Тидиани Талл: Массина Империясының тарихы мен тұрғызылуы
Tidiani Tall
Тидиани Талл (1840-1887) – Токулор империясының басшысы, Эль Хадж Омар Таллдың мирасқоры. Өмірі, билікке келуі, және Массина империясы тарихы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тидиани Талл (шамамен 1840 – 1887 жж., Тиджани деп те жазылады) – 1864 жылы Бандиагара маңында Эль Хадж Умар Таллдың қазасынан кейін, бұрынғы Массина империясындағы Тукулер империясын басқарған тукулер көшбасшысы, оның інісі Эль Хадж Умар Таллдың орнын басты. Тидиани Эль Хадж Умардың ағасы Альфа Амаду Таллдың ұлы болып дүниеге келді. Бала кезінде әкесі Хаж сапарынан оралғанда ағасын көру үшін Сокотоға барды. Келесі жиырма жыл бойы ол Фута-Жаллондағы Тимбо, Жэгунко және Дингираеде, сондай-ақ Каартадағы Ниоро-ду-Сахельде әкесі мен ағасымен бірге өмір сүрді. 1862 жылы Таявал шайқасында жеңіске жеткеннен кейін, олар Массинаның бұрынғы астанасы Хамдуллахиде қоныстанды. Тидиани мен оның туысы Мұхаммед Макки (шамамен 1835 – 1864 жж., Умардың екінші ұлы) сол жердегі әкімшіліктің де-факто басшылары болды. Жергілікті фула халқы, Ба-Лоббо Бари және Тимбуктудың әл-Беккай князы басшылығымен, көтеріліс ұйымдастырып, 1863 жылдың маусымынан 1864 жылдың ақпанына дейін Хамдуллахиді қоршап алды. 1864 жылдың қаңтарында Эль Хадж Умар Тиджаниді Бандиагара догондарынан көмек сұрап, жаңа әскер құру үшін жіберді. Балоббо бастаған одақ 1864 жылдың ақпан айының басында Хамдуллахиге енді, ал Умар мен серіктері сол айдың 6-сы күні қашып кетті. 11 ақпанда Тидиани Дегембереге келді, бірақ оның ағасы және оның серіктері, соның ішінде ұлдары Мұхаммед Макки, Хади және Мұхаммед Махи қаза тапқан еді. Тидиани Балоббоның одағын жеңіп, 1864 жылы Массинаның барлық аймағын қайтарып алды және Бандиагараны өзінің астанасы етті. Ол фула басшыларының әкімшілік құрылымының көп бөлігін сақтап, догон одақтастарымен жақсы қарым-қатынас орнатты. Умардың үлкен ұлы және Сегудің Фамасы Ахмеду Талл Тиджани империясының бөлігін қайта бақылауға алмады. Тидиани 1887 жылы қайтыс болды, оның орнын Муниру басты, бірақ 1890 жылы Сегу француздардың қол астына өткеннен кейін Ахмаду Талл оны ығыстырды.
Tidiani Tall (c.1840 – 1887; also spelled Tijani) was a Toucouleur leader who succeeded his uncle, El Hadj Umar Tall, as head of the Toucouleur Empire in the former Massina Empire following Umar's 1864 death near Bandiagara. Tidiani was born the son of Alfa Amadou Tall, El Hadj Umar's elder brother. While a boy, his father went to Sokoto to visit his brother during his return from the Hajj. During the next twenty years he lived with his uncle and father in Timbo, Jégunko, and Dinguiraye, all in the Futa Jallon, as well as in Nioro du Sahel in Kaarta. He settled with his uncle in Hamdullahi, former capital of the Massina after their victory at the battle of Taayawal in 1862. Tidiani and his cousin Muhammad Makki (c.1835 1864)(Umar's second son) were the de facto heads of the administration there. The native Fula people, led by the prince Ba Lobbo Bari and the al Bekkay of Timbuktu, revolted and besieged Hamdullahi from June 1863 to February 1864. In January 1864, El Hadji Umar sent Tijani to seek help from the Dogons of Bandiagara and to form a new army. The alliance led by Balobbo entered Hamdullahi at the beinning of February 1864, and Umar and his companions escaped on the 6th of that month. On February 11, Tidiani arrived at Déguembéré, but his uncle was already dead along with his entourage, including among others his sons Muhammad Makki, Hadi and Muhammad Mahi. Tijani succeeded in defeating Balobbo's alliance and retaking all of Massina in 1864, and made Bandiagara his capital. He retained much of the administrative apparatus of his Fula predecessors and maintained good relations with his Dogon allies. Ahmadu Tall, Umar's eldest son and Faama of Segou, was not able to re establish control over Tijani's portion of the empire. Tijani died in 1887 and was succeeded by Muniru, who was eventually superseded by Ahmadu Tall after the fall of Segou to the French in 1890.