын жазды. Бұл хат Тэтчердің екінші келіссөз кезеңіне жол ашқан жұмсақ ұстанымға көшкенін көрсетті. Бірінші раунд сияқты, екі тарап та бір-бірін түсінуде қиындықтарға тап болды. Келіссөздер барысында Ұлыбритания Гонконгтың егемендігін 1997 жылы Қытайға беруге ұсынды, бірақ Гонконгтың өркендеуін қамтамасыз ету үшін Ұлыбританияға 1997 жылдан кейін де басқару құқығы берілуі керек екенін мәлімдеді. Бұл ұсыныс Чжоу тарапынан "үш тең емес келісімді жаңа келісіммен алмастыру" деп сыналып, келіссөздерді қайтадан тоқтатты. Ұлыбританияның британиялық-қытайлық келіссөздеріндегі сәтсіздігі және Гонконгтың болашағының белгісіздігі Гонконг халқының болашаққа деген сенімін әлсіретті, бұл сенімсіздік дағдарысына әкелді. 1983 жылдың қыркүйегінде валюта нарығында Гонконг долларының АҚШ долларына шағылысқан бағамы күрт төмендеді. Гонконг долларының құнының төмендеуі Гонконгта қысқа мерзімдік үрейге себеп болды, адамдар тамақ дүкендеріне ағылып, барлық қолжетімді күріш, азық-түлік және басқа да күнделікті қажетті тауарларды сатып алуға тырысты. Гонконг долларын тұрақтандыру және халықтың сенімін қайта жаңарту үшін Гонконг үкіметі қазан айында бірден байланысты валюталық жүйені енгізіп, бағамды 1 АҚШ долларына 7,8 Гонконг доллары деңгейінде бекітті. Дегенмен, Қытай үкіметі Гонконг үкіметін Гонконг долларының құлдырауын қасақана манипуляциялауда айыптады және егер британиялық-қытайлық келіссөздер бір жыл ішінде қанағаттанарлық нәтижеге жетпесе, 1997 жылға дейін Гонконгтың егемендігін өздерінің қалауынша біржақты түрде иеленетінін мәлімдеді. Крэдок Қытай келіссөз үстелінен шығып, өздігінен әрекет етеді деп қатты алаңдады. Көптеген күш-жігер жұмсағаннан кейін, ол 1983 жылдың қарашасында үкіметті Ұлыбритания 1997 жылдан кейін Гонконгқа қатысты егемендік немесе басқару билігін бас тартатынына көндірді. Бұл қадам Ұлыбритания тарапынан жасалған екінші маңызды ұступ ретінде қарастырылды. Крэдок 1984 жылдың қаңтарында сэр Ричард Эванспен алмастырылғанмен, Крэдок британиялық-қытайлық бірлескен декларацияның негізін құрайтын көптеген келісімдерге қол жеткізді. Оның британиялық-қытайлық келіссөздеріндегі маңызды рөлін мойындау үшін ол 1983 жылы Святого Михаила және Святого Георгия орденінің үлкен кресімен марапатталды, ал 1980 жылдан бері бұл орденнің командирі болған еді. Бірнеше келіссөз раундтарынан кейін британиялық-қытайлық бірлескен декларация 1984 жылдың 26 қыркүйегінде Ұлыбритания мен Қытай өкілдерімен бастапқы қол қойылды, ал 19 желтоқсанда бірлескен декларацияны премьер-министр Маргарет Тэтчер мен Қытай премьер-министрі Чжао Цзыян Ұлы халық залында ресми түрде қол қойды. Бірлескен декларацияның негізгі авторы болған Крэдок оның қол қойылуына куә болды. Дегенмен, бірлескен декларация Гонконг халқына сенімділік әкелмеді. Деклацияға қол қойылғаннан кейін жүргізілген сауалнамаға сәйкес, респонденттердің тек 16% одан қамқор болды, ал 76% сақтықпен қарады. Сонымен қатар, 30% "Бір ел – екі жүйе" ұсынысының бірлескен декларацияда...

In 1954, Cradock gave up his academic career in Cambridge and joined the Foreign Office as a late entrant. He served in the London headquarters from 1954 to 1957, and was then posted to the British High Commission in Kuala Lumpur, Malaya (now Malaysia), as First Secretary from 1957 to 1961. He was sent to Hong Kong in 1961 to learn Mandarin, and in the next year became Chinese Secretary of the British Chargé d'affaires Office in Peking, the People's Republic of China. Nevertheless, the situation soon became much worse in 1967, when leftist rioting in mainland China spread to Hong Kong, causing the colonial government to adopt tough measures to suppress a series of leftist demonstrations and strikes. The suppression was generally supported by the local residents of Hong Kong, but anti British sentiment in mainland China was greatly aroused. Many in Peking were enraged by what they regarded as the "imperialist presence" in China and viewed the British Chargé d'affaires Office as a target to express their anger. By then, senior officials in the Hong Kong Government, as well as several land developers in Hong Kong, became aware of the question of the 1997 expiry of the 99 year land lease by China to Britain of the New Territories, contained within the 1898 Sino British Convention for the Extension of Hong Kong Territory, feeling increasingly uncertain about the future validity of land leases. The colony of Hong Kong was basically made up of Hong Kong Island and Kowloon which were ceded to Britain respectively in 1842 and 1860, and the New Territories, which unlike the first two regions was only leased to the United Kingdom for a 99 year term beginning from 1898. Since the 99 year lease would expire roughly twenty five years after in 1997, they began to notice that land leases in the New Territories approved by the colonial government might not subsist beyond 1997. However, unexpectedly, the leader of Communist China, Deng Xiaoping, simply disregarded the question of land leases and firmly insisted on taking over the whole of Hong Kong on or before 1997. The visit ended in dramatically unveiling the prelude of the Sino British negotiations over the future of Hong Kong. Following the victory of the Conservatives in the UK General Election in 1979, the new Prime Minister, Margaret Thatcher, adopted a tough line in diplomacy, and the question of Hong Kong was no exception. Not long after the military victory of the United Kingdom over Argentina in the Falklands War, Mrs. Thatcher, accompanied by Cradock and Youde, who was now Governor of Hong Kong, paid a visit to Peking on 22 September 1982 in the hope of persuading the Chinese government not to insist on claiming sovereignty over Hong Kong. During her visit, Thatcher and Cradock discussed the matter with the Chinese leadership, including Chinese Premier Zhao Ziyang and Deng Xiao ping. Although both sides agreed that a formal negotiation over the future of Hong Kong should be held without delay, their views further clashed on 24 September when Thatcher emphasised in a meeting with Deng in the Great Hall of the People that the Sino British Treaty of Nanking, Convention of Peking and the Convention for the Extension of Hong Kong Territory were still valid, a fact that was firmly denied by Deng, who instead insisted that China must take over Hong Kong by 1997 regardless of the treaties. When Thatcher, Cradock and Youde left the Great Hall after their meeting with Deng, Thatcher accidentally slipped on the steps outside. The sensational scene was described by the local media as a sign hinting at the defeat of the "Iron Lady" by the "shortie" (i. e. Deng). Following Thatcher's visit to China, the first round of Sino British negotiations began in Peking from October 1982 to June 1983 with Cradock as the British chief negotiator. However, due to the heavy clash of views, the negotiations saw little success. Cradock feared that prolonged or broken talks would put China in an advantageous position and would provide it with an excuse to unilaterally decide the future of Hong Kong, at a time when 1997 was rapidly approaching. In this regard, Cradock advised Thatcher to compromise with China so as to let Britain retain some degree of influence over the Hong Kong issue, and one of the major concessions he urged was to stop insisting upon the authority conferred by the three treaties to extend British administration beyond 1997. In a letter to the Chinese authorities towards the end of the first round of negotiations, Thatcher wrote that if the result of the negotiations was accepted by the people of Hong Kong, the British government would recommend Parliament to transfer sovereignty over Hong Kong to China. The letter indicated Thatcher's shift to a softened stance, which paved the way for the second round of negotiations. Similarly to the first round, both sides found each other difficult. During the negotiations, Britain suggested that the sovereignty of Hong Kong could be transferred to China in 1997, but to ensure the prosperity of Hong Kong, Britain should be given the right to rule beyond 1997. This suggestion was heavily criticised by Zhou as "replacing the three unequal treaties by a new one", thus forcing the talks into a stalemate again. The sign of failure of the United Kingdom in the Sino British talks and the uncertainty of the future of Hong Kong greatly weakened the confidence of the people of Hong Kong in their future, which in turn provoked a crisis of confidence. In September 1983, the foreign exchange market recorded a sudden fall in the exchange rate of the Hong Kong Dollar against the US Dollar. The fall in value of the Hong Kong Dollar triggered a brief public panic in Hong Kong with crowds rushing to food stalls, trying to buy every available bag of rice, food and other essential daily commodities. To stabilise the Hong Kong Dollar and to rebuild the confidence of the general public, the Hong Kong Government swiftly introduced the Linked Exchange Rate System in October, fixing the exchange rate at HK$7.8 per US Dollar. Nevertheless, the Chinese government accused the Hong Kong Government of deliberately manipulating the fall of the Hong Kong Dollar, and threatened that if the Sino British talks could not reach a satisfactory outcome within a year, they would unilaterally take the sovereignty of Hong Kong in their own way by 1997. Cradock was deeply worried that China would leave the negotiating table and act alone. With much effort, he managed to convince the government in November 1983 that the United Kingdom would surrender any claims of sovereignty or power of governance over Hong Kong after 1997. Such a move was generally regarded as the second major concession offered by the United Kingdom. Although Cradock was succeeded by Sir Richard Evans as the British chief negotiator in January 1984, Cradock had made most of the agreements which later formed the foundation of the Sino British Joint Declaration. To acknowledge his critical role in the Sino British negotiations, he was promoted a Knight Grand Cross of the Order of St Michael and St George in 1983, having been a Knight Commander of the Order of St Michael and St George since 1980. After rounds of negotiations, the Sino British Joint Declaration was finally initialled by representatives of both Britain and China on 26 September 1984, and on 19 December, the Joint Declaration was formally signed by Prime Minister Margaret Thatcher and Chinese Premier Zhao Ziyang in the Great Hall of the People. As one of the main draftsmen of the Joint Declaration, Cradock also witnessed the signing in person. However, the Joint Declaration could not bring confidence to the people of Hong Kong. According to an opinion poll conducted shortly afterwards, only 16% of the respondents felt reassured by it, while 76% of the respondents held a reserved attitude. Furthermore, 30% believed that "One Country Two Systems" suggested in the Joint Declaration would be unworkable, showing that the general public of Hong Kong felt insecure and doubtful about the agreement made between Britain and China.

1997 жылға дейінгі келіспеушіліктер

Мандарин тілін еркін білетін дипломат Крэдок 1983 жылдың соңында Қытай-Британ келіссөздерінен кеткен кезде, ол сэр Эдвард Юдеге Гонконг губернаторы лауазымына мұрагер болары туралы әңгіме тарады. Бірақ, бұл әңгіме шындыққа айналмады. 1989 жылдың соңында Крэдок Пекинге құпия сапар жасап, Бірлескен Декларацияны сақтауға және Гонконгтағы коммунистік қарсылықты басуға тырысты. Пекинде ол 1997 жылдан кейінгі Гонконгтағы еркіндік пен демократияның деңгейін арттыру үшін Қытайға талмай үгіттеді. Оның күш-жігерінің нәтижесінде Қытай болашақ Гонконг арнайы әкімшілік аймағында демократияны кезең-кезеңімен дамытуға келісім берді, 2007 жылға дейін Заңнамалық кеңестің алпыс орынның жартысын тікелей сайлауға рұқсат берді, және бұл 2004 жылы іске асырылды. Қытай берген уәде 1990 жылы жарияланған Гонконгтың Негізгі заңының II қосымшасында қайта расталды. Оған тағылған айыптамалардың салдарынан британ үкіметі Қытайдың қолдауын алуға мүкіндік іздеді. Олар 1990 және 1991 жылдары Крэдокты бірнеше рет Қытайға сапармен жіберіп, жаңа әуежай жобасының мәліметтерін қытай басшылығына «түсіндірді» және Қытай Коммунистік партиясының Орталық әскери комиссиясының төрағасы Цзян Цзэминьді жаңа әуежай Қытайға зиян келтірмейтініне сендіруге тырысты. Жаңа әуежай оқиғасынан кейін консервативті үкімет бұрынғыдай Ұлыбританияның Қытаймен қарым-қатынастарындағы жұмсақ дипломатия енді тиімді емес деп шешті, және Мейджор Крэдок пен губернатор Уилсон қытай билігіне тым жомарт болды және олар осы тәсіл үшін жауапкершілікті алуы керек деген қорытындыға келді. Бірінші болып губернатор Уилсон кетті. 1992 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде күтпеген жерден ол өмір бойына пэр ретінде тағайындалып, Лордтар палатасына көтерілді. Бірақ, Уилсонның зейнетке шығуға нормативтік жасы 60-қа толғанға дейін тағы үш жыл қалғанына қарамастан, британ үкіметі кенеттен Уилсонның губернаторлық өкілеттігі аяқталатынын және ұзартылмайтынын жариялады. Әдеттегі практикадан өзгеше, британ үкіметі Уилсонның мұрагерін Гонконгтың келесі губернаторы деп атамады, осылайша Уилсонның әлсіздігіне байланысты қызметтен кетуге мәжбүр болғаны туралы көптеген болжамдар пайда болды. Паттен мен қытай үкіметі арасындағы дау-жанжал кезінде Крэдок Паттенге қарсы тұрып, оны көптеген жағдайларда сынады, оның британдық және қытай үкіметтері келіскен жоспарланған жол картасына нұқсан келтіргенін айыптады. 1995 жылы Крэдок бір сұхбатында «Ол [Паттен туралы] өзін қытайлықтар үшін өте жағымсыз етіп көрсетті» деді, ал кейін басқа бір сұхбатында Паттенді «ұсақтай беріп бара жатқан губернатор» деп сипаттады. Оның бұрынғы әріптестерінің кейбірі, мысалы Гонконгтың бұрынғы бас хатшысы сэр Дэвид Акерс Джонс, оның қазасына қайғырды, бірақ Гонконгтың Демократиялық партиясының негізін қалаушы төрағасы Мартин Ли сияқты басқалары «Менің ойымша, ол Гонконгтың досы емес еді» деп жағымсыз пікір білдірді.

When Cradock, a diplomat fluent in Mandarin, left the Sino British talks in the end of 1983, it was rumoured that he would succeed Sir Edward Youde as Governor of Hong Kong. Yet, the rumour never turned into reality,

Cradock was instructed to visit Peking secretly in the end of 1989, trying to maintain the Joint Declaration and to cool down the Communist antipathy in Hong Kong. In Peking, he tirelessly lobbied China to guarantee a greater degree of freedom and democracy in post 1997 Hong Kong. It was due to his efforts that China agreed to gradually promote democratisation in the future Hong Kong Special Administrative Region by allowing half of the sixty seats of the Legislative Council to be directly elected by 2007, which was duly achieved in 2004. The promise guaranteed by China was subsequently reaffirmed in the Annex II of the Basic Law of Hong Kong promulgated in 1990. As a result of the accusations made against it, the British government was anxious to gain the support of China. They secretly sent Cradock to China for several visits in 1990 and 1991, "explaining" the details of the new airport project to the Chinese leadership, and attempted to reassure the Chairman of the Central Military Commission of the Chinese Communist Party Jiang Zemin that the new airport would not bring any harm to China. After the new airport episode, it was felt by the Conservative government that the soft diplomacy previously adopted by Britain in its relations with China was no longer effective, and Major concluded that Cradock and Governor Wilson had been too kind to the Chinese authorities and that they should take responsibility for that approach. The first to go was Governor Wilson. In the New Year Honours List of 1992, it was unexpectedly announced that he would be made a life peer and be elevated to the House of Lords. Shortly afterwards, although Wilson had three more years before reaching the normal retirement age of 60, the British government suddenly announced that the governorship of Wilson would end soon and not be extended. Unlike the general practice, the British government did not name Wilson's successor as the next Governor of Hong Kong, thus leaving a lot of speculation that Wilson was forced to quit due to his weakness. In the quarrel between Patten and the Chinese government, Cradock stood firmly against Patten and criticised him on many occasions, blaming him for damaging the planned road map which had been endorsed by both the British and Chinese governments. In 1995, Cradock publicly said in an interview that "He [referring to Patten] has made himself so obnoxious to the Chinese" and later, on another occasion, he described Patten as the "incredible shrinking Governor". Some of his former colleagues, such as former Chief Secretary of Hong Kong, Sir David Akers Jones, were grieved over his death, but others like the founding chairman of the Democratic Party of Hong Kong Martin Lee commented adversely by saying "I don't think he was Hong Kong's friend".

Даулар

Крэдоктың екі маңызды шегінуі және оның қытай-британ келіссөздеріндегі ыңғайлы ұстанымы сол кезде үлкен дау-дамай тудырды. Крэдок өзінің әрекеттерін реалистік көзқараспен түсіндірді, сондай-ақ Ұлыбританияның іс жүзінде "қолда ешқандай қағазы жоқ" екенін және келіссөз жүргізуге аз мүмкіндігі бар екенін айтты. Заңдық тұрғыдан алғанда, Крэдок Гонконг аумағын кеңейту туралы конвенция 1997 жылы бітіп, Ұлыбританияның Гонконгты тиімді басқару мүмкіндігі болмайтынына сенді, себебі Гонконг аралы мен Коулун болмаса, Жаңа аумақтар Қытайға қайтарылуға тиіс еді. Осы себепті ол Тэтчерге Қытаймен келісімге келуді кеңес берді. Сондай-ақ, Крэдок либерал емес деген пікір айтылды, себебі ол және британ үкіметі келіссөз үстелінде Гонконгтың мүддесін қорғамады. Шындығында, британ үкіметі Қытаймен достық қарым-қатынасты сақтаудың Қытайдағы британдық бизнес мүдделерін сақтаудағы маңызы зор екенін санады. Қытаймен ұзақ мерзімді достық үшін Гонконгтан бас тарту, әсіресе Ұлыбританияның бизнес секторы үшін пайдалы деп есептелді. Бұған қоса, Бірлескен декларация Гонконгқа тұрақтылық әкелуге бағытталғандықтан, Ұлыбританияға кірудің "есігін" жауып, Гонконгтан 3 миллион британдық азаматтың пана сұрауы немесе тұру құқығын алуы мүмкін болды. Крэдок губернатор Пэттеннің саяси және демократиялық реформалар бағдарламасын қатаң сынады, оның Қытай үкіметін ашуға себеп болғанын айтты және Пэттен осыған жауапты деп есептеді. Крэдок пен Пэттеннің қарым-қатынасы нашар болғанымен, Қытай үкіметі мен Пекинге жақын топтар оны жоғары бағалады. Олар оның Қытай-Британия Бірлескен декларациясын жасаудағы маңызды рөлі үшін мақтады. Қытайдың ресми ақпарат агенттігі Синьхуа Крэдокты "Қытайдың досы және тәжірибелі британдық дипломат, сонымен бірге өз елінің мүддесін сақтауға ұмтылатын адам" деп сипаттады. Тарих оның адалдығы мен объективтілігін дәлелдеді.

The two major retreats of Cradock and his compromising attitude in the Sino British negotiation aroused considerable controversies at that time. Cradock defended his actions on the grounds that he acted from a realist point of view and he thought that the United Kingdom actually had "no card" on hand and had little bargaining power at all. From the legal point of view, Cradock believed that since the Convention for the Extension of Hong Kong Territory would expire in 1997, Britain would no longer be able to govern Hong Kong effectively thereafter because the New Territories would have to be returned to China even though Hong Kong Island and Kowloon would not, and that was one of the main reasons why he advised Thatcher to compromise with China. It was also claimed that Cradock was indeed not a liberal because he and the British government did not act for the interests of Hong Kong on the negotiating table. In fact, the British government believed that maintaining a friendly Sino British relationship was of the utmost importance in preserving British business interests in China. To give up Hong Kong in exchange for a long term friendship with China was regarded as profitable especially to the business sector in the United Kingdom. In addition, as the Joint Declaration was designed to bring stability to Hong Kong, it effectively closed the "back door" of entry into the United Kingdom and therefore avoided a possible influx of 3 million British subjects of Hong Kong to seek asylum or right of abode there. Cradock was a bitter critic of Governor Patten's political and democratic reform programme, blaming him for enraging the Chinese government, for which he thought Patten should be held responsible. Though Cradock was on bad terms with Patten, he was highly valued by the Chinese government and the pro Beijing camp. They generally praised him for playing a vital role in the making of the Sino British Joint Declaration. The Xinhua News Agency, the official news agency of the Chinese authority, once described Cradock as a "friend of China and an experienced British diplomat who at the same time bears in mind to safeguard the interests of his country History has proved his sincerity and objectivity."

Жеке өмір

1953 жылдан бастап Крэдок Бирт Мари Дирлундқа үйленді, ол да Сыртқы істер ведомствосында жұмыс істеді. Олардың балалары болған жоқ. Крэдок Реформа клубының мүшесі болды.

Ағылшын тіліндегі дереккөздер

Рассел Спёрр, "Гонконг әкімдері", Гонконг: "ФормАзия", 1995. Процессиялардың ресми жазбасы, Гонконг заң шығарушы кеңесі, 13 шілде 1995. онлайн нұсқасы.
Cradock, Sir Percy, "Гонконгтағы бағдарды жоғалту", Prospect саны 18; 20 сәуір 1997. онлайн нұсқасы.
Who's Who, Лондон: A & C Black, 2008. Цанг, Стив, "Гонконгтың қазіргі заманғы тарихы", Гонконг: Гонконг университетінің баспасы, 2009. "Сэр Перси Крэдок", Telegraph, 28 қаңтар 2010. онлайн нұсқасы.
Barr, Robert, "Сэр Перси Крэдок – Ұлыбритания дипломаты және Қытай маманы 86 жасында дүниеден озды", Associated Press, 29 қаңтар 2010. онлайн нұсқасы.
"Сэр Перси Крэдок: Қытайдағы елші, 1978–83", Times, 29 қаңтар 2010. онлайн нұсқасы.
"Сэр Перси Крэдок қайтыс болды", RTHK English News, 29 қаңтар 2010. онлайн нұсқасы.
Evans, Annemarie, "Гонконгтың материкке қайтарылуының бас архитектісі дүниеден озды – Сэр Перси Крэдок, 1923–2010", South China Morning Post, 30 қаңтар 2010. "ҚҰПИЯ КЕҢЕСШІЛЕР 1969 – қазіргі", Ли Рейменттің пэрияж. 2010 жылдың 31 қаңтарында алынды.