Кіріспе

Матай 5:1 және Матай 5:2 – Жаңа Келісімдегі Матай Ізгі хабарының бесінші тарауының алғашқы екі аяты. Бұл аяттар келесі бірнеше тарауда баяндалатын Таудағы уағызға кіріспе береді. Алдыңғы тарау көптеген адамдардың "Галилеядан, Он қаладан, Иерусалимнен, Иудеядан және Иорданның ар жағынан" Исаның емдеуін көру үшін оның соңынан келгенін айтып аяқталды: осы аяттарда Иса халықты көріп, оқытуды бастау үшін тауға көтеріледі.

Таудың символикасы

Көптеген адамдар Таураттағы уағыз алдындағы тауға көтерілуді Мұсаның Синай тауында болғанымен байланыстырады. Лапидтің пікірінше, сөздердің қиындығы бұл жолдың еврей тілінен тікелей аударма екенін, Мұса туралы айтылған мәтінге дәл келгенін көрсетеді. Боринг Исаның отыруы туралы айтылған сөздерді, кейбір аудармаларда Мұсаның Синай тауында отырғаны туралы айтылған жермен байланыстырады. Августин Таудағы уағызға түсіндірме жазғанда Мұсаның пайғамбарлық сөздерін қолдады. Ол бұл символизмнің Исаның Мұсаның заңдарын толықтырып, жаңа нұсқаулар беріп отырғанын көрсетеді деп түсіндірді. Бірақ кейінгі жазбаларында, мысалы, "Фаустусқа жауап" еңбегінде, ол бұл пікірден бас тартады. Басқа ғалымдар Мұсамен байланыстыруды жоққа шығарады. Түсіндірме жазушы Дэвид Хилл келіспейді, егер бұл Мысырдан шығу кітабына сілтеме болса, онда Матай авторы байланысты одан да анық көрсетуі керек еді. Hare-дің көзқарасы да басқаша. Ол Исаның отыруын, шәкірттерінің жақындасуын және одан кейін сөйлеуін Исаның патшалық мәртебесін көрсетеді, ал шәкірттері патша сарайындағы адамдар сияқты оған жақындасады деп түсіндіреді. Сондықтан тауға сілтеме Синай тауының орнына Дәуіттің Сион тауына болуы мүмкін. Төменгі және Жоғарғы Галилеяда таулар бар, ал Галилея теңізінің батысында бірнеше үлкен төбелер орналасқан. Голан қабырғалары Галилея теңізінің шығысында жатыр. Уағыздың орны деп саналатын бірнеше төбелер бар, бірақ ең танымал қазіргі Бақыттылық тауы. Кейбір ғалымдар "тау" сөзін дұрыс түсінбейді. Гандри оны "таулы аймақ" деп түсінуге болады дейді, ал Франция "төбелерге көтерілді" деп аудару керек деп санайды. Дегенмен, ол "тау" сөзінің дұрыс аударма екенін есептейді. Бұл тауларға көшу Матай 4:25-те айтылған көпшіліктен қашу ретінде қарастырылды. Исаның миссиясы және психологиясы туралы көптеген пікірталастар осы көпшіліктен аулақ болумен байланыстырылды. Боринг бұған келіспейді, және тауларға көшудің Мұсамен салыстыру үшін ғана берілгенін санайды. Жазық даладағы уағыздың кіріспесінде де Иса тауға көтеріледі, бірақ ол тек дұға ету үшін барады және уағызды бастамас бұрын төмен түседі. Кейбір ғалымдар екі оқиғаны да үйлестіруге тырысты, мысалы, уағыз таудың жарты жолындағы жазық далада берілген деген ұсыныс бар. Бірақ Davies және Allison мұндай тәсілге келіспейді, себебі Лұқа Исаның сөйлеуден бұрын төмен түскенін анық көрсеткен. Davies және Allison бұл татуласудың қажеті жоқ деп санайды, өйткені уағыз Исаның ілімдерінің жалпы жиынтығы және көптеген жағдайларда айтылған болуы мүмкін.

Дін уағызының басталуы

Бұл тармақта Матайдың Ізгі хабарында «шәкірт» деген сөз алғаш рет кездеседі. Оның нақты мағынасы белгісіз. Кейбіреулер бұл сөз Исаның шағын топтағы жақтастарына ғана қатысты деп санайды, ал Уағыз оларға ғана арналған болды. Олбрайт пен Манн осы пікірді қолдайды. Гандри болса, кем дегенде осы тармақта «шәкірт» сөзінің мағынасы кеңірек екенін, Исаны тыңдауға келгеннің барлығын білдіретінін айтады. Ол бұл сөздің осы бөлімде «халықпен» мағынасында қолданылатынын сезінеді. Матай 7:28-де Уағызды көпшіліктің тыңдағаны айқын. Исаның отыруы бұл оның көпшілік алдында сөз сөйлеуі емес екенін көрсетеді. Хиллдің айтуынша, еврей басшылары мектептер мен синагогтарда сабақ бергенде әрдайым отыратын. Лакс бұған келіспейді, оның пікірінше, бірінші ғасырдың соңғы жартысында отыру стандартты оқыту тәсілі болғанымен, ғасырдың басында Тораны оқыту кезінде тұрып оқыту дәстүрі болған. Лұқа Исаның отырғанын не тұрғанын айтпайды. Дәстүрлі көзқарас бойынша, суреттерде шәкірттер Исаның жанында отырған, ал көпшілік артта тұрып, бірақ естіп тұрған. Лапид Исаның Уағызы үш топқа – шәкірттеріне, көпшілікке және жалпы әлемге арналғанын айтады. Хризостом Уағыз шәкірттерге жеткізілген, бірақ оның кеңінен тарауы үшін жазылғанын айтқан. «Ауызын ашты» деген тіркес сол кездегі семит тілінде жиі қолданылатын, әдебиетте дәлелденген сөз. Жаңа өсиетте де кездеседі, ал Англикан шіркеуінің дін қызметкері Генри Альфорд бұл сөздерді «маңызды сөздерді немесе кеңесті» бастау үшін қолданылатын «салтанатты кіріспе» деп санайды. Гандри бұл сөздерді Матай 4:3-ке сілтеме деп санайды, онда «Құдайдың аузынан шыққан әрбір сөз» делінген. Осылайша, Гандри бұл тіркез Уағыздың Құдайдан келген сөз екенін білдіретінін айтады. Лұқаның Жазықтағы Уағызы Исаның «көзін көтеруімен» басталады, және бұл екі тіркес байланысты болуы мүмкін. Харрингтон бұл Евангелияда Исаның оқытуы туралы айтылған екі оқиғаның бірі екенін атап өтеді. Екеуі де Таудағы Уағыз туралы, ал екіншісі Матай 7:29-да келтірілген. Дегенмен, Нолланд Матайда Иоанн/Иса туралы Марк сияқты кең ауқымды параллельдер жоқ екенін айтады.

Чиркесі аталарының түсініктемелері

Псевдо-Хризостом: Әр адам өз кәсібінде немесе мамандығында оны іске асыру мүмкіндігі туғанда қуанады; ағаш шебері жақсы ағаш көрсе, оны кесіп, өнерін көрсетуге құштар болады, ал дін қызметкері толық шіркеуді көргенде жүрегі қуанады, оқуға мүмкіндікке шаттанады. Сол сияқты, Раб көп адам жиналғандығын көргенде, оларға үйретуге шақырылды.