Кіріспе
Құс түрі. Каука гуаны (Penelope perspicax) – қақалықтар, гуандар және нағыз тауықтар тұқымдасына (Cracidae) жататын құс. Бұл ірі гуан, және көптеген гуандар сияқты, ылғалды ормандарда көбінесе ағаштарда тіршілік етеді, онда ол жемістер мен жапырақтарды жейді. Каука гуаны Колумбияның Каука өзені аңғарында ғана кездеседі. Испан тілінде бұл құс пава каукана деп аталады.
The Cauca guan (Penelope perspicax) is a bird in the chachalaca, guan and curassow family, Cracidae. It is a large guan, and like most guans leads a mostly arboreal life in humid forests, where it forages for fruit and leaves. The Cauca guan is endemic to Colombia's Cauca River valley. In Spanish the bird is called pava caucana.
Таксономия және жүйелеу
Құс алғаш рет 1911 жылы американдық орнитолог Оутрам Бангс тарапынан ресми түрде сипатталды. Бұл сипаттама 1908 жылдың 5 маусымында Мервин Г. Палмер Колумбияның батысындағы Битако аңғарындағы Сан-Луис қаласынан жинаған типтік үлгіге негізделген. Барлық төрт маңызды таксономиялық орган Каука гуанын жеке түр ретінде мойындайды. Penelope туысының атауы ежелгі грек тіліндегі "penelops" сөзінен шыққан, ол теңізге тасталған Пенелопаны құтқарып қалған үйрек түрі болған деседі. Түрлік атау perspicax латын тілінде "көрген қабілеті зор" деген мағынаны білдіреді. Бұл түр монотипті, яғни оның ішінде ешқандай қосалқы түрлер табылған жоқ.
Сипаттама
Бұл ұзындығы шамамен 75–85 см болатын ірі құстар, олардың денесі айқын, құйрығы ұзын және басы кішкентай – бұл Cracidae тұқымдасына тән ерекшелік. Cauca гуанының басы, мойны және арқасы қою сұр түсті, ал қыртысы, үстіңгі қанат жапқыштары және құйрықтың жоғарғы жағы қызғылт қоңыр түске ауысады. Бастапқы ұшу қауырсындары сұрғылт қоңыр. Құйрық қауырсындарының астыңғы жағы сұр. Арқаның, мойның, кеудесі мен құрсағының сұр қауырсындары ақ сызықтармен шеңберленген, бұл қабықтанған сияқты көрініс тудырады. Құстың айқын, жарық қызыл жегілгіш қапшығы бар, ол Анд гуанынан үлкен, олар шатасуға мүмкін екі түр. Табан мен аяқтары, сондай-ақ көздері қызыл. Мұқарасы қара сұр түсті.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Каука гуаны Колумбияға тән. Тарихи тұрғыдан, ол Киндио департаменті мен Серро Мунчике арасындағы Каука өзені аңғарынан, сондай-ақ Валье-дель-Каука және Каука департаменттеріндегі Батыс Андтың (Кордильера Оксиденталь) Тынық мұхиты беткейінен табылған. Магдалена өзенінің бастауында да кездескен болуы мүмкін. 1980 жылдарға дейін ол жойылып кеткен деп есептелді, бірақ кейін Каука, Валье-дель-Каука, Киндио және Рисаральда департаменттерінде шағын тірі қалған топтары табылды.
Тамақ және азықтандыру
Каука гуандары азық табу үшін бұталар мен ағаштарда шолады, әдетте жер бетінен 2 мен 20 метр биіктікте. Азық іздеудің көп бөлігі жалғыз құстармен немесе 3-4 құстан тұратын отбасылық топтармен жүзеге асырылады, бірақ кейде 30-ға дейін жететін топтар да жиналады. Олар негізінен жеміспен қоректенеді, сондай-ақ жапырақтар мен гүлдерді де аздап жейді. Олар көптеген түрлі азықтарды жейтін құстар: бір зерттеуде осы гуандар 89 түрлі жеміс, 11 түрлі гүл және 11 түрлі жапырақ жейтіні анықталды. Көптеген жемістерді толығымен жұтады, бірақ Ficus cuatrecasana (Higuerón), Solanum sycophanta (Tachuelo) және Cecropia telealba сияқты ірі жемістердің бір бөліктерін шағып жейді. Жеміс аз болатын кезде (қыркүйектен желтоқсанға дейін) олар қытай шабатының жас жапырақтарымен көп жейтіні байқалды.
Дыбыстар мен дауыстылар
Каука гуаны бірнеше дыбыс репертуарына ие: жылдам сериямен қайталанататын, дабылға ұқсас ескерту дыбысы, "kōō’EEl" сияқты созылған ұзын дыбыс, және таңертең көбінесе естілетін, сондай-ақ көбейту ритуалдарының бір бөлігі болып көрінетін қатты қанаттың дірілдеуі.
Мәртебе
Каука гуаны - осал түр және IUCN Қызыл тізіміне және Колумбияның Қызыл кітабына (Libro rojo) енгізілген. Бұрын 24 900 км² аумақта кездесетін, қазірде жалпы ауданы 750 км² болатын төрт үзіліссіз жерге ғана шектелген. Жалпы саны 2500-нан 1000-нан кем ересек құстарға дейін бағаланады, соның ішінде 250-ден астам ересек құстан тұратын тек бір популяция ғана бар.
Қауіптер
Негізгі қауіп – орманды кесу және ортаның фрагментациялануы салдарынан түрдің шағын қалдық популяцияларына оқшаулануы. Құстың қалпында сақталып қалған аймақтары ормансыздандырылған кең аумақтармен қоршалған, сондықтан осы фрагменттердің сыйымдылығынан асып, популяциялардың өсуіне мүмкіндік жоқ. Осы аз ғана шағын популяцияларға аң ауру мен браконьерлік қауіп төндіреді. Ірі құстар еттің тартымды көзі болып табылады, ал Каука гуаны ірі және дауысты болғандықтан, оны табу салыстырмалы түрде оңай. Бір зерттеуде Рисаральда-Киндио аймағындағы негізгі популяция орталығында және оның төңірегінде жыл сайын 100-ге дейін құс өлтірілетіні анықталды. Кейбір орман фрагменттеріндегі кішігірім популяциялар аң аурудың салдарынан жойылу қаупіне тап болады. Кали зообағында Каука гуанының тұқымдық өсіру бағдарламасы жүргізілуде, бұл егер түрді қолайлы ортаға қайта енгізу мүмкіндігі туса пайдалы болады.