Құдайлар пантеоны: политеистік діндер мен мифологиядағы барлық құдайлар жиынтығы. Грек тілінен алынған, тарихы терең. Мысалдар: грек, рим, скандинав құдайлары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құдайлар жиынтығы – белгілі бір діннің немесе мифологияның құдайларының толық жинағы.
Collection of gods of a particular religion or mythos
Пантеон – кез келген көпқұдайлы діннің, мифологияның немесе дәстүрдің барлық құдайларының жиынтығы.
A pantheon is the particular set of all gods of any individual polytheistic religion, mythology, or tradition.
Этимология
Пантеон сөзі грек тіліндегі πάνθεον пантеон сөзінен шыққан, сөзбе-сөз мағынасы "(барлық құдайларға арналған ғибадатхана)", "барлық құдайларға ортақ", ол πᾶν pan "барлығы" және θεός theos "құдай" сөздерінен құралған.
The word, pantheon, derives from Greek πάνθεον pantheon, literally "(a temple) of all gods", "of or common to all gods" from πᾶν pan "all" and θεός theos "god".
Мысалдар
Кейбір танымал тарихи көпқұдайлық пантеондарға шумер құдайлары мен египет құдайлары, сондай-ақ ежелгі грек және рим діндерін қамтитын классикалық, куәландырылған пантеон кіреді. Классикалық кезеңнен кейінгі көпқұдайлық діндерге норвегиялық Эсир мен Ванир, йоруба Оришалары, ацтек құдайлары және тағы да басқалары жатады.
Some well known historical polytheistic pantheons include the Sumerian gods and the Egyptian gods, and the classical attested pantheon which includes the ancient Greek religion and Roman religion. Post classical polytheistic religions include Norse Æsir and Vanir, the Yoruba Orisha, the Aztec gods, and many others.
Түсіндірме
Құдайлар пантеоны – көпқұдайлы қоғамдардың кең таралған элементі. Қоғамның пантеоны – сол қоғамның өзін-өзі тануға ұмтылысының көрінісі деп қарастыруға болады:
A pantheon of gods is a common element of polytheistic societies. A society's pantheon can be considered an aspiring self reflection of that society:
Қазіргі таңда көптеген тарихи көпқұдайлы діндер "мифология" деп аталады.
Nowadays, most historical polytheistic religions are referred to as "mythology".
Пантеондардың дамуы
Жан Пухвел, Дж. П. Малори және Дуглас К. Адамс сияқты ғалымдар ежелгі Индоевропалық діннің қырларын қайта құруға тырысты, одан түрлі Индоевропалық халықтардың діндері туып, бұл дін негізінен табиғатты құрметтеуге негіделген, рухтарға сиыну діні болды. Осы ортақ тарихтан қалған діни ұғымның бір мысалы – *dyēus түсінігі, ол бірнеше әртүрлі діни жүйеде кездеседі. Көптеген өркениеттерде пантеондар уақыт өте келе кеңейді. Бастапқыда қалалар мен жерлердің қадағалаушылары ретінде құлшылық етілген құдайлар, империялар аумақты кеңейткен сайын біріктірілді. Басқыншылықтар ескі мәдениеттің пантеонын жаңасына бағындыруға алып келді, мысалы, гректердің Титаномахиясында, және скандинавия мифологиясындағы Эсир мен Ванирдің арақатынасындай. Мәдени алмасу "бірдей" құдайдың екі түрлі жерде әртүрлі аттармен құрметтелуіне әкелуі мүмкін, гректер, этрусктіктер және римдіктерде болғандай, сондай-ақ, ежелгі египет құдайы Осириске табыну сияқты, сыртқы діннің элементтерін жергілікті культке енгізуге мүмкіндік берді, бұл ежелгі Грецияда да орын алды. Макс Вебердің 1922 жылғы «Экономика және қоғам» атты еңбегінде ежелгі грек философтарының басқа мәдениеттердің пантеондарындағы құдайларды «орташа деңгейде ұйымдастырылған грек пантеонының құдайларымен тең және олармен бірдей» деп түсіндіру бейімі талқыланды. Бірақ, кейбір жағдайларда ұлттық пантеондар біріктіріліп, құдайлардың саны азайтылды немесе барлық алғашқы аймақтарға жауап беретін бір құдайға тоғыстырылды. Мысалы, б.з.б. бірінші мыңжылдықтағы Таяу Шығыста Сирия және Палестина тайпалары Мысыр мен Месопотамияда қалыптасқан пантеондарға қарағанда әлдеқайда кішкентай пантеондарға табынды. Вебер сонымен қатар құдайлар пантеоны мен монотеизмнің дамуы арасындағы байланысты анықтады, пантеондағы белгілі бір құдайдың басымдығы, сол пантеонның жақтастарына осы құдайды «халықаралық немесе әмбебап құдай, бүкіл әлемнің трансұлттық құдайы» ретінде қарауға бастайтын қадам болды деп ұсынды. Израильдіктердің Яхве құдайына қатысты да ұқсас процесс болды деп есептеледі, ол «батыс семиттік құдай ретінде, ұлттық құдай болғанда, өзімен бірге төрт немесе бес серік құдайға ие болған».
Scholars such as Jaan Puhvel, J. P. Mallory, and Douglas Q. Adams have reconstructed aspects of the ancient Proto Indo European religion, from which the religions of the various Indo European peoples derive, and that this religion was an essentially naturalist numenistic religion. An example of a religious notion from this shared past is the concept of *dyēus, which is attested in several distinct religious systems. In many civilizations, pantheons tended to grow over time. Deities first worshipped as the patrons of cities or places came to be collected together as empires extended over larger territories. Conquests could lead to the subordination of the elder culture's pantheon to a newer one, as in the Greek Titanomachy, and possibly also the case of the Æsir and Vanir in the Norse mythos. Cultural exchange could lead to "the same" deity being renowned in two places under different names, as seen with the Greeks, Etruscans, and Romans, and also to the cultural transmission of elements of an extraneous religion into a local cult, as with worship of the ancient Egyptian deity Osiris, which was later followed in ancient Greece. Max Weber's 1922 opus Economy and Society discusses a tendency of the ancient Greek philosophers to interpret gods worshiped in the pantheons of other cultures as "equivalent to and so identical with the deities of the moderately organized Greek pantheon". In other instances, however, national pantheons were consolidated or simplified into fewer gods, or into a single god with power over all of the areas originally assigned to a pantheon. For example, in the ancient Near East during the first millennium BCE, Syrian and Palestinian tribes worshiped much smaller pantheons than had been developed in Egypt and Mesopotamia. Weber also identified the link between a pantheon of gods and the development of monotheism, proposing that the domination of a pantheon by a particular god within that pantheon was a step towards followers of the pantheon seeing that god as "an international or universal deity, a transnational god of the entire world". A similar process is thought to have taken place with respect to the Israelite deity Yahweh, who, "as a typical West Semitic deity would have four or five compatriot gods in attendance as he became the national high god".
Тұжырымдаманың құрылымдар мен танымал адамдарға дейін кеңейтілуі
Ғибадатхананы немесе қасиетті ғимаратты бағыштаған кезде құдайлардың толық тізімін берудің қиындықтарын болдырмау үшін, "барлық құдайларға" арналған құрылым "Пантеон" деп аталды. Мұндай құрылымдардың ең танымал мысалы – Рим Пантеоны, алғаш рет Марк Агриппа б.з.д. 29-19 жылдары Март алаңындағы өз жеке меншігінде салған кешеннің бір бөлігі ретінде салынған. Бүгінде тұрған ғимарат осы жерде шамамен 126 жылы салынды. Ол "барлық құдайларға" арналды, бұл Рим империясындағы діни синкретизмді қабылдаудың белгісі болды, онда халық көптеген мәдениеттер мен дәстүрлердің құдайларына табынды. Кейіннен ғимарат 609 жылы Папа Бонифаций IV тұсында христиан шіркеуі ретінде пайдалануға берілді. quote «Пантеон» терминімен ғимарат және құдайлар пантеоны арасындағы байланыс әрқашан үлкен күмәндік тудырды. XVI ғасырға қарай бұл екі аспект – ғимарат және құдайлар тобы бірігіп кетті, сондықтан Римдегі ғимарат кейінгі «пантеондар» үшін басты үлгіге айналды. Лорд Байрон Рим Пантеонындағы танымал тарихи тұлғалардың бюстерін көргеннен кейін бұл байланысты байқады және «Чайлд Гарольдтың қажылығында» ағылшын пантеонының ортасында болу және осылайша құдайлықпен байланысу туралы жазды. Пантеон «қазіргі заманға құдайлық сәулесін сыйлайды» және «көне және қазіргі атақ-даңқтың өзара әрекеттесуін көрсетеді».
In order to avoid the difficulty of giving an exhaustive list of deities when devoting a temple or sacred building, a structure explicitly dedicated to "all deities" also came to be referred to as a "Pantheon". The best known of such structures is the Pantheon of Rome, first built by Marcus Agrippa as part of a complex created by him on his own property in the Campus Martius in 29–19 BCE. The building standing today was constructed on the same site around 126 CE. It was dedicated to "all gods" as a gesture embracing the religious syncretism in the increasingly multicultural Roman Empire, with subjects worshipping gods from many cultures and traditions. The building was later renovated for use as a Christian church in 609 under Pope Boniface IV. quote|[T]he relation between the building and the primary reference point of the term 'pantheon', the pantheon of the gods, has always been a matter of the greatest uncertainty. By the sixteenth century these two aspects, the building and the grouping of gods, had become merged, to the extent that the building in Rome became the principal model for subsequent 'pantheons'. Lord Byron drew this connection after viewing the busts of famous historical figures in the Roman Pantheon, writing in Childe Harold's Pilgrimage of how he wished to be at the center of an English Pantheon, and thereby associated with divinity. The Pantheon "thus imbues the modern with the aura of the divine", and "models the interplay of ancient and modern forms of fame".