Кіріспе

Сумаро Канте (сомаворо Канте немесе сумангуру Канте) – сосо тайпасының 13 ғасырдағы патшасы. Жақында ғана құлаған Гана империясының астанасы Кумби-Салихті басып алған Сумаро Канте, көршілес бірнеше мемлекеттерді, соның ішінде қазіргі Малидегі мандинка тайпасын жаулап алды. Алайда, мандинка князі Сундиата Кейта оған қарсы шағын мемлекеттердің коалициясын құрып, Кирина шайқасында (шамамен 1235 жыл) соссоларды жеңіп, Сундиатаның жаңа Мали империясын аймақта үстемдікке қойды. Оған тағылған істердің кез келгені шынымен осылай болды ма, тіпті Канте болды ма, жоқ па деген мәселе тарихшылар арасында пікірталас тудырады. Дәстүрлі ауызша тарихтар кең көлемде әртүрлі ақпараттарды ұсынады, олардың кейбіреулері өзара қайшы, ал көбісі анық мифтер болып табылады.

Өмірбаян

Сумаро Канте Малидің ұлттық эпосы – Сундиата эпосында зұлым сиқыршы патша ретінде бейнеленеді. Кирина шайқасында жеңілгеннен кейін ол Куликоро тауларына қашып кетеді, онда оған зиян келтіре алатын жалғыз қару – ақ әтеш тұғырлы жебемен атылғаннан кейін «жоғалып» кетеді. Сундиата эпосында Сумаро Канте сиқырлы күштерге ие балафонға ие болған деп айтылады, оны Сундиата Кейтаның джелісі Балафаске Куйате ұрлап, Манденге әкеледі. Осыдан бастап Манден джелилерінің балафон ойнау дәстүрі қалыптасады. Сумаро Канте балафонының Гвинеядағы Ниагассола ауылында Куяте әулетімен бүгінгі күнге дейін сақталып келеді деп есептеледі. Сумаро эпостағы ерекше сиқырлы күштерімен танылғандықтан, дәстүрлі африкалық діннің нағыз батыры саналады. Файлдың сөзіне сүйенсек, Сумаро балафон мен данды (аңшылар мен гриоттар қолданған төрт ішекті гитара) өнертапқан. Оның үстін күшін дәлелдеу үшін гриот Лансин Диабат былай дейді: «Сол кезде оның сиқырлы күштерінің арқасында Сумаворо Сосоның [патшалық музыканттың] балафонына қонған әрбір шыбықты шыбықтардың арасынан тауып, өлтіре алатын еді». Диабаттың айтуынша, балафоншы алғаш рет патша үшін ойнаудан бас тартқанда Сумаро Кантенің ажалға жететіні болжамдалған.