Кіріспе

Махараштри немесе Махараштри пракрит (Махараштри Пракрта) – ежелгі және ортағасырлық Үндістанның пракрит тілі. Бұл тіл Сатавахана әулетінің ресми тілі болды. «Карпураманджари» және «Гата Сапташати» (б.з.д. 150 ж.) сияқты шығармалар осы тілде жазылған. Джайнист Ачарья Хемачандра – Махараштри пракрит тілінің грамматикасын зерттеуші. Махараштри пракриті Батыс және Оңтүстік Үндістанда ең көп қолданылған пракрит тілі болды.

Тарих

Пракриттердің пайда болуы б.з.д. екінші мыңжылдықтың ортасына дейін соқты, олар Веда санскритімен бірге болды және кейін дамыған әдеби тілдерге айналды. Санскрит пе, пракриттер пе көнерек деген мәселе ғалымдар арасында пікірталас тудырып, кейбіреулері санскрит пракриттерден туған деп санайды. Пракриттің ең ерте белгілі грамматигі Вараручи өзінің "Пракрита Пракаша" еңбегінің төрт тарауын Махараштри пракритінің грамматикасына арнады. Ал басқа танымал пракриттер – Шаурасени, Ардхамағади және Пайшачи – тек бір тараудан ғана бөлінген. Дандин өзінің "Кавьядарша" шығармасында барлық пракриттердің ішінде оған ең жоғары мәртебе беріп, Махараштридің осы басымдығын растайды.

Демография

Махараштри тілі – барлық пракрит тілдерінің арасында ең көп куәландырылған тіл. Ол Малва және Раджпутанадан (солтүстік) Кришна және Тунгабхадра өзендері аймағына (оңтүстік) дейін сөйленген. Тарихшылар қазіргі Махараштра аймағында Махараштри және басқа пракрит тілдері кең таралғанын мойындайды. Махараштри тілі Батыс Үндістанда және тіпті Каннада тілінде сөйлейтін аймақтарға дейін кеңінен қолданылған.

Ерте әдебиет

Гатха Сапташати Хала патшаға (б.з. 20-24 жылдары) жатқызылады. Махараштри пракритінің басқа да еңбектеріне Праварасена II-нің "Сетубандхасы", "Карпураманджари" және "Шри-Харивижай" кіреді. Вакпати осы тілді "Гаудавахо" поэмасын жазу үшін пайдаланған. Бұл тіл санскрит пьесаларындағы төмен дәрежелі кейіпкерлердің әңгімелері мен әндерінде де қолданылды, әсіресе белгілі драматург Калидасаның шығармаларында. Сатавахана империясының қолдауымен Махараштри сол заманның ең көп таралған пракритіне айналды және сол кездегі үш "драматикалық" пракрит – Махараштри, Шаурасени және Магадхи арасындағы әдеби мәдениетке басымдық жасады. Сондай-ақ, жайна дінінің кітаптарын жазу үшін "Джайна Махараштри" деп аталатын Махараштри тілінің нұсқасы да қолданылған.