Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс философы Бруно Баух (19 қаңтар 1877 – 27 ақпан 1942) – неміс неокантиан философы.
German philosopher
Bruno Bauch (; 19 January 1877 – 27 February 1942) was a German neo Kantian philosopher.
Өмір және мансап
Баух Грос Носсенде, Мюнстерберг ауданында, Силезияда, Пруссияда (қазір Польшада) дүниеге келді және Фрайбург, Страсбург және Гейдельберг университеттерінде философия оқыды. 1901 жылы Фрайбургте Генрих Рикерттің жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғап, бірнеше курстар оқытуға құқық алды (оның докторанттарының бірі Рудольф Карнап болды, ол кейіннен Вена шеңберінің маңызды тұлғасына айналды). Баух 1903 жылы Галле университетінде абилитациясын аяқтады, бұл оған профессорлық атаққа ие болуға мүмкіндік берді. Ол 1903 жылдан 1910 жылға дейін Галледе «титулданған профессор», ал 1911 жылдан бастап Йена университетінде «қалыпты профессор» ретінде сабақ берді. Йенада Готлоб Фрегемен дос болып, тіл философиясының неоканттық өкілі Ричард Хенигсвальдпен бірлесіп жұмыс істеді. Баух Кант қоғамында ықпалды тұлға болды және Пруссия академиясының Канттың жинақталған еңбектерінің басылымын шығаруға көмектесті. 1916 жылға дейін Кант қоғамының «Кант зерттеулері» журналының редакторы қызметін атқарды. Оңшыл ұлтшыл газетте антисемиттік мақала жариялағаннан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды, бұл Кант қоғамында үлкен резонанс тудырды. (Көптеген неокантиандар, соның ішінде Баухтың кейінгі әріптесі Хенигсвальд, еврейлер болды, ал көптегендері социал-демократтар еді.) 1917 жылы Баух өзінің философиялық қоғамын – Неміс философиялық қоғамын құрды, ол «Неміс идеализмі философиясына үлесі» журналын шығарды. Фреге оның авторы болды. Нацистер билікке келген кезде Баухтың саяси көзқарастары оған пайда келтірді. Көптеген неокантиандар эмиграцияға мәжбүр болса, ал кейбіреулері концлагерьлерде (оның ішінде Хенигсвальд бір жылдай) отырды, Баух 1934 жылы Неміс философиялық қоғамының төрағасы болды.
Bauch was born in Groß Nossen, Münsterberg District, Silesia, Prussia (now in Poland) and studied philosophy at Freiburg, Strasbourg, and Heidelberg. In 1901, he received his doctorate under Heinrich Rickert at Freiburg, which entitled him to teach some courses (one of his doctoral students was Rudolf Carnap, who later became a central figure of the Vienna Circle). Bauch completed his habilitation, entitling him to a professorship, at the University of Halle in 1903. He taught as a "titular professor" at Halle from 1903 to 1910, and from 1911 onward as an "ordinary professor" at the University of Jena. At Jena, he befriended Gottlob Frege and collaborated with the neo Kantian philosopher of language Richard Hönigswald. Bauch was an influential figure in the Kant Gesellschaft (Kant Society) and helped publish the Prussian Academy's edition of Kant's collected works. Until 1916, he was editor of the Kant Society's journal, Kant Studien (Kant Studies). He was forced to resign after publishing an antisemitic article in a right wing nationalist tabloid, which caused a storm of controversy in the Kant Society. (Many neo Kantians, including Bauch's subsequent colleague Hönigswald, were Jewish, and quite a few were social democrats.) In 1917, Bauch founded a philosophical society of his own, the German Philosophical Society, which issued the journal Beiträge zur Philosophie des Deutschen Idealismus (Contributions to the Philosophy of German Idealism). Frege was among its contributors. When the Nazis came to power, Bauch's political views stood him in good stead. While many neo Kantians had to emigrate and some ended up in concentration camps (including, for a year, Hönigswald), Bauch became head of the German Philosophical Society in 1934.
Философиялық еңбектері
Баухтың ұстазы Генрих Рикерт, Вильгельм Виндельбандтан кейін, бадендік неокантиандық мектептің ең ірі көшбасшысы болды. Бадендік неокантиандар, негізгі қарсыласы Марбург мектебінен өзгеше, ғылым философиясынан гөрі практикалық философияға көбірек ден қойды. Олар факт пен құндылық арасындағы айырмашылықты ерекше атап көрсетті және «құндылық» түсінігін эпистемологиялық және онтологиялық мақсаттар үшін пайдалануға тырысты. Мысалы, бір сөйлемді «шын» деу, кейде оған «сенімділік талап етумен» (яғни, оған сену керек) пара-пар деп есептеледі. Дегенмен, Баух бадендік мектептің өте ерекше өкілі болды, сондықтан кейбір зерттеушілер оны неокантиандықтан өзгеше бір бағыттың өкілі деп санайды. Баух құндылық теориясына қызығушылық танытқанмен, математика мен логика философиясына бадендік неокантиандардың арасында кең таралған қызығушылықтан гөрі әлдеқайда ынталы болды. Рикертке қарағанда, ол Готтлоб Фрегенің логицизміне (Рикерт логиканы аналитикалық, математиканы синтетикалық деп ескі канттық көзқараспен қабылдамайтын) жақын болды және Марбург неокантиандарының логика мен математиканың біртұтастығына сенуіне келісім білдірді.
Heinrich Rickert, whom Bauch studied under, was the most important leader of the so called Baden school of neo Kantianism after Wilhelm Windelband. Unlike its main rival, the Marburg school, the Baden neo Kantians were more interested in practical philosophy than in the philosophy of science. They emphasized the distinction between fact and value and sought to use the concept of "value" for epistemological and ontological purposes. For example, to say that a sentence is "true" is sometimes equated with saying that it 'commands assent' (i. e., that it ought to be believed). Bauch, however, was a rather unorthodox scion of the Baden school, so much so that some commentators regard him as representing a distinct variety of neo Kantianism. While Bauch shared an interest in the value theory, he also had a much more lively interest in the philosophy of mathematics and logic than was common among the Baden neo Kantians. Unlike Rickert, he was sympathetic to Gottlob Frege's logicism (which Rickert had rejected on the old fashioned Kantian grounds that logic was analytic, mathematics synthetic), and was conciliatory toward the Marburg neo Kantians' belief in the unity of logic and mathematics.
Шығармалары (іріктеу)
Studien zur Philosophie der exakten Wissenschaften ("Дәл ғылымдар философиясы бойынша зерттеулер"), Гейдельберг, 1911. Wahrheit, Wert und Wirklichkeit ("Шындық, құндылық және нақтылық"), Лейпциг, 1923.
Studien zur Philosophie der exakten Wissenschaften ("Studies on the Philosophy of the Exact Sciences"), Heidelberg, 1911. Wahrheit, Wert und Wirklichkeit ("Truth, Value and Actuality"), Leipzig, 1923.