Кіріспе

Дэвид Миллердің 1973 жылғы "Executive Action" фильмі – Дальтон Трамбо, Марк Лейн және Дональд Фрид жазған сценарий бойынша, Дэвид Миллер режиссерлік еткен, АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедиге жасалған қастандық туралы 1973 жылғы американдық құпия триллері. Басты рөлдерде Берт Ланкастер мен Роберт Райан ойнаған. Миллер бұрын 1962 жылғы "Lonely Are the Brave" фильмінде Трамбомен бірге жұмыс істеген.

Сюжет

Баяндамашы Кеннединің қазасы мен Уоррен комиссиясының есебі туралы сұрағанда, АҚШ президенті Линдон Б. Джонсон Комиссияның қорытындыларына күмәнданатынын айтты. Баяндама соңында бұл бөлім теледидардан көрсетілмегені және Джонсон туралы бағдарламадан оның өтініші бойынша алынып тасталғаны айтылады. 1963 жылғы маусымда өткен жиында көлеңкелі өнеркәсіп, саясат және АҚШ барлау қызметінің өкілдері Кеннеди әкімшілігіне наразылықтарын талқылады. Бас қастандықшы Роберт Фостердің сәнді үйінде ол және басқалары ақ киім киген, ықпалды мұнай магнаты Харольд Фергюсонды Кеннедиді өлтіру жоспарларын қолдауға көндіруге тырысады. Оның серігі, құпия операцияларға маманы Джеймс Фаррингтон мұны "жоғары деңгейдегі тапсырма" деп атайды. Ол топқа адам өлтірудің мүмкін екенін көрсетеді. Линкольн, Гарфилд және Маккинлидің қазасын, сондай-ақ 1933 жылы Франклин Рузвельтке жасалған сәтсіз қастандықтарды мысалға келтіреді. Бұл әрекеттерді жалғыз туған фанаттар жасады деп түсіндіреді; кейінгі сахналарда Ли Харви Освальдтың осы рөлді орындау үшін қалай дайындалғаны көрсетіледі. Фергюсон мұндай схемалар "қажет болған жағдайда ғана қабылданатын, ал нәтиже берген жағдайда ғана рұқсат етілетін" деп, күмәнданады. Оның келісімін алу заговоршылар үшін маңызды, бірақ Фаррингтон Фергюсонның пікірі өзгеруіне үміттене отырып, екі оқ ату тобын ұйымдастырады. Топтардың бірі Мохаве шөлінде жаттығу кезінде, орташа және ұзақ қашықтықта қозғалатын нысаналарға оқ атып жатқан жері көрсетіледі. Бір оқшының айтуынша, нысана сағатына 15 мильден төмен жылдамдықпен қозғалса ғана операцияның сәтті аяқталуын кепілдей алады. Кездесулердің бірінен кейін Фостер мен Фаррингтон Кеннеди басқаруымен елдің болашағы және бүкіл әлемдегі билеуші топтың ақ нәсілді адамдарының қауіпсіздігі туралы өздерінің қараңғы, параноидтік қорқыныштарын талқылайды. Олар екеуі де Фергюсонның, азаматтық тұлға ретінде, білмейтін, бірақ ЦРУ-ға белгілі жоспарларды білетіндей көрінеді. Фостер 2000 жылы әлем халқы жеті миллиардқа жететінін болжайды, олардың көпшілігі ақ нәсілді емес және "көбейген жерлерінен Еуропа мен Солтүстік Америкаға таралады". Вьетнамдағы жеңісті дамушы әлемді бақылау және оның халқын 550 миллионға дейін азайту мүмкіндігі ретінде қарастырады, "Мен білемін, деректерді көрдім" деп қосады. Ол сондай-ақ, сол әдістерді Азиялықтар, қара нәсілділер, латиноамерикандықтар, кедей ақ нәсілділер және т.б. сияқты АҚШ-тағы жағымсыз топтарға да қолдануға болатынын айтады. Фергюсон жаңалықтарды қарап, Кеннедидің либералды бағытына қатты алаңдайды: азаматтық құқықтар бойынша шаралар, Ядролық сынақтарға тыйым салу туралы келісімді қабылдау және ядролық қарусыздану. Шешуші сәт Кеннедиге қарсы хабарларда Оңтүстік Вьетнамдағы жағдайдың нашарлауы туралы айтылады. Одан кейін Кеннедидің 1963 жылғы қазан айындағы шешімі (Ұлттық қауіпсіздік бойынша 263-ші нұсқаулық қағазы) 1965 жылдың соңына дейін Вьетнамнан барлық АҚШ кеңесшілерін кері қайтару туралы шешім қабылданады, бұл Американың Вьетнам соғысына тікелей араласуын тоқтатады. Фергюсон Фостерге телефон соғып, енді олардың жобасын қолдайтынын айтады. Оқ ату орнының сипаттамасы берілген. Фильмде оның салдары туралы мәліметтер көрсетіледі. Оқшылар Далласты тастап кетеді, ал заговоршылар дәлелдерді жоюға тырысады. Фаррингтон және оның көмекшісі Тим Освальдтың аман қалғанына байланысты туындаған қиындықтарды талқылайды. Тим түнгі клубтың иесі Джек Рубиге жақындасып, ол Освальдты іздеп табады және өлтіреді. Жоспарлаушылар Вашингтондағы саяси салдарды талқылайды, Бас прокурор Роберт Кеннедидің кек алуы және жоспардың сенімділігінен қорқады. Фостер "Бобби Кеннеди Бас прокурор ретінде емес, қайғыға толы бауыр ретінде ойлайды. Ол қайта қалпына келген кезде кеш болады" дейді. Заговоршылар адамдар осы оқиғаға сенеді, себебі "олар солай қалайды" деп келіседі. Одан кейін Фостерге Фаррингтонның көмекшісінен телефон келеді: Фаррингтон Паркленд ауруханасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Заговоршылар енді кімнің осы қылмысты жасағанымен байланысты емес. Олардың жұмысы аяқталған жоқ. Фильмде 18 куәгердің суреттері көрсетіледі, олардың екеуінен басқасы, фильмде айтылғандай, қазадан кейін үш жыл ішінде табиғи емес себептерден қайтыс болды. Дауыс арқылы ағылшын газеті The Sunday Times-тың сақтаушысы осы кезеңде қайтыс болған куәгерлердің өліміне қатысты ықтималдық 100 триллионға бірге тең екенін айтады.

Өндіріс

Актер Дональд Сазерленд фильмнің идеясын ойлап тапқан және Лейн мен Фридті сценарий жазуға шақырған. Сазерленд "Executive Action" фильмінде ойнауға және продюсер болуға жоспарлаған, бірақ қаржыландыру ала алмаған соң жобадан бас тартып, басқа фильмде рөл алды. Леонард Мальтин өзінің "Кино нұсқауында" фильмді "сәтсіздікке ұшыраған" деп бағалап, оны "Ж.Ф.Кеннединің қазасына қатысты мәселені ашып көрсетуге уәде берген, бірақ кинотеатрларды босатуда көбірек сәттілікке жеткен, шаршатарлықтай жаман триллер" деп сипаттады. Керісінше, "The New York Times" фильмге жағымды баға берді, оның сыншысы Нора Сейр фильмнің "факті мен қиялдың сыпайы, тартымды үйлесімін ұсынатынын" жазды. Оның пікірінше, "Фильм жасаушылар Джон Кеннединің кісі өлтіруін шешкендерін айтпайды, керісінше, не болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Фильмнің ең қатал және күшті тұсы – американдық қоғамға тек өздігінен әрекет еткен ақылсыз адам ғана қабылданар еді, ол кезде көпшілік конспирологияға сенгісі келмейтін". Ал Роджер Эберт екі белгілі жұлдыз беріп, фильмді "барлық ескі кісі өлтіру теорияларының драматургиялық қайта жазылуы" деп атады. Эберт "Бұл фильмдегі шынайы қан мен қайғыны алып, оны жартылай деректі триллерге ыңғайлы түрде сыйдыруда пайдаланушылық пен арсыздық бар" деді. Ол сондай-ақ "Executive Action көңіл көтеруге көп ұмтылыс жасамағандай" және Миллердің режиссерлік жұмысын "бояусыз" деп сипаттады. Эберт сөзін жалғастыра отырып, фильмнің "көп бөлігі Кеннеди, Освальд және Джек Руби туралы деректі кадрлардан күшін алғанын" айтты. "Оның күші бар, қателеспеңіз. Бұл көптеріміз үшін өмірдегі ең таңғажайып сәт – Президенттің атылғанын алғаш естіген сәт".

Үй медиасы

Executive Action фильмі DVD форматында 2007 жылдың 23 қазанында АҚШ және Канадада шықты. Оны Amazon Prime, Apple iTunes, Vudu, Google Play және YouTube арқылы қарауға болады.